Мирисот на печени пиперки, големата тава што со часови се меша и задолжителното парче топол леб на крајот – подготовката на ајварот е еден од оние есенски ритуали што во многу македонски домови значат многу повеќе од подготовка на зимница.

Рецептите можеби се слични, но речиси секое семејство има своја мала тајна. Колку долго треба да се печат пиперките, кога е вистинскиот момент за лупење, колку треба да се цедат и, секако, колку долго треба да се меша ајварот. Тоа се детали кои ретко се запишани во тетратка со рецепти – најчесто се учат покрај мајките и бабите и се пренесуваат од генерација на генерација.

Во соработка со Wolt, Мартина од Martina’s Cooking во своето најново видео ја оживува токму оваа традиција и споделува девет мали тајни за подготовка на домашен ајвар, научени директно од нејзината баба. Повеќе од обични совети за подготовка, тие потсетуваат на она што ја прави зимницата посебна – времето поминато заедно, семејните приказни и малите трикови што се пренесуваат од генерација на генерација и му даваат посебен вкус на секој домашен ајвар.

Меѓу советите што ги споделува се пиперките пред печење да се пребришат наместо да се мијат, по печењето да се остават да се „задушат“ за полесно да се лупат, а при подготовката да се следи едноставното правило на нејзината баба – едноставни состојки, тивок оган и постојано мешање.

View this post on Instagram

A post shared by Martina Simjanovska (@martinascookingg)

За многумина, подготовката на зимница буди и посебна носталгија. Тоа е мирис што потсетува на детството, на есенските денови поминати со семејството и на теглите наредени во оставата што ќе се отвораат во текот на зимата. А кога ајварот конечно е готов, следува можеби најочекуваниот момент – дегустацијата директно од тавата.

Топол ајвар, свежо лепче и сирење се комбинација за која не е потребно многу објаснување. И додека подготовката на домашниот ајвар бара време и трпение, за последниот дел од ритуалот може да помогне доставата преку Wolt – со топло лепче, сирење или нешто друго што недостига на трпезата.

Затоа што секое семејство има свој рецепт, но и своја приказна за најубавиот домашен ајвар. А понекогаш највредната состојка не е онаа што се додава во тавата, туку советот што со години се пренесува од баба на внука.

Некогаш купувањето масло за готвење беше една од најмалку важните ставки во неделната набавка. Сега, зависно од тоа на кој дел од социјалните мрежи ќе наидете, изгледа дека треба добро да размислите пред да ставите шише во количката.

Тик-Ток неодамна ги претвори маслата од семки – сончогледовото, маслото од репка, маслото од семки од грозје и нивните сродни производи – во нутритивни негативци, обвинувајќи ги за сè, од воспаленија и дебелина до хронични заболувања. Најжестоките критичари дури ги ставија во заедничка група под прилично драматичната ознака „омразените осум“.

Но, паниката на социјалните мрежи не издржува баш најдобро кога ќе се соочи со фактите. Незаситените масла – меѓу кои се маслиновото, маслото од репка и сончогледовото – генерално сè уште се подобар избор од маслата богати со заситени масти, како путерот, ги и кокосовото масло. И нема докази дека консумирањето масла од семки во рамките на нормалната исхрана предизвикува воспаление.

Значи, толку. Паниката е завршена. За жал, токму во моментот кога интернетот одлучи дека кон најевтините масла за готвење треба да се однесуваме со сомнеж, маслиновото масло стана болно скапо.

Некаде меѓу пандемијата, две катастрофални жетви во Шпанија и моментот кога супермаркетите почнаа да ставаат заштитни ознаки на шишињата, неговата цена стана речиси како да купувате мал домашен апарат. Сепак, ситуацијата се подобрува. Многу подобрата жетва во Шпанија, најголемиот производител на маслиново масло во светот, ги намали цените на големо. Компанијата „Филипо Берио“ соопшти дека нејзината продажба во Велика Британија минатата година пораснала за 37 отсто, откако цените се намалиле.

Сепак, никој што стои пред полицата со масла нема да помисли дека сме се вратиле во старите добри времиња. Истото шише од литар екстра девствено маслиново масло кое во 2022 година чинело 3,75 фунти (околу 4,38 евра), а денес чини 7,75 фунти (околу 9,05 евра). Литар растително масло, пак, чини 1,49 фунти (околу 1,74 евра). И тука се поставува прашањето зошто некој би го користел скапото масло за сè, па дури и би го истурил без размислување врз зеленчукот пред да го стави во рерна.

Изборот на масло за готвење стана неочекувано комплицирана работа. Евтиното шише можеби било прогласено за штетно од некој со три милиони следбеници и подкаст. Веднаш до него стои шише што изгледа „здраво“, но чини петпати повеќе. Маслото од авокадо се појавува во шишиња од 250 милилитри, со цена како да ја одредил сопственик на луксузен имот во Мејфер.

Поголемиот дел од ова е непотребно комплицирање. Во кујната маслото всушност има две главни задачи. Некои масла служат за пренесување топлина, за храната да стане крцкава и да не се залепи за тавата. Други ги користиме затоа што сакаме да го почувствуваме нивниот вкус.

Откако ќе престанете да очекувате едно скапо шише да ги извршува и двете задачи – и ќе престанете да мислите дека евтиното масло значи дека е токсично – полицата со масла станува многу полесна за разбирање.

Масло од репка или растително масло: Она за кое Тик-Ток ве предупредува

Во многу британски супермаркети „растително масло“ всушност значи масло од репка. Во Америка го нарекуваат канола масло. Нема ништо мистериозно во него.

Маслото од репка има малку заситени масти и е богато со незаситени масти, а во рафинирана форма има неутрален вкус и е практично за пржење, печење, запекување и подготовка на тесто. Може да се користи за печени компири, кромид, стек, моркови или колач, без да го промени нивниот вкус.

Голем дел од интернет-паниката се однесува на неговата содржина на омега-6 масни киселини, особено линолеинската киселина. Но, истражувањата кај луѓе не дале добри докази дека консумирањето нормални количини масла богати со омега-6 го зголемува воспалението. Фактот дека многу рафинирани масла се индустриски обработени не значи дека готовиот производ е отровен.

Ладно цеденото масло од репка е нешто сосема друго: потемно е, има поизразен вкус и вреди да се користи таму каде што неговиот вкус може да се почувствува – во преливи за салати, врз печениот зеленчук или младиот компир или измешано со мајонез.

За секојдневно готвење, сепак, евтиното рафинирано масло тешко може да се надмине.

Маслиново масло: Кога вреди да платите повеќе

Екстра девственото маслиново масло ја заслужува својата репутација, но не мора да го истурате врз сè.

За разлика од рафинираното маслиново масло, тоа ги задржува вкусовите и природните соединенија од плодот: зависно од шишето, може да има тревест, овошен, путерест или пикантен вкус. Токму за тоа плаќате.

Користете добро маслиново масло врз домати, грав, печена риба, супа, моцарела, тестенини или зеленчук откако ќе бидат зготвени. Направете прелив за салата со него. Ставете една лажица врз јогурт. Користете го таму каде што неговиот вкус навистина може да дојде до израз.

Постојаното предупредување дека со екстра девствено маслиново масло никогаш не треба да се готви исто така не е особено корисно. Тоа може сосема безбедно да се користи за вообичаено домашно готвење и релативно добро поднесува загревање.

Подобра причина да не го користите најскапото шише за секоја тава е економска и кулинарска. Користењето скапо масло за печење компири на 200 степени е како да правите сангрија со старо вино од Бордо: можно е, секако, но економски бесмислено.

Обичното рафинирано маслиново масло добро поднесува повисоки температури, но моментално се наоѓа во незгодна позиција. Само малку е поевтино од екстра девственото, а нуди многу помалку вкус, додека маслото од репка може да ги заврши повеќето исти работи за дел од цената. И „лесно“ маслиново масло значи полесно по вкус и боја, а не со помалку калории. Не се залажувајте: сè уште никој не успеал да ги направи мастите диетални само со промена на етикетата.

Сончогледово масло: евтино, но не е крал на пржењето

Сончогледовото масло со децении е стандардното шише покрај шпоретот, и со добра причина. Евтино е, речиси без вкус и одлично за печење, мајонез и општо готвење.

Но, тоа исто така се најде во центарот на нападите врз маслата од семки бидејќи е богато со омега-6 масни киселини. Сè додека не пиете литар од него одеднаш, нема докази дека сончогледовото масло предизвикува воспаление.

Неговата репутација како очигледен избор за многу високи температури, сепак, бара одредена ограда. Точката на чад често се смета за најважниот критериум при изборот на масло за пржење. Но, не е.

Обичното сончогледово масло е богато со полинезаситени масти, кои полесно оксидираат при долготрајно готвење на висока температура. Сончогледовото масло со висока содржина на олеинска киселина е постабилно, но за секојдневно пржење и печење, маслото од репка генерално е поуниверзален избор.

Масло од кикиритки: за оние што знаат што прават со вок

Маслото од кикиритки е богато со мононезаситени масти, релативно стабилно на високи температури и одлично за брзото готвење на силен оган што е карактеристично за вокот.

Има доволно специфичен вкус за да одговара на азиските јадења без да го преземе целиот вкус на храната, иако рафинираните верзии се понеутрални. Бидејќи чини неколкупати повеќе од основното масло од репка, повеќе е специјализирано отколку неопходно.

Ако пржите во вок двапати неделно, во ред. Ако вокот го вадите еднаш на шест месеци, обичното масло ќе ја заврши работата. Луѓето со алергија на кикиритки треба особено да внимаваат со нерафинираните верзии.

Масло од авокадо: многу здраво, многу скапо, многу незадолжително

Маслото од авокадо ги има сите модерни карактеристики на „здрав“ производ. Богато е со мононезаситени масти, добро поднесува повисоки температури и се прави од авокадо, што очигледно е доволно за да му се додаде значителна сума на цената.

Едно шише од 250 милилитри чини колку и повеќе од три литри растително масло.

Тоа не значи дека маслото од авокадо е лош избор. Неговиот состав на масти е сосема добар и може да се користи за печење, пржење и преливање. Она што му недостига е убедлива причина да платите околу 14 пати повеќе за милилитар, кога маслото од репка и маслиновото масло ги покриваат речиси истите потреби.

Скапото, минимално обработено и убаво спакувано масло автоматски не значи дека е значително поздраво. Евтиното рафинирано масло од репка не станува нутритивно инфериорно само затоа што авокадото изгледа подобро на фотографија.

Кокосово масло: користете го ако го сакате вкусот на кокос

Кокосовото масло уживаше огромна репутација на здрав производ во годините на трендот на „чиста исхрана“. Вистината е дека околу 85 отсто од него се заситени масти. Всушност, поздраво би било да јадете парче путер.

Маслото од репка, кое доаѓа во пластично шише од околу околу 1,74 евра и на интернет беше прогласувано за индустриски отров, речиси целосно е составено од незаситени масти.

Тоа не значи дека треба да го фрлите кокосовото масло. Има добар вкус во одредени јадења, корисно е за печење, добро се однесува при загревање и долго трае. Едноставно има повеќе смисла да го третирате како путер: нешто што го избирате затоа што придонесува за вкусот на јадењето, а не како неутрална маст што ја користите неколкупати дневно. Не би го препорачале ниту за мачкање на леб.

Масло од сусам, од јаткасти, лути и ароматизирани масла: каде вреди да се потроши повеќе?

Ова е делот од полицата каде што цената по литар станува речиси бескорисен показател.

Препеченото сусамово масло, маслото од ореви, чили маслото и различните масла со лук, билки или цитрус не се наменети за да готвите сè со нив. Тие се зачини за мрзливи готвачи – и тоа не е навреда.

Една кафена лажичка препечено сусамово масло може целосно да ги промени нудлите, пржениот ориз, преливот или чинијата со зеленчук. Маслото од ореви одлично одговара во винегрет, врз цвекло, леќа или сирење. Чили маслото за неколку секунди може да ги направи подобри јајцата, пицата, кнедлите, гравот или печениот зеленчук.

Бидејќи се користат со лажичка, а не во големи количини, малото и поскапо шише може да биде поисплатливо од просечното маслиново масло што без многу размислување го истурате во секое тенџере.

Правилото е едноставно: трошете повеќе кога плаќате за вкус и кога тој вкус навистина ќе го почувствувате.

И маслото од тартуфи спаѓа тука, иако голем дел од неговиот препознатлив интензивен вкус доаѓа од „ароматични соединенија“, а не од големи количества тартуфи. Затоа купете го затоа што ви се допаѓа, а не затоа што етикетата ве убедила дека станува збор за инвестиција.

Па, колку масла навистина ѝ требаат на една кујна?

Веројатно три.

Купете евтино шише рафинирано масло од репка или растително масло и користете го за пржење, печење и вообичаеното секојдневно готвење.

Чувајте добро екстра девствено маслиново масло за преливи и завршно преливање, каде што повисоката цена може навистина да придонесе за подобар вкус. Додадете уште едно масло со силен вкус – сусамово, чили, оревово или кое било друго што редовно го користите.

Всушност, подоброто прашање не е кое масло е „најдобро“, туку за што точно плаќате кога го купувате.

Ресторан во Сеул со две Мишелинови ѕвезди е казнет откако со години служел десерти украсени со мравки, кои според јужнокорејските прописи не се дозволени како прехранбена состојка.

Станува збор за ресторанот „Евет“ во луксузниот кварт Гангнам, а судот во Сеул ја казнил компанијата што го управува ресторанот со 10 милиони вони (7.260 американски долари), додека извршната директорка Џини Ким добила казна од 15 милиони вони (10.890 долари). Обвинителството претходно барало едногодишна затворска казна за Ким, како и поголема парична казна за компанијата.

Според обвинението, сушени мравки биле набавувани од САД и Тајланд и биле користени од април 2021 до јануари 2025 година. Тие се ставале по три до пет на десерт во форма на сорбе направено со сикхје, традиционален корејски сладок напиток од ориз. Гостите можеле да го прифатат додатокот со мравки или да изберат друга декорација, како ферментиран оцет и јадливи цветови.

Обвинителството проценило дека десертот бил понуден на 12.274 гости и дека биле употребени околу 49.096 мравки, со вкупен приход од околу 120 милиони вони (87.120 долари). Од одбраната, сепак, бил оспорен дел од оваа пресметка, со образложение дека мравките биле прифаќани од само дел од гостите и дека биле присутни на мал број јадења од 15-степеното мени.

Проблемот не бил само во тоа што мравките не биле дозволени. Анализите покажале дека во нив биле откриени тешки метали над дозволените граници. Судијата оценил дека прекршокот не може да се смета за безначаен, меѓу другото и поради тоа што состојката била користена подолг период и била дел од промоцијата на ресторанот.

Јужнокорејските прописи дозволуваат употреба на само 10 видови инсекти како храна, меѓу кои се скакулци, брашнари и свилени буби. За употреба на инсект кој не е на листата, потребно е посебно одобрение од Министерството за безбедност на храната и лековите, кое ресторанот го немал. Истрагата започнала откако властите забележале објави на блогови и на социјалните мрежи за јадењата со мравки.

„Евет“ го основал австралискиот готвач Џозеф Лиџервуд, кој е познат и по појавувањето во Нетфликсовото натпреварување „Culinary Class Wars“. Тој не бил обвинет во случајот. Како регистрирана извршна директорка на компанијата што го управува ресторанот, пред судот одговарала Џини Ким, која е сопруга на Лиџервуд. Ресторанот повеќе не користи мравки, а двете страни имаат рок од седум дена да поднесат жалба.

Тостот со авокадо и јајца може да помогне во одржувањето на постабилно ниво на шеќер во крвта бидејќи комбинира јаглехидрати со протеини, здрави масти и влакна. Таквиот оброк побавно се вари, подолго дава чувство на ситост и обезбедува порамномерна енергија во текот на денот.

Тостот со авокадо и јајца може да помогне во одржувањето на стабилно ниво на шеќер во крвта

Тостот со авокадо и јајца е добар избор доколку сакате да избегнете нагли промени на нивото на шеќерот во крвта и подолго да ја задржите енергијата.

Секоја од главните состојки има одредена улога:

• авокадото содржи масти и влакна кои го забавуваат варењето и придонесуваат за постепен пораст на шеќерот во крвта;
• јајцата обезбедуваат протеини и масти кои ја забавуваат апсорпцијата на јаглехидратите, а самите речиси и не влијаат на шеќерот во крвта бидејќи содржат многу малку јаглехидрати;
• лебот од интегрални житарки, поради поголемиот удел на влакна, обично предизвикува постепен пораст на шеќерот во крвта; белиот леб може да предизвика побрз пораст, но протеините, мастите и влакната од јајцата и авокадото можат да го ублажат тој ефект.

Како и по секој оброк што содржи јаглехидрати, нивото на шеќерот во крвта ќе се зголеми и по тостот со авокадо и јајца.

Сепак, поради комбинацијата од протеини, здрави масти и влакна, тој пораст би требало да биде побавен и порамномерен.

Ваквиот оброк може да ви помогне подолго да останете сити и да ја намали веројатноста за нагло опаѓање на енергијата и потребата за слатки ужинки во текот на денот.

Што е гликемиски индекс?

Гликемискиот индекс (ГИ) е скала од 0 до 100 која покажува колку брзо одредена храна го зголемува нивото на шеќерот во крвта. Намирниците со низок гликемиски индекс предизвикуваат побавен пораст, додека оние со висок ГИ можат да доведат до нагло зголемување.

Вредностите најчесто се делат вака:

• низок ГИ – 55 или помалку;
• среден ГИ – 56–69;
• висок ГИ – 70 или повеќе.

Здравите масти од авокадото го забавуваат порастот на шеќерот во крвта

Авокадото има низок гликемиски индекс, приближно 10. Бидејќи содржи влакна и здрави масти, мала е веројатноста самото да предизвика нагло зголемување на шеќерот во крвта. Наместо тоа, може да придонесе за негов постепен пораст.

Мастите го забавуваат варењето, поради што на организмот му е потребно повеќе време за да ги апсорбира шеќерите што настануваат при разградувањето на јаглехидратите. Резултатот е побавен пораст на гликозата во подолг период, наместо нагло зголемување.

Авокадото содржи и јаглехидрати, но не се сите јаглехидрати исти. Голем дел од јаглехидратите во авокадото се влакна и сложени јаглехидрати, кои организмот ги разградува побавно од простите.

Протеините и мастите од јајцата не предизвикуваат нагло зголемување на шеќерот

Едно јајце содржи помалку од еден грам јаглехидрати, па само по себе речиси и не го зголемува нивото на шеќерот во крвта. Во исто време обезбедува околу 6,2 грама протеини.

Протеините од јајцата лесно се варат и организмот може ефикасно да ги искористи. Во споредба со јаглехидратите, протеините имаат значително помал непосреден ефект врз шеќерот во крвта. Исто така, можат да ја забават апсорпцијата на шеќерот од другите намирници што ги јадете во истиот оброк.

Јајцата содржат и незаситени масти. Бидејќи организмот не ги разградува во гликоза, мастите не го зголемуваат шеќерот во крвта на ист начин како јаглехидратите. Воедно, го забавуваат варењето, што придонесува за постепен пораст на шеќерот по оброкот.

Протеините и мастите исто така го продолжуваат чувството на ситост. Поради тоа, помала е веројатноста набргу повторно да посегнете по намирници кои можат да предизвикаат нагло зголемување на шеќерот во крвта.

Изборот на леб е важен за контролата на шеќерот во крвта

Кога подготвувате тост со авокадо и јајца, видот на лебот што ќе го изберете може значително да влијае врз нивото на шеќерот во крвта.

Од трите главни состојки, лебот содржи најмногу јаглехидрати, па затоа ќе има и најголемо влијание. Белиот леб од рафинирано брашно обично предизвикува поизразен пораст на шеќерот во споредба со лебот богат со влакна, како интегралниот леб или лебот со семки.

Приближните вредности на гликемискиот индекс на одредени видови леб се:

• бел багет – 95;
• леб од бело брашно – 90;
• бел безглутенски леб – 90;
• багет од интегрални житарки – 73;
• ѓеврек – 70;
• интегрален леб – 65;
• ‘ржан леб – 65;
• леб од хељда – 50;
• пумперникел – 45;
• леб од никнати житарки – 35.

Лебот со поголем удел на интегрални житарки најчесто има понизок гликемиски индекс од рафинираниот бел леб. Ако внимавате на нивото на шеќерот во крвта, предност дајте му на интегралниот, ‘ржаниот, хељдиниот или лебот од никнати житарки.

Притоа, имајте предвид дека реакцијата на организмот не е иста кај сите. На нивото на шеќерот во крвта влијаат и големината на порцијата, составот на целиот оброк, физичката активност и постојните здравствени состојби.

Во 2017 година, британскиот новинар и автор Оуба Батлер решил да провери колку навистина може да им се верува на оценките на туристичката платформа „Tripadvisor“. Наместо да отвори ресторан, тој направил нешто многу поедноставно – ја претворил бараката во градината од својот дом во Лондон во измислено угостителско место.

Речиси девет години по необичниот експеримент, Оуба Батлер и понатаму го привлекува вниманието со необични истражувачки проекти.

Годинава, тој се занимаваше со проблемите на британскиот пазар на недвижности во својот нов проект „How to Trick Your Way onto the Property Ladder“, во кој се обидува да им помогне на млади луѓе да дојдат до сопствен дом.

Токму неговиот најнов проект е повод да се потсетиме на приказната за „The Shed at Dulwich“ – непостоечкиот ресторан кој во 2017 година успеа да се искачи на врвот на „Tripadvisor“ во Лондон.

Измислениот ресторан го нарекол „The Shed at Dulwich“, му создал веб-страница, мени и фотографии од јадења. Проблемот бил што јадењата воопшто не биле вистински. Батлер користел предмети и производи од домаќинството за да направи фотографии што изгледале како гурмански специјалитети. На една од нив дури го фотографирал сопственото стапало.

Неговото измислено мени било засновано на расположенија, па гостите наводно можеле да нарачаат јадење според тоа како се чувствуваат. Но, вистинскиот рецепт за успех бил во нешто друго – лажните позитивни критики. Батлер, кој претходно заработувал по 10 фунти за пишување лажни рецензии за ресторани, со помош на пријатели почнал да објавува пофалби за „The Shed at Dulwich“.

Од дното на листата, непостоечкиот ресторан почнал да се искачува кон врвот. Луѓе од Лондон и од странство се јавувале за да резервираат маса, а некои дури се обидувале да го пронајдат ресторанот во вистинскиот свет. Батлер, пак, им одговарал дека местата се распродадени со недели однапред.

На 1 ноември 2017 година, „The Shed at Dulwich“ стигнал до првото место на листата на најдобро оценети ресторани во Лондон на „Tripadvisor“. Во тој момент, ресторанот немал вистинска кујна, немал редовни гости и никогаш не послужил ниту едно јадење.

Само една вечера за вистински гости

Откако приказната почнала да привлекува огромно внимание, Батлер решил да направи нешто што дотогаш изгледало невозможно – навистина да прими гости во својот „ресторан“.

Во ноември 2017 година организирал една единствена вечера за десет луѓе. Гостите биле доведени до бараката со превез преку очите, за да не ја откријат нејзината вистинска локација. Наместо луксузни специјалитети, им биле послужени евтини готови јадења од микробранова печка, украсени со билки.

И покрај тоа, некои од гостите изјавиле дека би се вратиле и дека би го препорачале ресторанот. Експериментот покажал колку очекувањата, мистеријата и впечатокот што го создаваат критиките можат да влијаат врз доживувањето на едно место.

Што се случи со „The Shed at Dulwich“ потоа?

Откако Батлер го објави својот експеримент во „VICE“ во декември 2017 година, приказната стана вирална. „Tripadvisor“ го отстрани непостоечкиот ресторан од својата платформа, а „The Shed at Dulwich“ остана запаметен како еден од најпознатите примери за тоа како лажните критики можат да влијаат врз онлајн-репутацијата.

Но, за Батлер, ова не беше крај на кариерата, туку почеток на многу поголема медиумска приказна.

По успехот на експериментот, Батлер продолжи да прави необични новинарски и телевизиски проекти. Во 2018 година испрати свои двојници на телевизиски интервјуа, откако медиуми од различни земји побараа да разговараат со него. Некои од нив не ни забележале дека пред камерите не се наоѓа вистинскиот Батлер.

Во 2019 година ја објави книгата „How to Bullsh*t Your Way to Number 1“, во која пишува за своите искуства со манипулациите, успехот и начинот на кој луѓето се убедуваат во нешто што можеби не е вистина. Книгата стигна и на листите на бестселери во САД.

Подоцна, неговите експерименти добија и телевизиска форма. Во 2021 година стана еден од водителите на британската верзија на „Catfish“, емисија која се занимава со луѓе што на интернет се претставуваат како некој друг. Во 2023 година го сними документарецот „The Great Amazon Heist“, во кој истражува различни аспекти од работењето на „Amazon“.

Во документарецот Батлер дури успеа да постави лажен производ на „Amazon“ – пијалак наводно направен од урина – кој стигна до првото место во категоријата „Bitter Lemon“. Со овој бизарен потег сакаше да укаже на слабостите во системот за проверка на производите и на начинот на кој функционираат онлајн-платформите.

„The Shed at Dulwich“ никогаш не прерасна во вистински ресторан, но неговата кратка кариера на „Tripadvisor“ остави трага. Експериментот на Батлер покажа дека добрата приказна, впечатливите фотографии и чувството на ексклузивност можат да создадат огромен интерес, дури и кога зад нив нема реална услуга.

Денес, приказната за бараката во Лондон се споменува како пример за опасностите од лажните онлајн-критики и за тоа колку лесно интернет-репутацијата може да влијае врз одлуките на луѓето.

Едно од најпознатите швајцарски сирења содржи бактерија која со години го привлекува вниманието на научниците поради нејзините потенцијални пробиотички својства.

Станува збор за Propionibacterium freudenreichii, микроорганизам кој игра важна улога во производството на ементалерот и други сирења од швајцарски тип. Токму оваа бактерија е одговорна за создавањето на карактеристичните дупки во сирењето. При зреењето ги разградува млечните киселини и создава јаглероден диоксид, кој се собира во вид на меурчиња и подоцна ги формира дупките на сирењето.

Но, интересот за неа не е само поради сирењето. Истражувањата покажуваат дека одредени соеви на Propionibacterium freudenreichii имаат антиинфламаторни и други потенцијално корисни својства. Во научната литература се испитува и нејзиното влијание врз цревниот имунолошки систем, а некои истражувања се направени и врз животински модели.

Сепак, досегашните резултати не значат дека луѓето што јадат ементалер ќе живеат подолго. Дел од истражувањата на кои се повикуваат ваквите написи се однесуваат на лабораториски модели, а не на луѓе, па затоа од нив не може да се извлече заклучок дека јадењето швајцарско сирење ја зголемува долговечноста.

Бактеријата сепак е интересна од аспект на здравјето. Propionibacterium freudenreichii се користи во ферментирани млечни производи и е проучувана како потенцијален пробиотик. Научните трудови ја поврзуваат со можност за модулирање на воспалителните реакции, а се истражува и нејзиното влијание врз цревната бариера и имунолошкиот одговор.

Покрај бактериите, ементалерот има и други хранливи вредности. Како млечен производ, тој е извор на протеини, калциум, фосфор и витамин Б12. Сепак, содржи и масти и сол, па неговото место во исхраната зависи од вкупниот начин на исхрана и количината што се консумира.

Интересно е што бактеријата и самата има своја улога во вкусот на сирењето. При ферментацијата се создаваат пропионат и ацетат, соединенија кои придонесуваат за карактеристичниот, благо јаткаст вкус на швајцарските сирења, додека јаглеродниот диоксид ги создава познатите дупки.

Затоа, ементалерот навистина содржи микроорганизам со интересен биолошки потенцијал, но научно е прерано да се каже дека едно парче сирење може да ни обезбеди подолг живот. Она што досега е покажано е дека бактеријата заслужува понатамошно истражување поради нејзините потенцијални пробиотички и антиинфламаторни ефекти.

Здружението „АРНО“ потсетува дека остануваат уште шест дена до затворањето на националниот натпревар „Зелени идеи“, на кој можат да аплицираат постоечки импакт-бизниси или тимови со идеи кои прават добро за животната средина и локалните заедници. Аплицирањето е преку официјалниот линк, најдоцна до 16 септември. Во 2026 година, националниот натпревар се одвива целосно онлајн и на англиски јазик.

– Критериумите се исти со мали промени кои се објаснети детално во самиот повик, но годинава нагласуваме фокус на мерливите импакт-индикатори. Имплементирајќи го проектот „Инвестираме во промени“, АРНО апелира пријавите да содржат не само податоци за активностите, туку и индикатори за нивниот импакт. Трендот во светот е да се инвестира во бизниси кои можат да ги мерат промените што ги прават, но и идеи кои можат да растат апсорбирајќи и капитал од инвеститори, а не само грантови. Повикот во 2026-та е насочен на оние кои се сериозни и потенцијалната регионална победа би им донела ветер во грбот – истакнуваат од организацијата.

„Зелени идеи од Балканот“ (Balkan Green Ideas) претставува традиционален годишен натпревар кој 15 години ги поддржува зелените иницијативи во Македонија, Албанија, Косово, Босна и Херцеговина, Црна Гора и Србија, овозможувајќи им на најдобрите тројца претставници од секоја земја да се натпреваруваат во две категории за грантови од 5.000 или 10.000 долари. Вкупниот фонд за регионални награди во 2026 година изнесува 20.000 американски долари.

Како организатор на натпреварот од 2015 година, АРНО со гордост потсетува дека македонските учесници досега имаат освоено 12 регионални признанија за иновативните импакт-бизниси. Меѓу нив се пионерската кооператива на органски потрошувачи „Наша добра земја“, стартапот за редизајн на стар мебел „СПИН“, креативните еко-илузии на Кристијан Шопов, платформата за продажба на непродадени оброци „Храна за сите“, одржливото производство на ориз на задругата „Оризова братимка“, мобилната апликација за пешачење „Challenger“, иновативниот прехранбен адитив од комиње „Вајс адитив“, ароматизерите и есенцијалните масла од портокалови кори „О-круг“, пионерската „Инсект пилот соба“ за протеинска храна за миленици добиена од ларви од муви, уникатни модни шапки од текстилни остатоци на Мирјана Јосифоска, преносливиот шпорет за готвење во природа „MobiStove“, како и минатогодишниот победнички тим со природната крема за пилинг од искористено кафе „LoaNaturals“.

Со овие успеси, вкупната инвестиција за развојот на македонските импакт-бизниси преку натпреварот достигнува 110.000 долари.

На свечениот настан за доделување на наградите освоени на годинешниот International Wine Challenge (IWC), што се одржа на 8ми септември во Лондон, трофејот за „Babuna Red 2023“, за најдобро црвено вино од Македонија, му беше врачен на претседателот на Управниот одбор на ВВ „Тиквеш“, Светозар Јаневски. Со оваа награда, „Babuna Red 2023“ се вбројува меѓу вината што оставија најсилен впечаток на едно од највлијателните и најценети светски вински натпреварувања, потврдувајќи го квалитетот, автентичноста и меѓународниот потенцијал на македонското вино.

Ова престижно признание има и дополнителна тежина бидејќи „Babuna Red 2023“ на истиот натпревар освои и златен медал со високи 95 поени, издвојувајќи се меѓу најдобро оценетите вина во својата категорија.
На настанот во Лондон на кој беше доделен трофејот за „Babuna Red 2023” присуствуваа претставници на големи светски малопродажни синџири, купувачи, увозници, дистрибутери и производители, како и професионалци од угостителскиот сектор и едукатори од областа на винската индустрија. На свеченоста им се оддава признание на победниците на натпреварот, но и на поединците кои ја обликуваат иднината на виното во Велика Британија и на глобално ниво.
– Овој трофеј е големо признание за ‘Тиквеш’ и за целиот тим кој неуморно и со огромна љубов и страст континуирано работи на квалитетот на нашите автентични вина, меѓу кои секако е и ‘Babuna red 2023’. Оваа престижна награда има големо значење за натамошното глобално позиционирање на ‘Тиквеш’, бидејќи претставува потврда за автентичноста и константно високиот квалитет на нашите вина. Истовремено, таа придонесува за уште поголема препознатливост и зајакнување на имиџот на Македонија како винска земја со богата традиција, уникатни тероари и вина со светски потенцијал – изјави Светозар Јаневски, претседател на Управниот одбор на ВВ „Тиквеш“, заблагодарувајќи им се на организаторите и на стручното жири на IWC за доделеното признание.

Создадено од внимателно избран спој на сортите плавец, вранец и шираз, „Babuna Red 2023“ носи силен карактер, длабочина и современ вински израз, препознатлив за вината на „Тиквеш“. Според оценките на IWC, станува збор за „одлична комбинација на моќ и елеганција“, односно за богато, но одмерено вино со интензивни ароми на шумско овошје, комплексни зачински ноти и суптилни зрели тонови.
Дополнителна вредност и автентичност на ова вино му дава и тероарот од кој произлегува, регионот Бабуна во срцето на Македонија, обликуван од влијанието на планината Клепа, реките Бабуна и Вардар, како и од специфичниот спој на континентална и медитеранска клима. Разновидните почви богати со хранливи материи и локалниот биодиверзитет создаваат природна рамнотежа што овозможува постепено зреење на грозјето и развој на изразени ароми, богат вкус и препознатлив карактер на виното.
International Wine Challenge е еден од највлијателните и најценети вински натпревари во светот, основан во 1984 година. Секоја година вина од над 50 земји се оценуваат од повеќе од 500 врвни меѓународни експерти, меѓу кои мастери за вино, врвни сомелиери, винари, критичари, купувачи и едукатори. Оценувањето се спроведува преку дегустација „на слепо“ и детална повеќестепена анализа, при што секое вино се дегустира најмалку двапати во различни денови, а финалните одлуки дополнително ги потврдуваат водечките судии на натпреварот, со цел да се обезбеди максимална објективност и конзистентност на резултатите.
Издвојувањето на „Babuna Red 2023“ како највисоко оценето црвено вино од Македонија на годинешното издание на IWC, е уште една потврда дека „Тиквеш“ продолжува да создава вина кои успешно се натпреваруваат и се вбројуваат меѓу најдобрите во светски рамки.

Новото истражување претставено на конгресот на Европското здружение за кардиологија (ESC) 2026 година отвора прашања за долгорочната безбедност на ксилитолот, засладувач кој често се користи како замена за шеќер. Научниците откриле поврзаност меѓу повисоките нивоа на ксилитол во крвта и поголем ризик од сериозни кардиоваскуларни настани, вклучително и срцев и мозочен удар.

Ксилитолот е вид полиол, односно засладувач со помалку калории од шеќерот и со помало влијание врз нивото на шеќер во крвта. Во мали количини природно се наоѓа во некои овошја и зеленчуци, а може да се создава и во човечкото тело како дел од метаболизмот на гликозата. Но, денес често дополнително се додава во различни производи.

Го има во гуми за џвакање и бонбони без шеќер, некои печива, сладоледи, намази од јаткасти плодови, пијалаци, како и во одредени витамини за џвакање и сирупи против кашлица. Се користи и во производи за орална хигиена, вклучително и пасти за заби и средства за плакнење на устата.

Во истражувањето биле анализирани две групи со вкупно 17.710 луѓе од Канада и Европа. Во канадската група, лицата со највисоки концентрации на ксилитол во крвта имале 57 отсто поголем ризик од сериозни кардиоваскуларни настани во споредба со оние со најниски нивоа. Во европската група ризикот бил повисок за 18 отсто.

Поврзаноста останала и откако истражувачите земале предвид повеќе фактори кои влијаат врз кардиоваскуларниот ризик, како возраста, пушењето, дијабетесот, полот, нивото на липиди и високиот крвен притисок. Според авторите, ризикот се зголемувал со повисоките концентрации на ксилитол во крвта.

Сепак, истражувањето не докажува дека ксилитолот директно предизвикува инфаркт или мозочен удар. Станува збор за набљудувачка поврзаност, поради што научниците нагласуваат дека се потребни дополнителни истражувања за да се утврди каква е улогата на ксилитолот во кардиоваскуларното здравје.

– Вештачките засладувачи ги консумираат луѓе кои сметаат дека се поздрави од шеќерот, а регулаторните агенции главно ги сметаат за безбедни. Нашите долгорочни наоди кај општата популација покажуваат колку малку знаеме за кардиоваскуларната безбедност на ксилитолот и укажуваат дека се потребни дополнителни истражувања – изјавил д-р Марко Витковски, кој ги претставил резултатите.

Истражувачите велат дека резултатите укажуваат на потреба од дополнителни истражувања за кардиоваскуларните ефекти на ксилитолот.

Во ерата на лековите за слабеење, како што е Оземпик, кои ги променија правилата на игра, потрагата по поевтини и подостапни „природни“ алтернативи стана интернет-феномен. Најновата ѕвезда на социјалните мрежи се лушпите од псилиум, додаток во исхраната кој поради своето дејство врз чувството на ситост го доби прекарот „Оземпик за сиромашни“.

Иако стручњаците предупредуваат дека ваквата споредба е претерано поедноставена и може да доведе до заблуда, не може да се негира дека псилиумот има реални придобивки.
За разлика од лековите од групата GLP-1, кои делуваат на хормонално ниво и влијаат врз центрите за глад во мозокот, псилиумот функционира на многу поедноставен, механички принцип. Се добива од семето на индискиот тегавец (Plantago ovata), а неговата главна предност е исклучително високата содржина на растворливи влакна.

Токму тоа својство е причината поради која псилиумот може да помогне при слабеење. Гелот зафаќа простор во желудникот и го забавува варењето, па чувството на ситост трае подолго. На тој начин може да се намали гладот и, последично, внесот на калории. Тој не делува хормонски и не влијае на центрите за глад во мозокот како GLP-1 лековите.

Колку може да помогне? Сеопфатна метаанализа на клинички студии, покажала дека внесувањето околу 10 грама псилиум дневно, заедно со оброците и во период од неколку месеци, кај лица со прекумерна тежина било поврзано со просечно намалување на телесната тежина за околу два килограми, како и со намалување на обемот на половината. Тоа значи дека псилиумот може да биде помош, но не е чудотворно средство за слабеење.

Псилиумот има и добро позната улога во регулирањето на варењето. Поради способноста да врзува вода, може да помогне при запек, додека во одредени случаи може да помогне и при пролив. Растворливите влакна можат да придонесат и за намалување на LDL-холестеролот и за побавна апсорпција на шеќерите од храната.

Но, постои едно многу важно правило: псилиумот мора да се зема со доволно течност. Во спротивно, бидејќи силно набабрува, може да предизвика надуеност, грчеви, а во ретки случаи и сериозни проблеми со проодноста на дигестивниот тракт. Затоа се препорачува да се започне со мала количина, на пример половина до една чајна лажичка дневно, а потоа постепено да се зголемува.

Поради неутралниот вкус, псилиумот многу лесно може да се вклопи во секојдневната исхрана. За појадок наједноставно е да се измеша со чаша јогурт, кефир или утринско смути, при што напитокот треба да се испие веднаш, пред да се згусне. Одлично се комбинира и со топла овесна каша, а може да се додаде и во смесата за палачинки или мафини.

Но, неговата примена не завршува со утринскиот оброк. Може да се користи и како природен згуснувач за супи и чорби, така што една лажичка ќе се додаде пред крајот на готвењето. Во смесата за ќофтиња, плескавици или вегетаријански бургери, псилиумот може да послужи како одлично средство за поврзување наместо лебни трошки. Може дискретно да се додаде и во сосови за тестенини или домашни намази, со што ќе се зголеми нивната содржина на влакна.

Еве една едноставна и вкусна идеја за појадок: измешајте грчки јогурт, една лажичка псилиум и една лажица чиа семе, оставете ги неколку минути да омекнат, а потоа одозгора додадете исечкано киви и една рака бобинки. Ќе добиете лесен, но исклучително заситувачки оброк за совршен почеток на денот.