На предната страна од пакувањето често нè привлекуваат натписи како „фит“, „природно“, „протеинско“, „без додаден шеќер“, „органско“ или „извор на влакна“. Шарените фотографии од овошје, семки и житарици создаваат впечаток дека станува збор за здрав избор. Но, вистинската слика најчесто се открива дури кога ќе го свртиме производот и ќе ја прочитаме декларацијата.

Не мора да бидете нутриционист за да разберете што пишува на неа. Најважно е да знаете од каде да почнете и на кои податоци да обрнете внимание. Притоа, не треба веднаш да ги барате калориите: два производа можат да имаат слична енергетска вредност, а значително да се разликуваат според составот, количеството шеќер, масти, протеини и влакна.

Првите состојки откриваат најмногу

Еден од најкорисните трикови е да ги прочитате првите три до пет состојки. Тие се наведени според опаѓачкиот редослед на нивната маса при производството, што значи дека првата состојка ја има најмногу. Ако кај крем што се рекламира како лешников, шеќерот е на прво место, а лешниците се наведени подолу, тоа е важен податок за неговиот состав.

Сепак, кратката листа на состојки не значи автоматски дека производот е поквалитетен, ниту долгата листа дека е штетен. Поважно е кои состојки се употребени и во какви количества. Ако на амбалажата доминираат јагоди, бадеми или какао, проверете дали е наведено колкав процент од производот навистина отпаѓа на нив.

„Без додаден шеќер“ не значи „без шеќер“

Ова е една од најчестите забуни при купувањето храна. Во нутритивната табела, под ставката „од кои шеќери…“, се наведува вкупното количество шеќери во производот, вклучувајќи ги и оние што природно се присутни во состојките.

На пример, обичниот јогурт содржи лактоза, природен млечен шеќер, иако во него не е додаден обичен шеќер. Сувото овошје, исто така, може да содржи значително количество природни шеќери иако при производството не е додаден шеќер или сируп.

За да проверите дали производот содржи додадени засладувачи, прочитајте ја и листата на состојки. Таму може да најдете шеќер, гликозен сируп, фруктоза, мед и други засладувачки состојки. Затоа нутритивната табела и листата на состојки секогаш треба да се читаат заедно.

Не гледајте само калории

Нутритивната табела најчесто ја покажува енергетската вредност, мастите, заситените масти, јаглехидратите, шеќерите, протеините и солта. Кај некои производи дополнително се наведува и количеството растителни влакна.

За полесно да споредите два слични производи, гледајте ги вредностите на 100 грама или 100 милилитри, наместо само податоците за една порција. Производителите можат да наведуваат различни големини на порциите, па споредбата на тој начин може да биде збунувачка.

Обрнете внимание и на солта, особено ако често јадете индустриски преработена храна. Не треба да ги избегнувате сите масти, бидејќи јаткастите плодови и семките природно содржат масти, но имаат поинаков нутритивен состав од многу индустриски грицки. Важни се видот на мастите, состојките и вкупниот состав на производот, а не само една бројка.

Е-броевите не се автоматски знак за штетна храна

Присуството на ознака што почнува со буквата Е не значи дека производот е нездрав. Станува збор за стандардизирана ознака за прехранбен адитив, а самата ознака не кажува дали целиот производ е добар или лош избор.

Наместо да се плашите од секој непознат назив, проверете кои состојки го сочинуваат најголемиот дел од производот, колку има шеќер и сол и колку одговара на вашите потреби. Исто така, не ги прескокнувајте алергените, кои на декларацијата треба да бидат јасно истакнати, на пример со задебелени букви. За луѓето со алергија, ова може да биде една од најважните информации на пакувањето.

Рокот на траење и чувањето се подеднакво важни

Постои разлика меѓу ознаките „најдобро да се употреби до“ и „употребливо до“. Првата првенствено се однесува на периодот во кој храната ги задржува очекуваните својства, додека втората е поврзана со безбедноста на лесно расипливите производи.

Проверете и дали на производот пишува дека по отворањето треба да се чува во фрижидер или да се употреби во одреден рок. Овие упатства не се неважен детал, туку дел од правилното и безбедно користење на храната. А ако купувате органски производи, не се потпирајте само на зелената амбалажа и натписите „природно“ или „еко“ – побарајте соодветна ознака и информации за сертификацијата.

Најлесно е да запомните едноставен редослед: прво проверете што точно купувате, потоа прочитајте ги првите неколку состојки, споредете ги шеќерите, протеините и солта на 100 грама и проверете ги алергените, рокот и условите за чување. Дури потоа вратете се на привлечните пораки од предната страна.

Целта не е да се плашиме од храната или да ја делиме на совршена и забранета, туку да знаеме што купуваме. Рекламата ни кажува зошто производителот сака да го избереме производот, а декларацијата ни помага да процениме дали навистина ни одговара.

За разлика од порано, сега е сѐ потешко да се најдат коски за супа. Во месарниците велат дека коските веднаш им ги земаат рестораните, но и сѐ поголемиот број сопственици на кучиња за своите домашни миленици.

Па така, излегува дека некогаш најевтиното, најздравото и наједноставното јадење кое редовно ни го подготвуваа прво нашите баби, па потоа и нашите мајки, сега е сѐ потешко да се направи онака како што го правеле тие – од обични коски.

Но ако случајно најдете некаде коски, тогаш веднаш направете си една поголема доза која можете да ја чувате во замрзнувачот и шест месеци.

Чорбата од коските е многу хранлива, а пропорцијата на хранливи материи во супата зависи од состојките што ги користите при нејзината подготовка. На пример, свинските или говедските коски се богати со калциум, магнезиум, калиум, фосфор и други елементи во трагови важни за градење силни коски. Рибините коски содржат јод, кој е неопходен за здравјето на тироидната жлезда и метаболизмот. Покрај тоа, коските содржат протеин колаген, кој се претвора во желатин кога се готви и кој содржи неколку важни амино киселини.

Добра е за дигестивниот систем

Докажано е дека желатинот од супата може да помогне за здравјето на дигестивниот систем бидејќи ја врзува водата и на тој начин помага сварената храна полесно да помине низ цревата. Дополнително, желатинот содржи глутамин, аминокиселина за која истражувањата покажаа дека може да помогне во одржувањето на функцијата на цревната слузница, што е особено важно за луѓето кои страдаат од воспалителна болест на цревата или синдром на пропустливи црева.

Го подобрува здравјето на зглобовите

Колагенот е главниот протеин кој се наоѓа во коските, тетивите и лигаментите. За време на готвењето колагенот се разградува и се формира желатин кој содржи аминокиселини важни за здравјето на зглобовите. Некои од нив се пролин и глицин, кои нашето тело ги користи за да изгради тетиви и лигаменти. Исто така, супата од коски содржи глукозамин и хондроитин, за кои бројни студии докажаа дека можат да ја намалат болката во зглобовите и да ги ублажат симптомите на остеоартритис.

Помага при слабеење
Желатинот од супата придонесува за чувството на ситост, па затоа редовното консумирање на супа може да помогне да се намали внесот на калории и да се намали телесната тежина.

Го подобрува спиењето и функцијата на мозокот
Аминокиселината глицин, која се наоѓа во супата, може да го подобри сонот и да ви помогне да се опуштите. Имено, резултатите од едно истражување покажале дека земањето глицин пред спиење значително го подобрува квалитетот на сонот кај луѓето кои имале проблеми со спиењето. Земањето глицин им помогнало на испитаниците да заспијат побрзо, да спијат подобро и помалку да се будат во текот на ноќта. Ова истражување исто така покажало дека глицинот ја намалува дневната поспаност и ја подобрува менталната функција и меморијата.

Како да подготвите супа од коски

За домашна супа потребни се:

1,5 до 2 килограми коски од говедско, свинско или живина, по можност со делови од ‘рскавица и сврзно ткиво;

вода колку целосно да ги покрие коските;

2 лажици јаболков или вински оцет;

кромид и морков по желба;

ловоров лист, целер, бибер и други зачини по вкус;

малку сол.

Најпрво добро измијте ги коските. Ако сакате побогат вкус, печете ги во рерна 30 до 40 минути на 180 степени Целзиусови. Потоа ставете ги во големо тенџере, прелијте ги со студена вода и додајте го оцетот.

Кога водата ќе зоврие, намалете ја температурата и оставете ја супата да се вари на тивок оган. За говедските и свинските коски, рецептите често предвидуваат најмалку осум часа варење, а понекогаш и подолго. Времето зависи од видот и големината на коските. Отстранувајте ја пената што се создава на површината, а кромидот, морковот и зачините додајте ги во последниот час за да го зачуваат вкусот.

Кога ќе биде готова, процедете ја супата и оставете ја да се излади. Во фрижидерот може да се стегне и да добие желатинозна структура — тоа е вообичаено кога во течноста има желатин. Ако на површината се собере слој маснотија, можете да го отстраните откако ќе се излади.

Како правилно да ја чувате?

Супата не треба да стои со часови на собна температура. Поделете ја во помали, плитки садови и ставете ја во фрижидер или замрзнувач штом е соодветно изладена. Во фрижидер обично се чува три до четири дена, а во замрзнувач може да се чува неколку месеци, односно, околу 6 месеци.

Аронијата е позната по темните, киселкасти плодови и високата содржина на растителни влакна, антоцијанини, полифеноли и витамин Ц. Се истражуваат нејзините можни заштитни ефекти врз здравјето, а може да се користи и во појадок, салати и сосови, не само во слатки јадења.

Аронијата сè уште не е толку застапена во одделите за овошје и зеленчук во супермаркетите, но може да се најде во продавниците за здрава храна, свежа, сушена, како сок, прав или капсули. Нејзините плодови потсетуваат на боровинки, а се богати со биоактивни соединенија, растителни влакна, антоцијанини, полифеноли и витамин Ц, со малку калории и шеќер.

Што покажуваат истражувањата?

Аронијата содржи големи количества антиоксиданти, кои помагаат во заштитата на клетките од оксидативен стрес. Некои истражувања укажуваат дека може да придонесе за одржување на крвниот притисок, холестеролот и нивото на шеќер во крвта во здрави граници.

Во научните истражувања се испитува и можното антиканцерогено дејство на соединенијата од аронијата, вклучително и нивното влијание врз клетките на тумори на мозокот, белите дробови, дојката, дебелото црево и црниот дроб. Сепак, резултатите од лабораториските истражувања не значат дека јадењето аронија може да лекува рак или да го спречи неговото појавување кај луѓето.

Аронијата има изразен, кисел и малку трпкав вкус. Затоа, на некои луѓе им е полесно да ја консумираат сушена или во комбинација со послатко овошје, како банана и круша, или со цимет и ѓумбир.

Сушените плодови може да се додадат во овесна каша, гранола, салати од житарки или мешавина од јаткасти плодови. Важно е да се избираат производи без додаден шеќер. Сокот од аронија содржи полифеноли, но има помалку растителни влакна од целите плодови. Најдобро е да се пие умерено и да се избира незасладен сок. Додатоците во исхраната не се автоматски поефикасни од самото овошје.

Аронијата може да се комбинира и со солени јадења. Добро оди со тиква, црвена зелка, леќа, свежи сирења и ореви. Ако кратко се свари со јаболко или круша и неколку зачини, може да се претвори во слатко-кисел сос што се послужува со мешунки, тофу или бело месо.

Три идеи како да ја вклучите аронијата во исхраната

1. Со овесни снегулки за појадок

За две лица, вечерта измешајте 80 грама овесни снегулки, 250 грама обичен грчки јогурт, околу 100 милилитри млеко или незасладен растителен напиток и една лажичка чиа-семки. Оставете ја смесата во фрижидер преку ноќ.

Наутро додајте една исечкана круша, 60 грама свежа аронија или 25 грама сушена аронија претходно потопена во малку вода, 20 грама ореви и прстофат цимет. По желба, може да додадете и една лажичка мед.

2. Салата со киноа за ручек

Сварете 120 грама киноа и оставете ја да се излади. Потоа додајте 160 грама сварени леблебии, еден морков, половина мала црвена зелка ситно исечкана, 60–80 грама свежа аронија или 25–30 грама сушена и 30 грама ореви. Измешајте со малку рукола или спанаќ.

За преливот употребете екстра девствено маслиново масло, сок од лимон, една лажичка сенф, малку црн пипер и прстофат сол.

3. Лосос со сос од аронија за вечера

За две лица, испечете 250–300 грама компири со малку масло. Во мало тенџере или тава измешајте 100 грама свежа аронија или 50 грама сушена, претходно потопена половина час, половина јаболко исечкано на коцки, сок од половина лимон, малку вода, една лажичка мед и малку свеж ѓумбир.

Варете 8–10 минути, додека не добиете сос. Може да го оставите со цели парченца или да го изблендирате. Испржете или испечете два филета лосос и послужете ги со сосот, компирите и 150 грама кратко продинстан спанаќ.

Додека шампињоните се редовен избор во кујната, буковките често остануваат во нивна сенка. Овие вкусни печурки содржат протеини, влакна, витамини и минерали, а научниците го истражуваат и нивното можно поволно влијание врз здравјето на срцето и нивото на холестерол.

Буковките (Pleurotus ostreatus) се едни од најпознатите јадливи печурки, но многумина поретко ги купуваат во споредба со шампињоните. Имаат благ вкус, месеста текстура и можат да се подготвуваат на различни начини – печени на скара, похувани, во супи, сосови, рижото, тестенини или јадења подготвени во вок.

Она што ги прави интересни не е само нивниот вкус туку и нивниот хранлив состав. Буковките содржат протеини, диететски влакна, витамини од групата Б, калиум, фосфор, железо, цинк и селен. Природно имаат малку калории, масти и натриум, поради што лесно се вклопуваат во разновидна и урамнотежена исхрана.

Можна помош за холестеролот

Една од најинтересните области на истражување е нивното можно влијание врз здравјето на срцето и крвните садови. Буковките содржат бета-глукани и соединенија поврзани со природниот ловастатин, супстанција што се проучува поради нејзиното влијание врз холестеролот.

Некои научни истражувања укажуваат дека консумирањето буковки може да придонесе за намалување на вкупниот и ЛДЛ-холестеролот, познат како „лош“ холестерол. Сепак, потребни се дополнителни истражувања за да се утврди колкав е ефектот кај луѓето и колку е значаен во практиката. Буковките не се замена за пропишаната терапија за холестерол.

Малку калории, а подолго чувство на ситост

Благодарение на влакната и ниската енергетска вредност, буковките можат да бидат добар избор за луѓето кои сакаат да ја контролираат телесната тежина. Додаваат волумен и вкус на оброкот, без значително да го зголемат бројот на внесени калории.

Содржат и антиоксиданти, меѓу кои и ерготионеин – соединение што се наоѓа во печурките и се истражува поради неговата можна улога во заштитата на клетките од оксидативен стрес.

Што е со шеќерот во крвта и имунитетот?

Истражувачите го испитуваат и можното влијание на буковките врз регулирањето на гликозата во крвта и чувствителноста на инсулин. Одредени истражувања укажуваат на потенцијални придобивки, но доказите сè уште не се доволни за да се тврди дека овие печурки можат да лекуваат или да спречуваат дијабетес.

Бета-глуканите во нивниот состав се интересни и поради можните ефекти врз имунолошкиот систем. Сепак, лабораториските резултати не значат автоматски дека консумирањето буковки ќе доведе до конкретен здравствен ефект кај секој човек.

Покрај хранливите својства, предност на буковките е што се достапни во текот на целата година и се едноставни за подготовка. Може да се комбинираат со зеленчук, ориз, тестенини или месо, а одлично се вклопуваат и во вегетаријански оброци.

Буковките не се чудотворна храна, но се практичен и хранлив избор за секојдневното мени. Најголема корист се очекува кога се дел од разновидна исхрана, со доволно зеленчук, овошје, мешунки и други намирници што придонесуваат за здравјето.

Освен што е вкусно, грозјето содржи низа витамини, минерали и растителни соединенија. Иако белото и црното грозје на прв поглед се разликуваат главно по бојата и вкусот, меѓу нив постојат и одредени нутритивни разлики. Особено се издвојува количеството полифеноли и други антиоксидантни соединенија. Токму во тој поглед темните сорти грозје имаат предност во однос на светлите.

Сепак, нутриционистите нагласуваат дека сите видови се добар избор.

Грозјето е извор на витамин Ц, витамин К, калиум и бакар, а содржи и растителни соединенија што помагаат во заштитата на клетките од оксидативен стрес. Една чаша грозје, односно околу 150 грама, има приближно 104 калории, а значителен дел од неговата содржина е вода.

Зошто црното грозје има предност?

Темните сорти содржат антоцијани – растителни пигменти што им ја даваат карактеристичната црвена, виолетова или темна боја и имаат антиоксидантни својства. Црното грозје може да содржи и повеќе полифеноли, група соединенија што се истражуваат поради нивната улога во здравјето на срцето и крвните садови.

Истражување објавено во научното списание „Foods“, кое анализирало грозје од продавниците во Велика Британија, утврдило дека црното грозје имало значително повисока вкупна антиоксидантна активност и концентрација на фенолни соединенија од белото грозје. Тука спаѓа и црвеното грозје. Сепак, резултатите зависат и од сортата, сезоната и условите на производство.

А што е со зеленото грозје?

Иако содржи помалку од некои пигменти присутни во темните сорти, зеленото грозје и понатаму е хранлива намирница. И тоа обезбедува витамини, минерали, вода и растителни соединенија, па нема причина да се избегнува само затоа што не е темно.

Според нутриционистите од „Кливленд клиник“, сите бои на грозје се добар избор, а црвеното и црното може да имаат мала предност поради повисоката содржина на антиоксиданти. Поважно од изборот на бојата е грозјето да се јаде свежо и во умерени количини.

Може ли грозјето да помогне за здравјето на срцето?

Калиумот придонесува за нормална работа на организмот и регулирање на крвниот притисок, додека полифенолите се истражуваат поради можните поволни ефекти врз функцијата на крвните садови. Сепак, грозјето само по себе не е лек за висок притисок, покачен холестерол или други заболувања. Најдобри резултати се очекуваат кога е дел од разновидна и урамнотежена исхрана.

Колку грозје е доволно?

Иако е здраво, грозјето содржи природни шеќери и лесно може да се изеде во голема количина. Една чаша, околу 150 грама, е практична ориентација за порција. Луѓето што го следат нивото на гликоза во крвта треба да внимаваат на количината и да ја приспособат исхраната на советите од својот лекар или нутриционист.

Најдобро е грозјето да се јаде цело, наместо да се избира сок, бидејќи така се задржува и влакнестиот дел од плодот. Пред јадење треба добро да се измие под млаз вода.

Заклучокот е едноставен: ако сакате да внесете повеќе антоцијани и други антиоксиданти, црното грозје е одличен избор. Но зеленото и црвеното исто така заслужуваат место на трпезата – најважни се разновидноста, умереноста и редовното внесување овошје.

Калинката со години се смета за едно од најздравите овошја, а научниците сега сè повеќе внимание насочуваат кон соединението што се создава во нашиот организам по неговото консумирање.

Станува збор за уролитин А, природен метаболит кој настанува кога цревните бактерии разградуваат одредени материи од калинката. Иако не е особено познат во пошироката јавност, во последните години привлекува сè поголем интерес кај истражувачите поради потенцијалните здравствени придобивки.

Досегашните истражувања покажале дека уролитинот А би можел да има противвоспалителни, антиоксидативни и заштитни својства, а се поврзува и со процесите што го забавуваат стареењето на клетките. Некои од првите резултати од истражувањата врз луѓе укажуваат дека може да му помогне на организмот во отстранувањето на оштетените и истрошените делови од клетките, со што придонесува за нивно поздраво функционирање.

Најновото истражување на научници од лондонскиот King’s College отвори уште една интересна можност. Имено, научниците првпат пронашле докази дека уролитинот А би можел позитивно да влијае врз срцето преку активирање на протеин важен за неговото правилно функционирање.

Подобрување на работата на срцето

Во истражувањето спроведено врз глувци со симптоми на срцева слабост, уролитинот А подобрил одредени показатели на срцевата функција за дури 80 отсто во споредба со животните кои не добивале третман.

Особено е интересно што соединението го намалило создавањето на ткиво со лузни во срцето и му помогнало на срцевиот мускул правилно да се опушта меѓу отчукувањата. Со тоа се намалил притисокот во срцето, што може да биде важно за луѓето кои страдаат од одредени форми на срцева слабост.

Научниците се фокусирале на состојбата позната како срцева слабост со зачувана ејекциска фракција (HFpEF). Кај таквите пациенти срцето и понатаму успешно ја пумпа крвта, но меѓу отчукувањата не може доволно да се опушти и да се наполни со крв.

Станува збор за форма на срцева слабост за која во моментов постојат релативно малку ефикасни терапевтски можности, поради што секој потенцијален нов пристап предизвикува голем интерес кај стручњаците.

Главниот автор на истражувањето, Џозеф Бургојн, истакнал дека резултатите ја отвораат вратата за развој на нови терапии кои еден ден би можеле да го подобрат квалитетот на животот на пациентите.

Сепак, тој предупредува дека засега нема докази дека луѓето треба да јадат поголеми количества калинка за да лекуваат срцеви заболувања. Но, можно е прехранбените пристапи кои го поттикнуваат создавањето на уролитин А во иднина да имаат одредена улога во лекувањето.

Тестиран и на човечко срцево ткиво

За да проверат дали резултатите добиени кај животните можат да се применат и кај луѓето, истражувачите го тестирале уролитинот А на лабораториски одгледано човечко срцево ткиво.

Се покажало дека метаболитот му помогнал на срцевото ткиво поефикасно да се стега и опушта. Научниците веруваат дека тоа се случува благодарение на активирањето на протеинот PKGIα, кој помага во регулирањето на крвниот притисок и во опуштањето на срцето по секое отчукување.

Според нив, токму овој механизам би можел да претставува нова цел за развој на идни лекови.

Рана фаза на истражувањето

И покрај ветувачките резултати, стручњаците предупредуваат дека станува збор за рана фаза на истражување. Досегашните резултати се добиени кај глувци и лабораториски одгледано човечко ткиво, а дури големите клинички испитувања ќе покажат дали уролитинот А навистина може да им помогне на пациентите.

Дополнително ограничување на студијата е фактот што истражувањата биле спроведени само на машки глувци, додека оваа форма на срцева слабост почесто се јавува кај жени.

Поради тоа, научниците нагласуваат дека се потребни дополнителни истражувања пред да можат да се донесат конкретни заклучоци за можните терапевтски придобивки.

Дотогаш, лекарите потсетуваат на добро познатиот совет. Урамнотежената исхрана богата со овошје и зеленчук и понатаму е еден од најдобрите начини за зачувување на здравјето на срцето. Иако калинката е несомнено вредна намирница, ниту едно овошје само по себе не може да спречи или да излекува срцеви заболувања.

Гастроентерологот д-р Саураб Сети од Харвард направил листа од 10 видови овошје, рангирани според тоа колку се добри за здравјето на цревата. На дното се нашле презрелите банани, додека боровинките и калинката се издвоени како едни од најдобрите избори.

Според Сети, проблемот со презрелите банани е што содржат повеќе шеќер, а помалку резистентен скроб – вид јаглехидрат кој не се вари целосно во тенкото црево и служи како храна за корисните цревни бактерии. Поради тоа, лекарот ги споредува со „чоколадни плочки во кора“.

Тоа не значи дека бананите треба да се исфрлат од исхраната. Напротив, Сети смета дека малку зелените, односно помалку зрелите банани, се подобар избор бидејќи содржат повеќе резистентен скроб, имаат повеќе влакна и можат да придонесат за подолго чувство на ситост и подобра регулација на варењето.

На врвот од неговата листа се боровинките и калинката. Тие се богати со полифеноли и антиоксиданти, соединенија кои се поврзуваат со намалување на воспалителните процеси и подобро кардиоваскуларно здравје.

Кивито исто така добило висока оценка поради растворливите влакна. Тие во цревата впиваат вода и создаваат гел, што може да помогне столицата да биде помека и да го олесни празнењето на цревата.

Јаболките, крушите и дињите се наоѓаат во средината на листата. Тие обезбедуваат витамини, течности и одредено количество влакна, но според ова рангирање не се толку корисни за цревата како зрнестото овошје.

Послабо поминале грозјето и портокалите. И тие имаат хранливи материи, но во споредба со некои други овошја содржат помалку влакна.

Во текстот се наведува и дека прекумерното консумирање цитрусно овошје може да биде поврзано со зголемен ризик од рак на кожата поради фотосензитивните својства на одредени соединенија. Тоа, сепак, не значи дека портокалите и другите цитруси треба да се избегнуваат, туку дека ниту со нив не треба да се претерува.

На многумина им се случило: ќе изедат добар ручек и само неколку минути или час подоцна почнуваат да зеваат и едвај ги држат очите отворени. Оваа појава има и медицинско име – постпрандијална поспаност, односно поспаност по јадење. Таа е особено изразена по големи оброци и често се совпаѓа со природниот попладневен пад на будноста.

Една од причините е самиот состав на оброкот. Оброците богати со масти и јаглехидрати почесто се поврзуваат со чувство на замор и поспаност. Големите количини рафинирани јаглехидрати и шеќери можат брзо да го зголемат нивото на гликоза во крвта, по што кај некои луѓе следува чувство на пад на енергијата.

Но, не е точно популарното објаснување дека после јадењето „целата крв оди во желудникот“, па мозокот останува без доволно крв и затоа ни се спие. Истражувањата покажуваат дека поспаноста по оброк е посложена и вклучува промени во хормоните и сигналите меѓу дигестивниот систем и мозокот, како и природниот ритам на будност и спиење.

Големината на оброкот исто така има значење. Колку е потежок и покалоричен ручекот, толку е поголема веројатноста да почувствуваме изразена поспаност. Затоа по обилен празничен ручек или голема вечера чувството на „тешки очи“ може да биде многу поизразено отколку по лесен оброк.

Во игра е и времето кога јадеме. Во раните попладневни часови природно се намалуваат сигналите што ја одржуваат будноста, па ручекот може да ја засили веќе постоечката потреба за одмор. Ако претходната ноќ сме спиеле малку или лошо, ефектот може да биде уште посилен.

Ако сакате да ја намалите поспаноста, помагаат помали и поурамнотежени оброци со повеќе влакна и протеини, доволно течности и кратка прошетка по јадењето. Лесната физичка активност и изложувањето на дневна светлина можат да помогнат да останете будни и по ручекот.

Повремената поспаност по оброк сама по себе најчесто не е причина за загриженост. Но, ако е многу изразена, се јавува речиси по секој оброк или е проследена со други симптоми, треба да се разговара со лекар. Изразениот замор по јадење понекогаш може да биде поврзан и со проблеми како нарушувања на спиењето, анемија, нарушена регулација на шеќерот во крвта или нарушувања на функцијата на тироидната жлезда.

Келерабата е зеленчук кој кај нас често неправедно се сведува на состојка за супа, иако може да се подготвува на многу различни начини. Особено е интересна поради високата содржина на витамин Ц, но и затоа што може да се јаде сирова, во салата, како прилог или запечена во рерна.

Многумина ја препознаваат како она „нешто“ што се вари во супата. Додека морковот често го вадиме и го сервираме во чинијата со домашната супа, коренот од магдонос, целерот, пашканатот и келерабата најчесто остануваат во тенџерето за да ѝ дадат вкус.

А штета е келерабата да се третира само така.

Овој зеленчук може да се подготвува на многу начини. Иако често ја ставаме во иста група со морковот и пашканатот, келерабата всушност им припаѓа на растенијата од фамилијата зелки, во кои спаѓаат и брокулата, зелката, кељот.

Како и другите вакви растенија, келерабата содржи глукозинолати – растителни соединенија од кои настануваат различни изотиоцијанати. Овие соединенија се предмет на истражувања поради можното дејство врз одбранбените механизми на клетките.

Една од причините почесто да ја вклучувате келерабата во исхраната е нејзината прилично висока содржина на витамин Ц. Во 100 грама сирова келераба има приближно 60 милиграми витамин Ц, што е над просекот за зеленчук и веројатно повеќе отколку што би очекувале од овој наизглед скромен зеленчук.

За споредба, келерабата има приближно двојно повеќе витамин Ц од спанаќот и дури четири пати повеќе од доматот. Во 100 грама келераба има само околу 25 до 30 калории и приближно 3,5 грама растителни влакна. Содржи и одредена количина калиум, витамин Б6 и фолати.

Може да го замени компирот, а одлична е и печена

Со термичката обработка се губи дел од витаминот Ц, па добро е келерабата повремено да се јаде и сирова. За тоа се особено погодни младите келераби. Доволно е да ги излупите и да ги изрендате или, поради нивната пријатна крцкавост, да ги исечете на многу тенки парчиња и лесно да ги зачините.

Келерабата може да се користи и како замена за компир во манџи и запечени јадења, а одлична е и како главна состојка во крем-супа.

Сепак, многумина ќе кажат дека највкусна е – печена.

Со печењето природните шеќери во келерабата стануваат поизразени, па таа добива пријатен, благо сладок вкус, додека површината лесно се карамелизира.

Ако келерабата е млада, доволно е да ја исечете на четири дела, додека поголемите примероци е подобро да ги исечете на парчиња. Освен зачини, на печената келераба често ѝ се додава кисела павлака, која ѝ дава свежина и кремаста текстура.

Запечена келераба со кисела павлака

Состојки:

• 800 г келераба
• 200 г кисела павлака
• 30 г рендан пармезан
• 15 мл маслиново масло
• 1 чешне лук
• сол и бибер

Подготовка:

Келерабата излупете ја и исечете ја на парчиња дебели околу половина сантиметар. Наредете ги во тава обложена со хартија за печење, попрскајте ги со маслиново масло и зачинете ги со сол и бибер.

Печете околу 20 минути во рерна загреана на 200 степени, односно додека келерабата не почне да омекнува и да добива боја.

Во меѓувреме, измешајте ја киселата павлака со ситно исечканиот лук. Смесата распоредете ја врз келерабата, а одозгора посипете со рендан пармезан.

Вратете ја тавата во рерна и печете уште 10 до 15 минути, односно додека келерабата целосно не омекне, а површината не добие златно-кафеава коричка.

Сокот од домати на многумина им е познат како освежителен напиток, но некои особено сакаат да го пијат наутро, пред појадок. Доматите се богати со витамин Ц, калиум и антиоксиданти, а „Times“ издвоил пет причини поради кои овој напиток би можел да биде интересен додаток на утринската рутина.

Една од причините што ја наведуваат е апсорпцијата на хранливите материи. Според нивниот текст, пиењето сок од домати на празен стомак му овозможува на организмот поефикасно да ги искористи витамините, минералите и антиоксидантите од доматите бидејќи истовремено нема друга храна.

Може да помогне при варењето

Втората причина се однесува на варењето. Доматите содржат растителни влакна, а во оригиналниот текст се наведува и дека се богати со дигестивни ензими. Поради тоа, сокот од домати се опишува како напиток кој може да помогне во регулирањето на празнењето на цревата, спречувањето на запекот и полесното одвивање на варењето во текот на денот.

Како уште една потенцијална предност се издвојува контролата на телесната тежина. Сокот од домати има малку калории, а влакната можат да придонесат за чувството на ситост. Според авторите на текстот, чаша пред појадок поради тоа потенцијално би можела да ја намали потребата од поголем внес на калории подоцна во текот на денот.

Се наведува и „детоксикација“

Меѓу петте причини се најде и тврдењето дека сокот од домати делува како природен детоксикатор. Според оригиналниот текст, пиењето на празен стомак би требало да го поттикне процесот на детоксикација, да помогне во чистењето на дигестивниот систем и да придонесе за здравјето на цревата.

Се наведува и таканаречениот алкализирачки ефект. Иако доматот има киселкаст вкус, авторите тврдат дека во организмот има алкализирачко дејство и дека утринската чаша сок би можела да помогне во одржувањето на рамнотежата на pH-вредноста.

Пет причини поради кои го издвојуваат

Главните потенцијални придобивки од пиењето сок од домати на празен стомак, според текстот, се подобра апсорпција на хранливите материи, алкализирачко дејство, помош при детоксикацијата, поддршка на варењето и помош при контролата на телесната тежина.

Сокот од домати на тој начин може да биде едноставен начин наутро да внесете низа вредни хранливи материи.