На денешен ден, во 1968 година е роден Зоран Маџиров, нашиот голем музичар и виртуоз на шишиња, кој на 7.октомври 2016. настрада во страотна сообраќајна несреќа, после која се наоѓаше во коматозна состојба цели седум месеци. Почина во мај 2017-та.

Во архивата на нашиот портал го најдовме кулинарското интервју со Зоки Маџиров, што сме го преобјавиле откако првично беше направено во мај 2011.година за тогашниот „1Е“ магазин.

Нашата средба за интервјуто почна во ресторанот „Скала“, во близина на градскиот парк во Скопје, а потоа продолживме заедно на следниот настан – дегустација на вина.

По пат дотаму во неговиот автомобил слушавме ЦД, се разбира, неговото – „Roots On A Roof (Balkano Nuevo) кое на крајот го добив и како подарок. Правевме еднаш и семејно интервју за истиот магазин, со Зоки, неговата сопруга Ели, ќерката Нина и синот Љубен, во нивниот дом во Струмица, но за жал, тоа не успеав да го најдам.
Во знак на сеќавање на добриот човек и голем виртуоз кој со својот огромен талент и вештина правеше музика на шишиња, го споделуваме со вас текстот насловен како „Пасиониран готвач и импровизатор“ во кој, меѓудругото, вели дека единствената стандардна состојка која ја употребува во сите рецепти што ги готви за семејството и бројните пријатели, е големата доза на љубов.

„Пасиониран готвач и импровизатор“

Виртуоз на шишиња и импровизатор во кујната, Зоки Маџиров сметаше дека готвењето е како музиката и тој подеднакво уживаше и во двете. Како што го радуваше кога неговата музика ќе ги направи среќни луѓето околу него, така го радуваше и кога истото ќе го постигнеше со своите кулинарски вештини. Во кујната беше голем импровизатор и велеше дека никогаш не може да повтори едно исто јадење со оглед на тоа што се што прави го прави онака како што му наложува моменталната инспирација и мастрафот што го има на располагање.

– Кај мене е тешко да се одреди што ми е омилено јадење, бидејќи има многу кои ми се омилени, а се зависи од географијата, односно од тоа каде сум лоциран во моментот. Не можам да ја гледам храната од перцепција на една кујна или локација, па секогаш јадам она што е и специфично за земјата во која се наоѓам. На пример, глупаво е во Италија да бараш кебапчиња или пак во Македонија макарони – се смееше Маџиров.

Со оглед на тоа што многу патуваше, а смени и повеќе дестинации за живеење, впечаток му оставила бразилската храна, ја преферираше медитеранската и беше пасиониран љубител на кинеската храна, но во нејзината оригинална верзија, а не онаа која се јаде по кинеските ресторани во западните земји кадешто е адаптирана на вкусот на локалните жители.

– Во Берлин нон-стоп јадев во еден кинески ресторан и по 50 пат во ресторанот се спријателив со газдата кој еден ден ме однесе на ручек на едно друго место кадешто јадат Кинезите. Таа храна која ја пробав таму немаше врска со онаа во кинескиот ресторан, вклучувајќи го и начинот на сервирање – објаснуваше тој.

Инаку, неговиот дедо бил готвач и Зоки се сеќаваше како тој ги подготвувал оригиналните верзии од многу традиционални јадења, од типот на елбасан тава и слични. Неговите афинитети кон готвењето можеби се должеа токму на гените кои ги наследил од него, па така, освен што беше пасиониран готвач, Маџиров вистински уживаше во готвењето и тоа го правеше барем два пати неделно.

– Кај мене е интересно што инспириран од сите кујни што сум ги пробал досега, правам нешто по свое, импривизирам и дури и од ништо знам да направам нешто. На моите дома им се допаѓа се што ќе направам, иако кога ми кажуваат што би сакале да им спремам се свесни дека тоа нема никогаш да биде исто како претходниот пат – велеше тој.

Најчесто подготвувал пасти со најразлични сосови, а во една пригода со еден пријател од Истра самите направиле и тесто за тортелини кои потоа ги наполниле со суви сливи и сос со мисиркино месо.

– Јадење може да се направи од се, на пример, можам да направам супа или сос од коприва за 15 минути или пак нешто слично. Кога треба да се спрема храна за повеќе луѓе, најчесто правам кус кус на француски начин, односно, месото го печам посебно, со кари, со се што треба, посебно правам сос со многу зеленчук, па секој самиот си дозира колку од што ќе стави. Во секој случај, правам огромна количина, а за моите лазањи, е општа тепачка – се пофали тој.

Велеше дека сака да јаде и благо, особено слатки со шербет, како тулумби, кадаиф и баклава, а самиот знаеше да направи оригинал тирамису. Маџиров раскажуваше дека оригиналната верзија на овој десерт ја измислил готвачот на Ал Капоне кој го посипувал колачот со кокаин.

– Не пропагирајќи дрогерашки приказни со оглед на тоа што сум голем противник на сите опојни средства, ќе ви кажам дека името на овој десерт во превод од италијански значИ буквално: “крени ме горе” и е специјалитет кој му го подготвувале на Ал Капоне. Се разбира, кога јас го правам колачот го посипувам со кафе и какао – се смееше тој.

За него, иако беше гурман и уживаше во храната, сепак таа не беше приоритет, односно, јадеше за да живее, а не обратно.

– Мене ми е се убаво и вкусно, но не сум опседнат со храната. Признавам дека имам и лош ред на исхрана, па наутро пијам кафе или чај И не јадам до доцна, за потоа, накај 16-17 часот да се најадам како рис. За мене постојат два вида на јадење, јадење подготвено со љубов и онаа, таканаречена, “висока кујна” од типот на парче гауда на крекер или урма завиткана во сланина. Јас го преферирам првиот вид И кога станува збор за храната, најважни ми се социјалниот момент, дружбата и насмевките на луѓето – велеше Зоки.

Во периодот додека живееле во Њујорк, Загреб и на многу други места низ светот често се случувало тој или неговата сопруга да зготват нешто од македонското мени и да ги поканат своите пријатели на македонска трпеза.

– Најчесто во Њујорк, од носталгија кон Балканот готвев некои наши поспецифични јадења, а често правев и одлична смеса за кебапи, но сепак, морам да признаам, никогаш ништо од тоа што сум им го подготвил на пријателите не било во оригиналната верзија, туку секогаш некоја моја импровизација – призна Маџиров.

Честопати, токму заради специфичноста на неговиот инструмент, отварал најразлични ексклузивни кулинарски шоуа на многу светски познати готвачи. Меѓудругото, токму тој го отворил И шоуто на Џејми Оливер, во 2008 или 2009 година во Франкфурт на Мајна.

– Мојата музика одговара и на таков вид на забави, па откако гастрономијата се помеша со шоу бизнисот, оваа комбинација се покажа како многу успешна – објаснуваше Маџиров.

Дваесетиедногодишната Ева Максимовска веќе на 13 години знаела што сака да биде, но го послушала советот на своите родители и се запишала во гимназијата „Никола Карев“ за да си даде време да размисли.
И додека учела гимназија, слободното време најмногу сакала да го поминува во кујна и да експериментира правејќи најразлични рецепти сè додека не ги направи онака, по свое, прецизно до грам и до совршенство.
И секогаш тоа морало да бидат рецепти со најдобрите состојки, наместо табла чоколадо за готвење- црно чоколадо, наместо зејтин – путер, а за соучениците, наместо крем банани или чоколадни бонбони, за својот роденден правела вистинска домашна торта. И не само за нејзиниот, туку за секој роденден на децата од класот.
„Им предложив за секој роденден да собираме пари, нешто ситно, по околу 20 денари, а потоа јас купував намирници и правев нешто благо, помало или поголемо, во зависност од буџетот, но секогаш со квалитетни состојки. Кога ќе се погодеа неколку родендени во една недела, се собираа повеќе пари па со поголем буџет можев да направам и некоја поголема торта. Кога потоа, во трета година, се распоредивме во различни смерови, моите стари соученици жалеа што не сме повеќе заедно, а новите кои претходно веќе знаеја за нашата практика, со радост ја прифатија па продолжив да го правам истото и во трета и четврта година“, се смее Ева.

Станува во 4, легнува во 21

Вели дека, иако нејзината желба да се занимава со кулинарство не се сменила, не ѝ е жал поради годините што ги поминала во гимназија, бидејќи за ова време успеала да сфати кон што најмногу сака да се усмери. Нејзиниот избор биле пекарството и слаткарството. Впрочем, токму она што таа и најмногу сакала и сака да јаде.

Нејзината мајка Анета која откако паднала одлука Ева да отвори пекара, одлучила да ѝ помогне, го прекинала својот работен однос и од овој месец ѝ е целосна поддршка на ќерката.
„Иако сè месам и правам самата, зад сите овие печива, колачи и торти стои и огромната поддршка од целото мое семејство. И финансиска, а особено емотивна. И родителите и бабите и дедовците од двете страни, сите ме поддржуваат, а бабите на отварањето од пекарата пред 6 месеци, влегувајќи внатре, пуштија и неколку солзи-радосници“, раскажува Ева која е навистина една од ретките на таа возраст која поради страста кон работата е подготвена секој ден да го почнува во 4 наутро, а веќе во 9 да биде во кревет.
„Никогаш не сум била многу по излегувањата и повеќе сум сакала да спремам вкусна храна и да ги соберам најблиските пријатели дома па заедно да уживаме и во храната и во убавите разговори, па тоа не ми недостасува иако, морам да признаам, станувањето е тешко. Но, кога веќе ќе станам и особено кога ќе влезам во пекарата, заборавам на топлиот кревет и спиењето до доцна и се фаќам за работа“, вели младата, но сериозна, вредна и умешна Ева.
Нејзината мајка ѝ помага најмногу со средувањето и со набавките, а главната работа, всушност она што со најголемо задоволство го прави, месењето, матењето и печењето на состојките, е на Ева.

Првата пита ја направила на 10 години, а баклава со домашни кори – на 13

„Таа ја направи својата прва пита кога имаше само 10 години. Иако беше тоа пита со вишни од готови кори, ја направи сосема сама од почеток до крај и беше фантастична. Веќе во прва година средно ја направи првата баклава за која сама ги замеси и ги тегнеше корите и тоа е сè уште најубавата баклава што сум ја пробала досега“, се надоврза Анета додека ни го носеше кафето.
Во меѓувреме, Ева го премесуваше тестото за утрешните фокачи, кое го остава да преноќи, а следниот ден го филува и го пече, а замеси тесто и за уште некои од печивата за следниот ден.
Месејќи се надоврзува на раскажувањето на мајка ѝ која ни открива и дека освен што сакала да готви и да меси, Ева уште од 12-13 години сама си ги правела и своите роденденски торти.
„Моите не сакаа да се мачам на роденден правејќи ја тортата и сè уште не можеа да разберат колкаво уживање е ова за мене. Но бидејќи не сакав да ги трошам, а сакав моите торти да ги правам со најдобрите состојки, сите пари што ги добивав за родендените и по разни други пригоди, ги штедев и потоа ги трошев на намирници“, се смее Ева.
Вели и дека затоа и не сакала да си го дозволи луксузот да згреши, па внимателно одбирала што да прави, истражувала, ги читала коментарите под рецептите од Интернет и внимателно мерела прецизно до грам.

Така прави и сега. Секоја кифличка мора да е идентична со другите и до грам и по изглед и по вкус, исто како што и секое парче фокача мора да е еднакво со другите и да има подеднакво фил насекаде. Истото важи и за сите бапки, мафини, стапчиња, кроасани и сè друго што е дел од нејзината понуда.
„Ние дома сите готвиме, но не до толку како неа. Она кога почна со кифлички да експериментира, иако ѝ велев да си одбере еден рецепт и да се држи до него, постојано испробуваше и експериментираше 2-3 години додека не дојде до перфекција и до своето идеално тесто за кифлички ала Ева“, вели мајка ѝ.
Ева пак признава дека како најмала од секогаш им се плеткала на домашните додека правеле нешто и од сите „украла“ по која кулинарска тајна.
Сепак, најмногу сакала да си игра со тесто и од баба ѝ секогаш барала да ѝ даде малку.
„Баба ми ќе ми направеше тесто со брашно и вода колку да си играм, а кога првпат ѝ реков да го испечеме, а таа ми кажа дека нема да има никаков вкус, се заинтересирав што треба да се стави за да има вкус…Ми објасни и така почна сè. Кога завршив средно, веќе завршив и со истражувањето каде би сакала да го продолжам школувањето. Беше тоа на кулинарскиот институт „Кул Ин“ во Сисак, Хрватска. Видов дека има студенти од целиот свет и одлични коментари и отидов таму. Почнавме со правење лебови, а потоа и со печива од цел свет, но фокусот беше на француското и италијанското слаткарство. Таму се здобив со дипломата за професионален слаткар и пекар и иако се обидов кратко да работам на две места, мојот сон од секогаш беше да имам една ваква мала пекара во француски стил“, вели нашата млада пекарка.

Бриош Артисан Пекара – француски шмек, локални состојки
А во нејзината пекара во која има прекрасни дрвени витрини и уметнички ишарани ѕидови кои ги направила нејзината другарка, исто како и логото за кое таа ѝ е много благодарна, наместо на бурек и на зејтин, мириса на путер, на ванила и на свежо печени печива во кои таа не става ништо што е полуготов и смрзнат производ, туку само свежи и квалитетни состојки.
Бидејќи нејзината четири години постара сестра која студирала во Франција, а неодамна и се омажила за Француз, живее во Нормандија, Ева имала шанса да добие за своите печива и француска рецензија. Како свадбен подарок направила мафини за гостите на малата интимна свадба на сестра ѝ и зетот, за која дури и најголемиот гурман од францускиот дел на семејството не само што немал никакви забелешки, туку и задоволно изјавил дека имаат доволна количина на путер кој се чувствува таман толку колку што треба.
„Благодарение на сестра ми, веќе 3-4 пати сум била во посета на Франција и пробав сè што требаше да се проба од овој дел од кујната кој мене ме интересира. Французите имаат специфичен однос кон храната, па иако таму кадешто живеат тие, се користи путер во огромни количини и сакаат тој да се почувствува во тоа што го консумираат, не јадат количински многу. Јас го прифатив ова и во моите печива секогаш има само најквалитетен путер или, таму кадешто има потреба, како на пример, во фокачата, маслиново масло. Не користам ништо што не би сакала да го јадам и самата и повеќе сакам да јадам квалитетно и малку, отколку неквалитетно и многу“, вели Ева.
А нејзините специјалитети се токму такви, кога ќе каснете што и да е од понудата, чувствувате дека е направено со квалитетни состојки, рачно и со многу, многу труд и љубов.

Шест месеци од отварањето на пекарата, Ева веќе има претстава која количина од кој производ треба да ја направи, а кога нешто и ќе остане, никогаш не се фрла.
„Јас сум голем противник на фрлањето храна, а многу за готвењето со нула отпад научив и на кулинарскиот институт кадешто од лушпите од зеленчукот се правеше домашна вегета, а остатоците од овошје ги користевме како декорација. Затоа и тука, кога нешто и ќе ни остане, или ќе поделиме во семејството, или замрзнуваме па си јадеме подоцна сами, или си го носиме дома за вечера“, раскажува Ева.
Таа веќе знае дека саботите се ден за фокачи кои се продаваат уште во првиот час по отварањето, за купување лепче за дома и за слатките деликатеси, но сите други денови се различни. Како и да е, таа не работи со големи количини и засега ѝ е сосема доволна печката во која можат истовремено да се печат 4 тепсии. Со муштерии работат до 6 до 14 часот, а неделата е нивниот единствен ден за одмор.
Секако, откако ќе се затвори денот, треба сè да се исчисти и да светне за да биде спремно за следниот ден.

Инаку, ние испробавме неколку работи и дефинитивно, тестото за фокачите е нешто посебно, а благите бапки, ролните со бриош тесто, кроасаните и земичките со семки се вистинска фантазија. И да, има и за оние кои се на безглутенска исхрана од кои веќе добила коментар дека безглутенските производи кај неа се единствените безглутенски производи кои ги пробале досега, а кој немаат вкус на влажна крпа, туку се вкусни како и оние класичните.

Дарко Трајковски е дипломиран економист, на прагот од четвртата деценија. Да, да, ова сигурно ќе му звучи страшно бидејќи тој всушност, допрва ќе го прослави јубилејниот 30-ти роденден, но така отсекогаш велеле повозрасните луѓе. Демек, полните 30, а тие ви велат, аааа, ја раситни четириесетката, а кога полните 50, како да не ви е доволно тешко, па ви велат, ааа, ја раситни шеесетката. Јас со време се навикнав, ама сега обожувам да им го правам ова на оние на кои полнењето 30, 40, 50, 60, итн, им е сè уште шок.
Како и да е, нашиот соговорник Даре е во моментов ангажиран на повеќе фронтови – како фриленс водач за развој на бизнис (Head of Business Development) кадешто има соработка со повеќе клиенти, како претседател и лидер на Слоу Фуд Водно и како управител на Белеза Бруинг. Е сега, ако се прашувате што е ова последново, веднаш да објасниме. Станува збор за неговата микро-пивара која си зацртал да ја отвори пред да наполни 30. Затоа беше целиот оној вовед со годините.
„Идејата за овој проект е стара 10 години. Си зацртав уште во 2015 дека пред да наполнам 30 би сакал да отворам микро-пивара и тоа да ми биде примарна дејност. Еве ме неколку месеци пред 30-тата и идејата полека стана реалност. Мислам дека сега е прав момент самата крафт пиварска сцена во Македонија да го промени оној став дека во странство има многу добри крафт пивари, а кај нас нема и сме многу назад“, вели Даре кој очигледно, кога си го зацртал овој негов план, немал ни 20 години.
Би рекле, сè уште луди години, па можеби си мислите дека неговите родители и семејството се надевале дека ќе му помине, но тој вели дека не е така.
„Многу ми е драго што можам да кажам дека имам поддршка од моето семејство уште од самиот старт. Навистина сум благодарен затоа што знам дека секогаш можам да се потпрам на нив, дали за пофалби или за критики, тоа зависи од квалитетот на пивото“, се смее тој.
Иако експериментира веќе десет години, неговото прво официјално „Сефте“ е неговото прво пиво со етикета, бандерола и сè што треба.
„До неодамна, пивото ми беше само хоби за свое задоволство, но од 2025, со добивање на сите документи за отворање крафт пивара, можам да кажам дека ми станува приоритет број 1“, вели Дарко додека ни точи од неговото „Сефте“.

Од првата голтка додека уште бил во стомакот на мајка му, преку Америка и Белгија – до своја пивара

Нормално, нас нè интересираше како воопшто почнал неговиот интерес за пиварството и кога за првпат во животот пробал пиво, дали тоа било додека бил малечок па му дале само да лизне, дали во семејството се пиело доста пиво, дали ја памти првата голтка.
„Според она што ми го имаат раскажувано – летото 1995 било навистина пеколно жешко, па така првото пиво го имам дегустирано уште пред да се родам“, се смее Дарко.
Сепак, вистинската љубов започнала додека бил во Америка, во 2015 година, во Ешвил, Северна Каролина (град со преку 50 крафт пивари).
„Првиот мој обид со правење пиво беше во Америка, со човек кој имаше искуство во правење пиво во домашни услови. Тогаш ги научив првите чекори од оваа техника.

Потоа патував низ Белгија и во рок од една недела посетив повеќе од 10 пивари каде главните мајстори ми го проширија знаењето околу технологијата и линијата на производство. Во периодот на короната пак навлегов во книгите и за првпат во животот станав бубалица. Ги извадив од под креветот сите учебници по хемија и почнав од почеток. Потоа се префрлив на стручната литература посветена на пиварството и така си ги продлабочував знаењата“, раскажува Дарко.
Неговиот прв експеримент и вовед во производството на пиво во Македонија бил всушност, правењето сајдер, со исклучиво македонски јаболка.
„Тогаш тешко се доаѓаше до намирници за производство на пиво, па мојот прв обид беше сајдер. Но, на првиот пивски салон организиран од Марјан Костадиновски (Сакампиво.мк), се запознавме со Предраг кој штотуку ја отвараше специјализираната продавница за намирници за пиво – Пиводром и така тргна сè“, вели тој.

За првенчето и за Слоу фуд

Иако „Белеза Бруинг“ е мала работилница, опремата во неа, вели, е по сите стандарди – инокс, смарт уреди и техничка прецизност.
„Првото пиво е светло нефилтрирано Munich Helles. Следно доаѓа ИПА, а потоа и други стилови, зависно од сезоната. Консументите ќе кажат што е најуспешно“, вели Дарко со скромност.
Неговата пивара е десеттата лиценцирана пивара во Македонија, ако се брои и индустриското производство. Од она што го нуди домашната сцена, Даре особено ужива во Пале Але од битолчаните „Бак“, Калеш од скопјаните „Пиволабс“, а го споменува и експерименталното пиво со бозел на Трајче Митрески, производител на пивата „Курајбир“.
Првото официјално пиво на Дарко, пак, неговото „Сефте“, го имааше првиот настап на неодамнешниот слоу фуд пазар во Јавна Соба.

„Реакциите беа позитивни, времето идеално, а гостите – жедни. Најубаво чувство е кога си се враќаш дома лесен, без залихи“, раскажува Дарко со насмевка надоврзувајќи се и на својата поврзаност и лидерството во Слоу Фуд Водно.
„Моите уште од рана возраст се стремеа да се храниме здраво и локално. Често имаа луѓе за сѐ, дали за свеж зеленчук и овошје, дали за добро сирење и млеко или пак за некои сувомесни производи. Затоа, зачленувањето во Слоу Фуд и нејзината филозофија, ми дојдоа некако природно. Јас сум член уште од 2018-та и со тек на времето доста се поврзав со приказната. Минатото лето собранието одлучи да даде поддршка на младите и јас бев изгласан за лидер на самиот конвивиум во Скопје- Слоу Фуд Водно“, објаснува нашиот соговорник.
Во неговата околина нема некој што не е заразен со филозофијата на слоу фуд, а нему му е мило што е и тој барем делумно заслужен за тоа.
„Мило ми е поради тоа што делувавме да се промени мислењето дека сѐ што е увозно и странско е со подобар квалитет од тоа што е локално и наше“, вели младиот лидер на Слоу фуд Водно.

За готвењето, за иднината и за уште многу нови пива. Наздравје!

Кога не прави пиво, Дарко се фаќа за спремање храна. На секој друштвен собир, вели, не дозволува никому да му се меша во скарата, а во последно време се испраксирал и со фурната на дрва во семејната викендичка.
„Додека бев во Америка работев во кујна и морам да признаам дека некогаш ми фали… тоа е доста стресна, но и интересна работа“, вели тој.
А за крај, се навраќаме повторно на пивото и го прашуваме дали има машки и женски пива?
„Не, не постојат такви поделби, постојат лесни и тешки пива. Девојките обично сакаат ароматични и овошни пива, а мажите сакаат нешто појако и погазирано. Но најбитно е да се пробаат сите стилови – можеби ќе откриете дека, всушност, обожавате пиво“, завршува младиот пивар.
Со „Сефте“ Дарко не само што се претстави како пивар – туку отвори ново поглавје во домашната крафт сцена. Со многу љубов, знаење и поддршка, Белеза Бруинг ветува многу класични, но и многу нови, експериментални вкусови, „од сега, па понатаму“, како што пишува и на самата амбалажа.

Нејзината прва торта ја направила на возраст од околу 9 -10 години. Тоа била едноставна бисквит торта со 3 видови на пудинг и мелени ореви. Истата ги учела да ја прават и нејзините две ќерки уште од 5-годишна возраст.
„Тоа ни беше најбрз десерт кој често го правевме, но сега го заменивме со тирамису. Инаку, кога бев дете мојата мајка разменуваше рецепти за слатки, немаше интернет како денес и секогаш правевме домашни торти, колачи, ролати со домашен мармалад, ванилици со свинска маст. Во моето детство хит ни беше таканаречената „тигар торта“. Но, во секој случај, секогаш сме сами сме ги правеле слатките, не се сеќавам дека некогаш сме купиле торта од слаткарница“, вели Даниела Ѓорѓиевска Костадиновска, која ја запознавме откако ја прочитавме приказната за неа во специјализираното српско списание „Пекар и Слаткар“ („Пекар и Посластичар“).

Психотерапија или слатки?
Она што беше најинтересно во споменатиот текст е дека нашава Даниела е по професија психолог, арно ама, откако увидела дека со своите слатки веднаш може да ги усреќи своите клиенти, додека за тоа на психотерапијата ѝ е потребен долготраен процес, го претворила своето дотогашно хоби и голема љубов, во професија.
„Психотерапијата е еден долготраен процес со кој треба време за да се стигне до чувството на среќа, а со моите слатки, моите клиенти веднаш ја имаат среќата на дланка и ја чувствуваат мојата љубов како најважниот зачин, веднаш штом ќе ги вкусат моите слатки“, се смее Даниела додека се обидува да ни одговори како се одвивал нејзиниот пат од психотерапевтка до слаткарка. Иако, терминот слаткарка не е баш точен кога станува збор за нејзината уметност во изработката на овие прекрасни пралини.

Пралините на Даниела го пропатувале светот
И покрај ваквата преориентација, нејзиното семејство, кое со години било сведок на нејзината преокупација со готвењето и особено со експериментирањето во слаткарството, не било воопшто изненадено од тоа, но ги изненадила кога почнала да ги воведува новитетите и да напредува во модерното слаткарство до тој степен што нејзиниот бренд на чоколадни пралини „Dolci di Dani“, веќе има свои клиенти и многу подалеку од Македонија.
„Кога моите клиенти сакаат да подарат нешто уникатно, уметничко, но и вкусно, ги купуваат моите пралини и ги подаруваат секаде низ светот, па така тие стигнаа и до Австралија, Америка и Хаваи, како и до Шведска, Шпанија и на многу други места во Европа“, вели Даниела.
Од еден клиент во Загреб добива редовни нарачки и за него прави посебна серија од своите пралини веќе со години. Меѓу клиентите, како што вели, има и поранешен премиер од една европска земја, а меѓу поневообичаените клиенти, со посебни барања, е и еден љубител на квалитетни коњаци кои ги комбинира со нејзините пралини, што таа ги изработува специјално за него.
Својата љубов кон чоколадото Даниела ја негува уште од детството, па вели дека дури и како дете уживала да си игра со слатки и страста за експериментирање во кујната ја развила уште во основно училиште.
Сепак, претпоставувате, оној голем „клик“, најголемата инспирација за неа, бил филмот „Чоколадо“ со Жилиет Бинош, кој го има гледано многу, многу пати.
И да не биде дека прави само слатки, таа објаснува дека ужива и во правењето на кифли, погачи или наши традиционални јадења. И додека за слатките вели дека учела од мајка ѝ, готвењето го научила од татко ѝ. „Најдобрите готвачи, па и слаткари, морам да признаам, се сепак мажи“, вели таа.

Од шампити до врвни чоколадни пралини
Од своето детство се сеќава на највкусните шампити на кои ја носела нејзината баба, но признава дека со текот на времето нејзините критериуми за слатките растеле во друга насока.
„Јас сметам дека баклавата и тулумбите не се наша традиција, туку влијание на едно време. Не сум ништо против овие слатки, но тоа е премногу шеќер за мојот критериум. Инаку, кога станува збор за вкусови не можеме многу да полемизираме, но за да знаеш дека има и други слатки, треба да пробаш. Јас имав можност да пробам од најдобрите во светот, такашто, велам дека можеби проблемот е во мојот критериум“, се смее Даниела и објаснува дека сега слаткарството оди во друг правец каде се повеќе се намалува процентот на шеќер и се додаваат поквалитетни состојки.
А кога станува збор за изборот на состојки, таа ги користи само оние кои доаѓаат од реномирани производители. И токму во состојките е тајната на нејзините славни чоколадни пралини.

„Во однос на состојките би го спомнала само нивното потекло, Доминиканска република, Мадагаскар, Австрија, Белгија, итн. Но, покрај состојките, и алатките со кои работам секогаш ги купувам од познати брендови кои имаат стандарди и соодветни сертификати за употреба во прехранбената индустрија“, објаснува Даниела.
Иако таа прави и други слатки и торти, најпозната е по своите пралини кои веќе ги има со стотина различни вкусови, кои се комбинации од различни зачини, чоколади и овошја.
„Пралините ми се посебна љубов, факт е дека ми се на прво место, уживам во секој аспект, и кога ги цртам со саати и кога ги изработам со љубов без разлика дали е утро или пак е полноќ. И за пралини никогаш не жалам да платам и повисока цена само за да осознаам нови вкусови. Се уште на врвот за мене се пралините од Pierre Marcolini, иако сум пробала од многу познати чоколатерии“, вели Даниела.
Ако ја прашате која е најкомплицираната торта што ја има направено, вели дека комплицирано може да е за некој што не ја сака и не ја познава оваа работа, но дека кога работиш со љубов, се е полесно.
„Сепак, морам да признаам дека треба многу трпение, време и отстапки во животот, такашто не е баш толку едноставно. Додека повеќето спијат во 3 по полноќ, јас сум во кујна“, вели нашата страствена уметница во слаткарството.

Најблиските – први дегустатори, критичари, но и поддршка, помош и поттик

Даниела вели дека иако некои слатки не ѝ успеваат од прва, последниве години нејзините дома се жалат дека ништо не ѝ се скршило и не ѝ се погрешило, па не останува за нив да пробаат.
„Семејството е вклучено во сите фази на работење, од идеи, маркетинг, набавки, тие се први дегустатори и критичари на моите слатки. Имам две ќерки, големата студира маркетинг, а другата ќерка има 8 години и полека ја внесувам во оваа приказна. Мојата сестра е задолжена за декорација и фотографирање, а мојот сопруг е во светот на модата, па е секогаш задолжен за естетиката и перфектниот изглед. И од секое патување е должен да ми купи некое уникатно чоколадо или слатка. На пример, кога беше на патување во Сент Тропе, во период кога таму штотуку имаше отворено продавница познатиот француски слаткар Cédric Grolet, му нарачав да ми купи таму кроасани и слатки. Кога отишол 30 минути пред отворање, веќе чекале 50 луѓе, но потоа, носејќи ја кесата во личен багаж, добил комплименти за изборот на подарокот буквално од сите, од таксистот, полициската контрола на аеродром до царинарникот. За мене е тоа подарок каков што за некои жени е ташна од Луј Витон. Во секој случај, не ми е лесно, опкружена сум со доста критичари, но не се жалам, бидејќи токму тоа е патот кон перфекционизмот“, се смее оваа перфекционистка.

Даниела досега не учествувала на натпревар за слатки, но е редовен посетител на саемот за слатки во Римини, Италија, кадешто се одржуваат натпревари и се веат знамињата на државите од кадешто доаѓаат натпреварувачите, па таа се надева дека еден ден, токму поради нејзиното учество таму ќе се вее и македонското знаме.

Емилија и Михајло Пехчевски се производители на преку педесет артикли со здрави состојки од беровскиот крај, боров сируп, сируп од глуварче, од јаглика, багрем, бозел, чаеви, масла, мелеми и други вкусни и здрави производи.

Пред 10 години решиле да свртат нов лист во животот и да се преселат од Скопје во Берово, пред сѐ, поради болежливоста на нивните деца.

Тие се едни од ретките кои наместо да заглават во пренаселениот главен град, им се вратиле на корените, поточно, на корените на Михајло чиј татко од родното Берово се преселил во Скопје во 50-тите години од минатиот век.

Емилија е од Свети Николе и не ѝ недостасува Скопје, но ниту нејзиниот роден град бидејќи во Берово им е на сите поубаво. Велат дека буквално се препородиле, а болежливоста на децата и антибиотиците ги заборавиле и, како што велат, ги оставиле во минатиот живот.

Се запознале и се венчале пред 16 години во Скопје, а во Берово се преселиле пред 10. Нивните порано болежливи синови, Михаел – 15 и Петар -12 години сега се вистински планински момци.

„Одлуката да се преселиме во Берово е една од најдобрите одлуки кои сме можеле да ги донесеме.

Не само што поголемиот син ги надмина хроничните респираторни проблеми кои ги имаше во Скопје, туку и анемијата никогаш не се врати. Често кога одиме во Скопје пријателите ни велат дека чистиот воздух во Берово очигледно ни годи и дека сите сме станале вистински планински луѓе, крупни и со црвени обрзи. Ние пак, секогаш возвраќаме дека не е само од воздухот, туку, ќе да е и од храната“, се смее нашата соговорничка.

Инаку, освен подобро здравје, Пехчевски во Берово си нашле и работа од која сега егзистира целото семејство. Тие прават производи и продаваат храна за која уште многу одамна се знае дека има и одредени здравствени ефекти, докажани со разни научни истражувања и студии.

„Сите состојки со кои работиме се со здравствени придобивки. Брусницата е одлична за проблеми со уринарниот тракт, боровинката, капинката, аронијата – за подобрување на крвна слика, дренката е одличен диуретик, глуварчето е чистач…“, набројува таа додавајќи дека сите тие производи се со географско потекло од Малешевијата, со исклучок на гроздовиот слад (маџун) кој го купуваат од производител од Тиквешијата чии лозови насади се органски сертифицирани.

Сируп од глуварче за болни од рак, боров за респираторни, а сируп од врбовка за проблеми со простата

„Веќе една деценија сме производители и преработувачи на производи од растително потекло (сокови, сирупи, слатка, мармалади…), а собираме и шумски плодови и чаеви.

Идејата да почнеме да произведуваме наши оригинални производи произлезе од потребата да се задоволат потребите на сите категории на конзументи, со посебен акцент на дијабетичарите и онколошките случаи. Така ги создадовме нашите оригинални производи, боров сируп, сируп од глуварче и сируп од врбовка.
Боровиот сируп е направен од екстракт од бел бор и маџун и е одличен за респираторни проблеми (астма, бронхитис…).

Сирупот од глуварче е направен со екстракт од глуварче (лист, цвет и корен) и маџун и е производ за детоксикација и јакнење на имунитетот и најмногу го користат онколошки болни кај кои  карциномот не е хормонски, како и луѓе со замастен црн дроб.

Сирупот од врбовка без додаден шеќер е направен од екстракт од билката врбовка и маџун. Врбовката е најдобар природен лек за проблеми со простата и цел уринарен тракт и го користат и мажи и жени. Имаме и чај од врбовка“, објаснуваат овие вредни луѓе.

Покрај овие, произведуваат и сируп од плодот на бозелот (црн бозел) без додаден шеќер.

„Тоа е многу силен антиоксидант и во текот на изминатите години имаме илјадници задоволни конзументи од кои најголем дел се онколошки пациенти. Бозелот го собираме самите  бидејќи тоа е плод кон кој треба да се пристапи со посебно внимание и сериозност. Мора да биде целосно созреан, не смее да има зелени или недозреани зрна, бидејќи се отровни.

Затоа, ќе напоменам, конзументите треба да внимаваат кога го купуваат овој производ, од каде и од кого го купуваат“, предупредува Емилија.

Нелојалната конкуренција ни нанесува најголеми штети

Со оглед на тоа што и таа сопругот се занимаваат со оваа работа професионално и таа им е единствен извор за егзистенција, внимаваат до најмала ситница да биде сѐ како што треба. Тие се регистриран оператор за храна од мал обем и со самото тоа се влезени во системот за контрола и санкции.

„Доколку не постоеше толкава љубов и ентузијазам кај нас двајца, досега одамна ќе се откажевме од ова што го работиме, особено поради тоа што најголем проблем ни е нелојалната конкуренција.

Интернетот е слободен простор, а таму ќе најдете едно чудо „сиви производители“, нерегистрирани поединци кои нудат разни производи.

Некои од нив имаат профили на социјалните мрежи со многу слично име на нашето, а производите ги нудат по доста пониски цени од нашите и честопати ги доведуваат нашите конзументи во заблуда.

Реагираат на различните цени, бидејќи еднаш купуваат поскапо, а друг пат поевтино. Се случува да нарачаат од тие страни и да добијат производ кој не го задоволува квалитетот, па ни се јавуваат нам за рекламација. Сме имале многу непријатни ситуации поради тоа, но секогаш трпеливо објаснуваме дека на нашите производи имаме јасно декларирани податоци: контакт телефон, производител, датум итн.

Ова се само мал дел од стресовите и нервозата што ја доживуваме. Затоа, неколку пати менуваме име на нашата Фејсбук страна и последно што ставивме е терминот „Бороџун“, бидејќи тоа е наша регистрирана трговска марка која не смее никој друг да ја користи.

Нерегистрираните продавачи ѝ нанесуваат штета и на пошироката беровска заедница на тој начин што го рушат рејтингот на брендот Берово со пласирање на неквалитетни производи.

За жал, механизмот за контрола и санкции функционира само за тие што се регистрирани, а не за оние кои воопшто не се во системот“, велат нашите соговорници.

Многу вложен труд, но и многу љубов и семејна слога
Инаку, семејството е сплотено во заедничката работа, па често во некои активности имаат помош и од синовите.

„Долг е процесот на производство. Многу често работиме и по 15 часа.

Самите сме и работници, логистика, менаџери, маркетинг агенти, кол оператори…

Многу често како резултат на недобро испланирано производство или под притисок на некои рокови ќе започнеме да преработуваме поголема количина од реалните можности, па сме приморани да работиме и во текот на ноќта до раните утрински часови. Во такви моменти, за да ни биде полесно си пуштаме музика и со песна се трудиме да ја заборавиме тежината на работата“, вели Емилија која едно такво видео споделила и на социјалните мрежи.

View this post on Instagram

A post shared by BORODZUN-BEROVSKI (@berovski_proizvodi_borodzun)

Во нивниот дом, вели, не постојат машки и женски обврски, туку сите се заеднички.

„Јас и сопругот функционираме такашто сите одлуки ги носиме заеднички, а кога имаме спротивставени ставови, предлогот се остава на чекање или целосно се отфрла. Пред една година Михаел се понуди да се активира во делот за маркетинг, конкретно во креирање на видеа за социјалните профили на БОРОЏУН и покажува интерес и способности во тој сегмент, а Петар е дете од акција кое поголем интерес покажува кон физичката активност. Тој многу свесно е присутен во физичкиот дел од работата и често знае да помогне.

Кога имаме период на интензивна берба, достава и производство и двајцата активно учествуваат“, вели гордата мајка.

Сите нивни производи се и на нивната трпеза, па сите ги произведуваат токму така, како за себе.

„Кај нас не постои повеќе или помалку квалитетно, се` што правиме, го правиме како за себе, бидејќи кога ќе ни се потроши нашето шише сок дома, отвораме друго кое е на рафт и е произведено за продажба“.

Омилени производи на нашата трпеза се мармаладите. Посебно мармаладот од малина без семка и мармаладот од шипки кои им се омилени на децата.
Исто така, многу користен производ во нашиот дом е традиционалниот сируп од глуварче, посебно во период на настинки и грип. Многу сакаат кога ќе им го додадам во чај со лимон“, вели Емилија.

Во одличниот вкус на нивниот најнов производ, мармалад од дренка со малку шеќер, кој беше промовиран на салонот на Слоу Фуд во 2024-та, имавме можност да се увериме и самите.

Мармалад со многу оригинален, интензивен и шокантен вкус кој ги буди сите сетила, вкус во кој можете да го почувствувате она што им недостига на многу индустриски производи – природниот, односно, вистинскиот вкус на плодовите.

Во винската соба на Дејан Донев, одбрано друштво од некои од нашите најстари и најдобри мајстори за пиво, потоа, пивољупци, винољупци, домаќини, гости, 10 мажи, повеќето тетовирани и брадосани и две женишта, Симона од скопскиот Микропаб и авторката на текстот, од Арткујна, обична љубопитница, со големо задоволство и уште поголем интерес храбро дегустиравме дури 9 видови пиво. И тоа не какво било, туку од оние, киселите. Осум пива, сите до едно одлежани во буриња од вино и едно одлежано во буре од бурбон.
И не само што звучи интересно, туку и беше интересно и беше, … па да, беше и кисело и вкусно и ново. Комплексни пива со различни вкусови и прекрасни бои.

Случајно и намерно кисели пива

Можеби сте налетале некогаш на кисело или расипано пиво, но ако сте слушнале за намерно киселите пива, тогаш сигурно веќе знаете дека кога пивото е кисело, не мора да значи дека е расипано. Епа овие пива за кои станува тука збор се намерно кисели.

Кај „случајните“ кисели пива најчесто има контаминација, недостиг на хигиена при производството или други проблеми во процесот на производство. А занаетчиското или таканареченото крафт пиво лесно се закиселува и кога не е соодветно складирано или кога му истекува рокот.
Овие случајно кисели пива не се тема на муабетот.
Во последните неколку години, се повеќе се споменува во светот, а занаетчиските пивари се повеќе произведуваат и експериментираат со нови вкусови од она другото – намерно киселото пиво или sour beer.
Ете толку знаев и јас за ова кога дојдов на дегустацијата на пивата од хрватската Пивница и пивовара „Млинарица“, кадешто главен мајстор-пивар е нашиот Димитар Јовановски, од скопско Радишани, кој од пред 6 години живее и работи во Загреб.

„После студирањето мојата прва работа во крафт пивара беше во пиварата Танкер во Талин, каде што работев една година како асистент на главниот пивар. Во Хрватска сум од јуни 2018 и веќе нешто повеќе од 6 години работам за Пивница и Пивовара Млинарица како главен пивар“, раскажува Димитар, кој очигледно ужива во својата работа и во можноста да експериментира со нови состојки, сѐ додека се тие природни, бидејќи е тоа дел од неговата и од филозофијата на производство на занаетчиско пиво во Млинарица.
Имено, загрепската занаетчиска пиварница Млинарица има посебен проект: во соработка со винарите кои прават вино од органско грозје, од кои го добиваат она што им останува по пресувањето, произведуваат пиво кое спонтано ферментира на диви квасци во дрвени буриња во кои претходно одлежувало вино.

Исто така, сето овошје што го ставаат во бурињата со пиво се одгледува исто така локално, без пестициди и во пивото се мацерира речиси една година.
За време на пандемијата, во 2019-та, тие го наполниле првото дрвено буре, а набрзо добиле уште неколку. Тоа бил нивниот прв упад во неизвесниот свет на диво ферментирани кисели пива.

Што дегустиравме од палетата sour beer на загрепската пивара?

На дегустацијата во Винска соба Димитар донесе дури девет пива направени со спонтана и мешана ферментација во загрепска Млинарица, повеќето од линијата Duality:

Duality 03 — спонтано ферментирано кисело пиво одлежано во буре во кое лежело црвено вино со додаток на кајсии (6.6% abv, односно, алкохол);
Duality 06 — спонтано ферментиран Grape Ale со шира од Каберне Совињон одлежано во буре во кое лежело црвено вино (Cabernet Sauvignon), со 10.4% алкохол;
Duality 07 — спонтано ферментирано кисело пиво (Mixed fermentation sour) одлежано во буре во кое лежело црвено вино со додаток на цреши (6% алкохол);
Duality 10 – спонтано ферментиран Grape Ale со комиње од Мерлот одлежано во буре во кое лежело црвено вино (Merlot), со 7.1% aлкохол.
Освен овие, ги испробавме и Quart Quadrupel Sherry — јако белгиско пиво (Belgian Quadrupel) одлежано во буре (Heavy Toast) во кое лежело Шери вино, со дури 14.5% алкохол, потоа, Funk of the Dark — спонтано ферментирано слатко-кисело јако темно пиво, единственото кое наместо во буре од вино, е одлежано во буре од Бурбон и со 10% алкохол, Savage Gamma — спонтано ферментирано екстра суво кисело пиво одлежано во буре во кое лежело бело вино (5.9% abv) и Brettcave 03: Wild plum and cranberry — спонтано ферментирано киселкасто пиво одлежано во буре во кое лежело црвено вино со додаток на диви сливи и сува брусница, со 8% aлкохол и последното – Portal — Imperial Stout одлежан во буриња во кои лежело Порто вино (Ruby и Tawny), со 11% алкохол.

Дали беа тоа премногу нови и за нас необични пива за дегустирање?

Во последните неколку години, како винарите, така и занаетчиските пивари се обидуваат да го прошират својот „асортиман“ и да допрат до нова публика со интересни новитети, како и со оживување на старите техники. Значи, ако сè уште не сте слушнале или пробале кисело пиво, а сакате да пробате нешто ново, ова е навистина одлична идеја!
Особено луѓето кои ја следат пивската сцена, па кога нешто ново, различно или во овој случај нешто што веќе било правено одамна, а сега некој мудро се сетил како да го оживее и да создаде тренд, треба да му дадат шанса.
Значи, ако некој деновиве ви понуди кисело пиво кое е одлежано една година во буре од вино – не бидете скептични или премногу критични. Тоа е нешто во што денес уживаат многу луѓе ширум светот.
За овие пива се вели дека ги сакаат вистинските познавачи на пиво поради слоевитоста на вкусовите, што беше очигледно и од реакциите на присутните пивари, но ги сакаат и љубителите на вино затоа што ги потсетува на вино. Класичните пивопијци пак, ги сакаат затоа што едноставно се пивопијци, а оние кои можеби не сакаат пиво, ги сакаат овие токму поради вкусовите кои не се типични за пиво. Излегува дека ги сакаат баш сите?!

Искрено, не беа баш сите пива – пива кои самата би ги одбрала да ги пијам, но сите до едно вредат толку за да им дадам шанса.

Киселото пиво е всушност најстариот вид пиво во историјата

Се смета дека пред индустриската револуција, развојот на микроскопот и изолацијата на бактериите, секое пиво било кисело пиво и многу веројатно во него имало „полудиви квасци“.

Од сите земји, само Белгија ја задржала традицијата на производство на вакви пива до ден-денес, додека некои пиварници го оживуваат производството на кисели пива, а меѓу нив е и пиварата од која ни доаѓа Димитар.
Во Млинарица вакви пива ферментираат од 2019 година, на селекциониран квасец.
„По главната ферментација, го оставаме пивото да одлежи во барик буриња во кои претходно одлежувало вино, а потоа го збогатуваме со мешавина од квасец, бактерии и разни сезонски овошја. При стареењето добиваме кисело пиво со длабока комплексност која доаѓа од дрвените буриња (а зависи од староста и од дрвото на бурето), како и од квасецот и други бактерии“, објаснува Димитар.
Ако се прашувате зошто воопшто би пиеле пива што имаат бактерии, значи, кисели пива кои уште и стоеле во некое буре којзнае од кога, одговорот е, меѓудругото: поради добрите бактерии.
Lactobacillus и Pediococus, бактериите одговорни за киселото пиво се присутни во пробиотиците, грчките јогурти, кефирот итн., па тие се добри и здрави бактерии кои помагаат нашата цревна микрофлора подобро да функционира и природно го зајакнуваат нашиот имунитет.

Овие кисели пива се доста сложени, а најдобро е да уживате во нив после ручек или вечера, бидејќи киселината и добрите бактерии ќе го олеснат варењето на храната во телото.
Киселите пива имаат долга историја, а денешните пивари ги оживуваат таквите стилови, експериментираат и создаваат нови стилови на кисели пива.
И покрај екстремните вкусови, дури и ако не сте воодушевени, барем пробајте и видете што е тоа околу што се возбудуваат толку многу луѓе во светот.

Бети Мемиќ е новинарка во културната рубрика на МТВ веќе долги години, но од неодамна нејзиниот живот, паралелно со редовниот ангажман на работното место, е до даска исполнет со нешто сосема друго и сосема поинакво од сѐ што работела досега.

Ја сретнавме на настанот кој го организираше Слоу фуд Водно во „Јавна соба“, имено, на веќе традиционалниот фестивал на биодиверзитетот, кадешто таа имаше штанд со домашни производи.

Од оние веќе видени, односно, добро познати во нашата гастрономска традиција, како што е на пример, слаткото од зелени смокви и сирупот од бозел, до некои многу поневообичаени како што е сируп на растварање од листови од смоква, слатко од зелени домати, па сѐ до најуникатниот и веројатно единствен таков производ на светот – мармалад од коприви.

Да, да, баш од коприви.

Бети вели дека изборот не е случаен со оглед на тоа што нејзиното село, како што сега си го вика селото во кое патот ја одвел сосема случајно и во кое недолго потоа, купила и имот, има едно чудо коприви и едно чудо смокви.

„Едно неочекувано патување до селото Скачинци беше причина за сѐ.

Станува збор за напуштено село до кое се стасува преку уште едно исто такво напуштено село, а тоа е тоа кое сега си го викам мое, селото Грнчиште.

На ова патување, видовме една мала смоква која ни се насмеа, а потоа дознавме и дека во селото има уште многу, многу смокви, но оваа беше пресудна затоа што токму од неа го направив моето прво слатко од зелени смокви.

И да не ви раскажувам дека рецептот го најдов на Јутјуб, а претходно знаев само дека се вари во 9 води и дека единственото нешто што го имав направено во мојот живот дотогаш беше еден неуспешен мармалад“, се смее Бети.

Но слаткото од зелени смокви не само што било успешно туку ја вовлекло Бети во еден вртлог од кој ниту може, ниту сака да излезе. Почнала нејзината приказна за правење домашни производи и нејзината – Слатковница, најслаткото од Македонија.

„Се потсетив дека во детството, во струшко и охридско, кога сум одела на гости, сум јадела и слатко и сируп од диви трендафили, па направив и тоа, а потоа направив и мармалад од шипки.

Потоа најдовме и по многу пристапна цена купивме мал имот во селото Грнчиште и таму почна и мојата градинарска приказна“, раскажува таа.

Селото е на еден час од возење од Скопје и вели дека е таму секој викенд, но поради близината може да си дозволи да оди и преку недела.

„Тогаш почнав да барам начин како направам градина, но бидејќи цела оваа случајност ми е некако подарена од некоја виша сила, наеднаш друга виша сила ми ја отвори страницата „Траг биљке“ – прирачник за креирање независно домаќинство.

Таму се запознав со Билјана Пановиќ и со перма културата.

Таа е жена која се занимава со таканареченото био мотивациско градинарство и преку неа и јас влегов во тој комплетно непознат свет за мене, во природата која великодушно ме прими и секогаш ми приредуваше замки, или подобро кажано, ми поставуваше мамки.

А мамките се во тоа што секое годишно време носи нешто ново што постојано те намамува да продолжиш понатаму со тоа што го правиш. Постојано се појавува некој нов цвет, некој нов плод, нов лист и постојано те тркала.

Едноставно, не можеш да ѝ одолееш на природата, туку само навлегуваш сѐ подлабоко во тој прекрасен вртлог и се навлекуваш сѐ повеќе и повеќе. Ќе поминат смоквите, па тука е листот од смоква кој го има и во зима и во лето, по цветот од див трендафил, доаѓа шипинката, па правиш мармалад, па ќе помине цветот од бозел, па доаѓа плодот и повторно имаш материјал за да направиш мармалади, лековити напитоци, сирупи, буквално влегуваш во океан кој нема крај, а ти учиш да пливаш во моментот“, зборува Бети за своето новостекнато градинарско искуство и искуство на мал производител на домашни, здрави производи.

Инаку, мармаладот од коприва по кој е веќе препознатлива, е нејзин изум.

„Моето село има многу коприва, а во мојата бавча бидејќи е перма био бавча, нашите растенија не ги третираме како плевел. Освен тоа, таму кадешто има коприва, значи дека е добра земјата.

Па така максимално ја користам копривата и правам сѐ од неа. И сок и тинктура, а еве и мармалад и сум веројатно единствената која го прави тоа.

Го знам тоа затоа што барајќи како да направам првично слатко од коприви, не можев никаде да најдам таков рецепт, па го направив сама и ѝ го посветив на ќерка ми Мирна за нејзиниот 18-ти роденден.

Но бидејќи правењето слатко од коприви е поспецифично, а јас поради работата во градината немам толку време, почнав да го правам само мармаладот“, признава новопечената градинарка.

За својата бавча зборува речиси со истата љубов со која зборува и за својата ќерка која е веднаш до неа и ѝ помага во продажбата.

Сега 21-годишната Мирна студира логопедија, па нема многу време за овој ангажман, но кога може, помага.

Затоа пак Бети е целосно посветена на својата бавча.

„Мојата бавча е мојот живот, односно, ново поглавје во животот и нов свет, во кој се чувствуваш вреден зашто можеш да придонесеш за своето семејство, затоа што сѐ што си направил е твое и со него се храни здраво целото семејство.

Сѐ уште учам за градинарството, но ова градинарство кое го практикувам е мотивациско, дури и да се роди само едно лукче, тоа те остварува како градинар и среќен си кога ќе го скинеш, исто како и ако имаш само еден домат, тој е твој.

Ова е приказна која нема крај“, вели Бети и додава дека во сето ова сепак најголема поддршка има од својот партнер Трајче, без кој, признава, не би можела да ја почне целата приказна.

„Иако имам многу работа, толку многу уживам во неа, што мојата среќа е заразна“, вели и ни ги покажува еден по еден сите свои производи со етикети на кој своерачно напишала: Бозел, коприви, итн.

„Сакам купувачот да знае дека секоја тегла, секое шише, секој производ е фатен со мојата рака, сакам да види дека сум со него од почеток до крајот“, вели таа.

Семејното домаќинство Мате Вранковиќ Жење, се наоѓа на островот Хвар, помеѓу местата Јелса, Стари Град и Врбоска, поточно, во селото Свирче кое јас постојано по грешка го нарекувам Врапче.
Нашите домаќини Ивана и Мате се занимаваат со одгледување на кози и овци и со производство на најразлични деликатеси.
Во својата понуда имаат млеко, јогурт и сирење, урда и кајмак, а покрај млечните производи, произведуваат и маслиново масло од сопствените маслинки и ракии и вино од сопствените лозја. На нивниот имот можат да се купат сите овие производи, но и многу други кои ги прави вредната Ивана.
На пример, домашни тестенини, мармалади и ликери, смокви во прошек и различни комбинации на маслиново масло со лук или маслиново масло со оригано, сушени домашни домати во маслиново масло, сирупи од мента и маточина и што уште не.

„Маслинка, бор, детелина, квалитетно жито и многу љубов и внимание и сé се враќа“, вели Ивана алудирајќи на количината на млеко која ја добиваат од своите кози.
И навистина, љубовта на ова семејство кон животните е неизмерна, па Ивана деновиве, освен со берба на грозје, правење на сирење и други секојдневни обврски, доби уште еден дополнителен ангажман – да се грижи за малото тукушто родено јагне кое мајката го напуштила па таа го зела од фармата и го донела дома да се грижи за него.

Инаку, Ивана е исклучително скромна жена и не сака многу да се пишува за неа, но кога слушна дека сме од Македонија и дека текстот е наменет за македонски портал, веднаш се согласи да поразговараме.
„Не сакам да бидам во никакви медиуми, ама ете, бидејќи сте од Македонија, а имам пријатели Македонци, сепак се согласувам“, ни рече Ивана уште при првиот контакт.
Имено, таа е од Сплит кадешто и живеела додека не се омажила на само 21 година и се преселила во Свирче.
Што се однесува до нејзините другари од Македонија, признава дека повеќе не се сеќава на нивното презиме, но дека заедно оделе во основно училиште.
„Жал ми е затоа што одамна веќе не сме во контакт, но Македонците се супер“, ни рече Ивана.

Таа е градска девојка и сé додека не се омажила немала видено коза во живо, но семејството на маж ѝ од памтивек имало земја и многу лозја од кои правеле вино, како и маслинови насади.
Така и ден денес нејзиниот Мате ја продолжува оваа традиција и прави одлично вино. Исто така, прават и маслиново масло од своите маслинови насади, а дел од маслинките ги сушат или ги конзервираат за во зима.
„Свекрва ми имаше две кози во куќата кога се омажив. Јас сум физиотерапевтка по професија и работев во Вела Лука и во Сплит, но не работам во струката откако се омажив.
Првото сирење го направив случајно и така започна сé. Обично правам секакви работи, сокови, џемови, маринирани домати, имаме и многу зеленчук и така натаму, но секогаш правам според инспирацијата, како што ќе ми дојде“, се смее Ивана.

Ивана има 40 години и со сопругот имаат три деца, најстарото има 18 години и е во училиштето за поморско инженерство во Сплит, а двата помали сина се уште во основно училиште.
„Имам 40 години, а се чувствувам како да имам 19“, се смее таа и додава дека сите тројца синови им помагаат на фармата и на лозјата, не затоа што сакаат туку затоа што мораат.
Вели дека не планираат да се шират со бизнисот, додека не видат дали некое од децата ќе сака да продолжи во слична насока.
„Ако сакаат, ги имаат сите предуслови и добро воспоставена работа. Тоа зависи од нив да одлучат што ќе прават понатаму. Ние засега ги имаме нашите стари клиенти такашто немаме многу простор за нови, бидејќи сé што произведуваме се продава однапред.

Правиме и маслиново масло за нас и за продажба, а од сирења најмногу правам млади сирења. Секако, знам да направам за во зима и полутврди сирења, барем за нас, а и за да се почестиме со пријателите. Правам понекогаш и козји кајмак , но само кога имам време и доволно сировини.

Ние сме мала фарма и сé се решава исклучиво со продажба од куќниот праг.

Немаме големи количини, но затоа квалитетот е загарантиран и продаваме исклучиво сопствени производи од наши сировини. Што имаме, тоа продаваме, а најважно од сé е тоа што го работиме она што го сакаме“, ни раскажа Ивана.

На нашето прашање дали понекогаш ѝ недостасува градскиот живот кој го оставила зад себе, одлучно вели: „Не ми недостасува ниту малку. Среќна сум со работата, со нашите животни и со семејството.

Имаме и свој зеленчук и среќна сум што можам да кажам дека никогаш во животот не сум купила ниту една пиперка или домат, за мене тие купечки производи кои се продаваат во маркетите се едноставно, нејадливи“.
И згора на сé, иако очекувавме дека покрај толку многу обврски околу животните и правењето на најразлични производи, ќе ни каже дека воопшто нема време за пливање и за уживање во ова прекрасно море, Ивана ни кажа дека секој ден стасува да се избања, а ако и не стаса преку ден, не ѝ бега ноќното бањање.
„За сé се наоѓа време ако е човек организиран. Стигнувам и да влезам во море, освен во период кога е јарењето на козите и кога се молзат. Тука нема одложување, па дури и ако е недела, Божиќ или Велигден“, завршува Ивана која е навистина неуморна во тоа што го прави, па директно од берба на грозје, знае да продолжи со правење на сирење кое нивните стални муштерии со душа го чекаат.

Ги оставивме во нивниот вистински мал рај во кој растат и многу диви растенија, а маслиновите дрвја даваат одлична сенка под која тие, на крајот од денот можат да уживаат во сите оние деликатеси кои сами ги прават, козјиот јогурт, козјото сирење, па козјо сирење во масло, кисел кромид во домашен оцет, домашни сувомеснати производи и сето тоа како мезе со домашните ракии од нане, орев, лимон, цреша, дури и ракија од рози.

Основата за сите нив е, се разбира, нивната локална лоза, но секоја има свој карактеристичен вкус и сите се дизајнирани од домаќинката.
Мате пак е горд на виното, богдануша или плавац, сеедно, неговото вино е резултат од богатото искуство, долгата семејна традиција и секако, семејната среќа и хармонија.

Кога син ми беше малечок најмногу сакавме кога сме во Охрид, да одиме на Канео.

Таму можевме и да јадеме и да се бањаме и да уживаме во најубавиот поглед на „македонското море“, далеку од големите плажи и од гужвите.
И секогаш јадевме исто – плашици, компирчиња, салата и лепче.
Плашиците беа секогаш свежи и крцкави, да излиже прсти човек.

И секогаш пред нас беше тој преубав поглед, поглед од милион долари.
Кога после повеќе години со другарка ми, штотуку дојдена од Америка, решивме да одиме на плашици во Охрид, прво што ни падна на памет беше Канео.

Отидовме, ама ништо не беше онака како што памтевме.

Да, сега тоа повеќе не е само нечие дворче со масички покриени со карирани чаршафчиња, сега е многу поелегантно и поубаво, но за жал – веќе нема плашици. Нема ниту други риби од езерото, ама има јастози, октоподи и мавровски пастрмки.
Луѓето се истите, семејството Каневче кое тогаш во дворот на својата семејна куќа, во тогашниот локал, успеваше да опслужи многу гости пржејќи килограми и килограми секогаш свежи плашици во старата бакарна тава на баба Ленче.

„Откако знам, сите работевме заедно, цели лета. Така сега и нашите деца, иако се мали, трчаат и помагаат кога се носи роба со кајчето“, вели нашата соговорничка Елена Каневче Христовска, која сега заедно со нејзиниот брат Кирил, ги водат работите во семејниот ресторан.
Нивната мајка Славица која до неодамна била вклучена во работата во кујна и од која Елена вели дека го наследила перфекционизмот во работењето, сега е повеќе баба-сервис за четирите внуци (две од Кирил и две од Елена), а нивниот татко Кочо, освен што ја има титулата дедо, се занимава и со најтешката работа, онаа околу финансиите.

Кирил е главен за контакти, набавки, маркетинг и организација или, како што велат на шега – министер за надворешни работи, а во кујната царува или според некои други – „се мачи“, нивната министерка за внатрешни работи, Елена.
А каде што има слога, има и успех, па така и нивниот некогаш малечок семеен локал кој во оној период кој го помниме и ние, работел само за време на летната сезона, а функционирал со еден фрижидер за сладолед, неколку вида на сендвичи, тостови, хамбургери и веќе споменатите плашици, сега е речиси непрепознатлив, светски ресторан на едно сосема друго ниво, со кој Охрид, но и сите ние, може само да се гордееме.

Единствената маана, како што веќе споменавме на почетокот, е тоа што на менито сега нема локални риби.

„Ние најмногу би сакале да ги имаме, ама не е до нас. Со оглед на тоа што Охридското езеро е повторно без концесионер и има забрана за риболов, не можеме да имаме ниту локални риби. Факт е дека гостите најмногу би сакале да пробаат локална риба наместо јастози и октоподи, кога веќе имаме толкаво езеро пред нас, но таква е актуелната состојба и е вистинска штета што не си ги користиме ресурсите. Останува прашањето – како да направиме локална кујна, кога немаме локални производи, а полокално од охридска риба во Охрид нема“, објаснуваат тие.

За страста кон готвењето и адреналинот во кујна

Наеднаш, среде муабетот за локалните риби, нашата соговрничка скокна од столчето извикувајќи нешто како: Не можам да издржам, морам да одам да направам њоки, да пробам како ќе одат со тартуфот со маслинки на Валентина (од „Туф“), веднаш се враќам!

Не можете да не се прашате каква е оваа страст која го крева човек од удобната столица покрај масата со поглед на езерото, за да влезе во кујна и да прави њоки, само онака, со ништо непредизвикан, односно, без да ги нарача некој и на самиот крај на работното време кога еден шеф на кујна би требало да кулира со парче леб, намаз од маслинки и тартуф и чаша лесно, добро изладено бело вино.
И нормално, кога се враќа со две чинии со превкусни домашни њоки, ѝ го поставувате прашањето, а таа, искрено замислена ви вели: Навистина незнам и јас си се чудам на самата себе!

Всушност, јас студирав психологија и семејна терапија и за време на студиите воопшто не бев по готвењето.

Цел факултет го поминав со макарони и ајвар и никогаш не ми било ниту на крај памет дека еден ден ќе станам шеф и дека толку многу ќе уживам во тоа, ама кога ќе се фатам со некоја работа ја терам максимално, не можам ништо да правам површно“, признава Елена и додава: „Незнам што да речам, судбина ли е или космосов можеби си го направи своето, да се споиме со Влатко (шеф Влатко Огненовски), да ја прифатиме неговата идеја и да ја реализираме, а јас моето знаење од факултетот по психологија да го применувам само в кујна“.
И додека се смееме, на нејзиното сопствено исчудување од типот, „незнам што ми бидна, ама тоа е, кујната е мојот рај“, таа ни раскажува дека ѝ смешно и кога ќе слушне како локалните жени искрено ја жалат кога велат: леле, чупето џабе учеше, си остана в кујна, се зароби!
А чупето, епа чупето воопшто не се чувствува така, напротив, буквално ужива во тоа што го прави.

„Изгледа сум станала зависник од оној адреналин од кујната бидејќи кога ќе влезам таму, незнам за саат, се губам, како да влегувам во друга димензија, интересно ми е и динамично, а најмногу сакам кога добивам фидбек од гостите, многу пофалби, па понекогаш и критики“, вели таа.
Гостите пак, честопати, воодушевени од храната знаат да им кажат на келнерите да го повикаат шефот за да му ги пренесат своите впечатоци, а кога ќе ја видат редовно се чудат.
„Ти си шеф?! Секогаш реагираат вака. Прво им е чудно затоа што сум женско, но и затоа што сум малечка, 55 кила“, се смее Елена и вели дека и целиот тим во кујната се жени со исклучок на еден нов член на тимот.
Ни раскажа и дека за промените што ги направиле последниве години, поточно, од 2018 година па наваму, главен виновник е средбата со шеф Влатко Огненовски.
„Со Влатко се запознавме во 2018 на една работилница во Милениум. Се најдовме на иста бранова должина, тој со неговата енергија, ние со нашата, надвор од стереотипите со пици и скара, ја прифативме неговата идеја и од тогаш наваму сме во постојана комуникација.

Сега ресторанот е веќе на сосема друго ниво.

Сакавме ова да биде место во кој локалците ќе ги носат своите почесни гости, во кој храната ќе биде запомната зашто и самата локација, под црквата Св. Јован Богослов, го дозволува тоа.

Во гостите го баравме тоа чувство на опуштеност од секојдневјето, препуштање на моментот и чувство на квалитетно поминато време.

Корените на нашето готвење се од медитеранската кујна, така што на работната маса во кујната покрај сол, бибер и маслиново масло, секогаш имаме свежо набран рузмарин, бело вино, свеж босилек и лук.

Штом ќе излезат охридски домати, купуваме од нив макар и да се 120 денари кило, од неодамна почнавме да земаме леб од кисело тесто од нашата сограѓанка Весна, месо од една охридска месара (кај Стојче), микрозеленчуци земаме од охридската снаа, Сања Микрогринс и така натаму. Користиме исклучиво природни состојки, а можеби магијата е и во тоа што намирниците ги набавуваме со кајче, кој знае?!“, велат тие.

Елена објаснува и дека би користеле и многу повеќе локални производи, но дека имаат проблем со санитарната инспекција која постојано бара „документи за јагоди, документи за ова, документи за она, а на пазар кадешто се и најубавите производи, не може да се добијат документи, па набавката од локални производители ни е секогаш проблем, едноставно, не е решена“.

Јадења со потпис

Што се однесува до менито, често го менуваат, но имаат и некои „signature dishes“ (јадења со потпис), кои ја преживуваат секоја промена.
Такви се: традиционалната рибја чорба, салатата „Канео“ со печено козјо сирење и прелив од џем од кајсија, а дефинитивно, најпродаваното јадење им е „пастрмката во затвор“, за чиј спој на намирници, велат, виновна е некоја чаша повеќе бело вино на нивниот шеф Влатко.
„Пастрмката во затвор е и нашето најпознато и најпродавано јадење кое е еден совршен склоп од модар патлиџан, лук, вино, домати, пастрмка и домашни јуфки со пармезан и сето тоа затворено во хартија. Ја отвараш хартијата и сите сокови се споени преубаво“, опишува Елена, а ние веќе си ги замислуваме сите тие вкусови кои ни тераат вода на уста.

Паралелно со менито, работеле и на винската понуда.
„За почеток нудевме вина само од неколкуте етикети достапни на пазарот. Со самиот развој на пазарот на труд, ги следевме поголемите винарии кои се развиваа, но истовремено интересни ни се гледаа и малите семејни винарии кои ја делеа истата страст како нашата.

Во нивните напори ја видовме истата мисија и решивме да направиме храбар чекор, во соработка со истакнатиот македонски сомелиер, Александар Вучковски да ги доближиме нивните вина до нашите гости и да ја направиме приказната комплетна.

Сега имаме винска листа од 80 етикети во секое време.

Како и да е, сите овие промени во понудата на храна и вино, се разбира, ги следеа и инвестиции во ентериерот, опрематата во кујна, како и инвестиции во обука на персоналот“, објаснуваат сестрата и братот Каневче.

Оти само скопјанчиштана да имет вински салон?

Секогаш водени од некаква визија, тие сега планираат и една нова традиција, но надвор од рамките на ресторанот, а тоа е организацијата на еден вински настан на 24 август.

Се смеат и на шега велат: „ако можат скопјанчиштана оти да не можеме и ние!“
„Станува збор за настанот „Над Езерото“ кој е всушност Охридски Вински Салон и планираме традиционално да го организираме на сцената на Долни Сарај, која беше и инспирација за името, од годинава, па секоја следна година во истото време“, најавуваат нашите домаќини.

Инаку, Кирил и Елена имаат исти идеи и визии и постојано се надополнуваат еден со друг.
Велат и дека целото семејство, заедно со родителите и нивните брачни партнери, сите се хедонисти и вистински уживаат во храната и виното па постојано прво самите ги испробуваат новите рецепти, а дури потоа ги ставаат во менито.
„Кога има вински салони, одиме цел персонал, со келнерите, дегустираме, се консултираме и правиме списоци за набавка, а еднаш годишно одиме и на тим-билдинг во некоја винарија, па веќе почнаа и самите винарии да не канат“, вели Елена додека, во меѓувреме младата келнерка го дотура виното во нашите чаши, исто како да ја обучил Џо Фаторини (од емисијата за вино – The Wine Show).

И така, вечерта се ближеше кон крајот и го завршивме разговорот со ветување дека ќе бидеме таму, на нивниот прв охридски вински салон.

Ај баш да видиме дали можат подобро од нас, скопјанчиштата!

Роза и Борис Ѓоргоски се родени вишненци и се знаат целиот живот. Кога растеле, во нивното Вишни имало училиште во кое децата учеле од прво до четврто одделение, а потоа продолжувале во најблискиот град – Струга.
Но, Роза која е родена во 1954 година, е и претпоследна генерација која одела во селското училиште, затоа што потоа, поради недостиг на деца и воопшто, на жители во селото, школото се затворило.
Денес во селото преку цела година живеат околу 11-12 семејства, а другите доаѓаат преку викенди и во лето. Сите се, главно, пензионери.
Младите, велат нашите соговорници, доаѓаат само за викенди и за празници.

„Кога ние растевме селото беше живо, имавме дури и наш ски-лифт, а функционираше и Пионерскиот дом „Едвард Кардељ“, па во времето на Југославија тука доаѓаа деца на скијање“, раскажува Роза и потсетува на една понова иницијатива, кога во селото дошол словенечкиот скијач Бојан Крижај, кој направил нацрт за патеката за скијање што требало да се прави заедно со жичарница, но ништо од тоа не се реализирало.

Додека учела средно стручно во Скопје, госпоѓа Роза живеела кај брат ѝ, а потоа, кога се омажила за Борис кој бил воено лице, до распадот на Југославија живееле во Риека, во Хрватска.

Потоа се вратиле и живееле прво во Скопје, па во Охрид, во Струга и пак Скопје, но откако се двајцата во пензија, се вратиле во родното село и тука го поминуваат цело лето, а во зима сонуваат за Вишни и чекаат пролет, да си дојдат ластовиците, па и тие со нив.
„Во зима доаѓаме за Божиќ и за Свети Јован и остануваме две недели, ама потоа, кога ќе се вратиме во Скопје, цела зима паметот ни е тука и едвај го чекаме летото за да си дојдеме“, вели Роза.
А кога ќе си дојдат во родното село, забораваат на Скопје и на неговите кочан зими, загаден воздух и изгор лета. Но забораваат и да се одморат бидејќи селото ги подмладува и наместо да уживаат во пензионерска дремка, тие уживаат во секојдневните активности.
Планинатата им е близу па одат да собираат печурки, најчесто лисичарка, вргањ и јајчарки, како и чаеви со кои Јабланица изобилува.

„Од мај се занимаваме со берење печурки и чаеви, онака како што растат, прво глуварче, мајчина душичка, кантарион, ајдучка трева, липа, руски чај, за Петровден – планински чај. И двајцата постојано пиеме чаеви, а често си подготвуваме и печурки. Од секогаш жените од овој крај собирале печурки, но ги собираме само оние во кои сме сто отсто сигурни дека се безбедни за јадење“, вели Роза.
Но, како сите тие активности да не им биле доволни, па немирниот дух на госпоѓа Роза си смислил и нова.
Неодамна таа била на обука за селски туризам во Албанија и сега соработува со туристичка агенција која им носи на посета туристи од Холандија и од Белгија и тоа, три пати неделно, во вторник, четврток и сабота.
„Почнав со оваа активност со дозвола од претседателот на црковниот одбор за да има некоја добивка и црквата. Затоа што гостите кои прво доаѓаат кај нас кадешто ги пречекуваме со домашна ракија, кафе, чај и друго што ќе ни се најде дома, а потоа го носиме и во главната селска црква која е веднаш спроти нашата куќа, па така има придонес и за црквата, а и гостите се задоволни“, објаснува Роза.

Групите кои им доаѓаат се од околу 20 луѓе, а главната атракција не се чаевите на Роза кои можат и да ги пробаат и да си ги купат, туку е свадбената носија од овој крај во која се облекува оној пар кој е спремен оваа посета да ја искористи и како момент за запросување.
Имено, токму посетата на домот на Роза и Борис за некои од нив била поттик, да клекнат на колено и да си ја побараат партнерката за жена, а потоа да се облечат во свадбената носија и да направат фотографии кои ќе бидат дел од нивниот семеен албум.
„Народната носија во која ги облекуваме е со обележја од овој крај, нешто е дел од семејното наследство, а нешто морав да прилагодам со оглед на величината, односно, тоа што оригиналната невестинска носија беше премногу тесна за повеќето од нив.

И тука паѓаат вистински запросувања, односно, оние кои се веќе заедно ги подбуцнуваат да ја официјализираат врската, да се облечат во носиите и да се сликаат за спомен.
Водичот им објаснува дека се тоа свадбарски носии и дека е пожелно да се запросат, па некои сакаат, некои не сакаат, па има и смешни ситуации, но секогаш се позитивни“, раскажува Роза.
Меѓудругото, тие им ја раскажуваат на туристите и романтичната, но тажна приказна за партизанот кој е закопан на вишненските гробишта, а кој умрел токму на првата брачна ноќ.
„Приказната за партизанот е вистинска, а тие имаат можност потоа да го посетат и неговиот гроб на селските гробишта во кругот на црквата. Имено, било обичај младенците после свадбата да ги заклучуваат во соба, а бидејќи сватовите продолжуваат со веселбата, никој не ја слушнал невестата која барала помош за младоженецот и тој умрел. Подоцна им го покажуваме и неговиот споменик, но и гробовите кадешто ќе бидеме закопани и јас и Борис, затоа што и навистина сакаме да се „скрасиме“ тука“, се смее Роза.

Таа со нас великодушно сподели и два рецепти, а ние ќе ги споделиме со вас.

Лисичарки во тегла
Лисичарките се чистат од земјата, се мијат и се обаруваат во вода со лимон, на кратко, додека да запени водата, а потоа се мијат под млаз вода, па се редат во тегла.
Во теглата се става и една ракиена чашка оцет, 1 лажичка шеќер и исто толку сол, семе од синап, бибер, ловоров лист и се дополнува со вода, се затвара и се става во тенџере со вода да проврие кратко за да се стерилизира и потоа се исклучува и кога ќе се олади се складира. Може да се искористи за чорба, за сос или како салата.
од синап и ловорот им даваат убав шмек.

Похуван вргањ
Вргањот се сече на шницли, а потоа се похува вообичаено. Се матат 2 јајца во еден сад, брашно и малку пециво во друг и презли во трет.
Се ставаат прво во брашно, во јајца, па во презли и се пржат или се печат на скара.