Микропластиката стана една од најчесто споменуваните теми во контекст на здравјето и животната средина во изминатата деценија. Според една добро позната проценка, можеме да внесеме до 52.000 микропластични честички годишно, иако подоцна оваа бројка е доведена во прашање. Сепак, јасно е дека микропластиката влегува во човечкото тело во значителни количини. Ја внесуваме преку храна, пијалаци, па дури и преку воздух за дишење, поради што стана сеприсутна во нашиот секојдневен живот, пишува Би-Би-Си.

Повеќе за ова прочитајте и ТУКА.

Научниците веќе ги пронашле во разни телесни течности како што се плунка, крв, искашлок и мајчино млеко, како и во органи, вклучувајќи го црниот дроб, бубрезите, слезината, мозокот, па дури и коските. Со оглед на зголемените докази за нивното присуство во телото, се поставува клучно прашање – какво влијание всушност има оваа пластика врз нашето здравје?

Што е микропластика?

Микропластиката се многу мали пластични честички, обично со големина помала од 5 милиметри, а често и микроскопска по големина. Тие се формираат со распаѓање на поголеми пластични предмети како што се шишиња, кеси и амбалажа, но исто така и како намерно произведени мали честички што се користат во козметиката, индустријата или текстилот. Постојат два главни вида: примарна микропластика, која веќе се произведува во мала форма (на пр. микрозрнца во ексфолијациските производи) и секундарна микропластика, која се формира со распаѓање на поголеми парчиња пластика под влијание на сонце, вода и механичко абење.

Поради нивната големина и отпорност, микропластиката не се распаѓа лесно во природата, туку се акумулира во животната средина и влегува во синџирот на исхрана.

Како микропластиката влегува во човечкото тело?

Најчестиот пат по кој микропластиката влегува во телото, е преку храна и пијалаци. Кога консумираме храна што била изложена на пластична контаминација, ги внесуваме и овие мали честички. Покрај тоа, микропластиката може да влезе во телото и преку вдишување, особено во затворени простори каде што се акумулираат влакна од синтетичка облека, а во помала мера и преку кожата.

Интересно е што секојдневните активности, како што се отворање пластично шише или користење пластични садови, исто така можат да придонесат за внесување на микропластика. На пример, триењето или топлината можат да предизвикаат олабавување на ситни честички, кои потоа завршуваат во храната или во водата.

Која храна и пијалаци содржат микропластика?

Денес, микропластиката се наоѓа во голем број намирници. Морските плодови како што се рибата, школките и раковите особено се издвојуваат, бидејќи доаѓаат од средина која е веќе значително загадена со пластика. Кога консумираме цели организми, како што се школките, внесувањето на микропластика се зголемува.

Дополнително, микропластиката е откриена во водата за пиење, вклучувајќи ја и флашираната и водата од чешма. Истражувањата покажаа дека флашираната вода често содржи повеќе микропластика поради пакувањето. Таа е пронајдена и во сол, мед, пиво, па дури и во овошје и зеленчук, бидејќи растенијата можат да апсорбираат ситни честички од почвата.

Особен извор на микропластика се производите спакувани во пластика, како и храната загреана во пластични садови. Синтетичките материјали, исто така, придонесуваат за проблемот бидејќи кога се перат, ослободуваат микроскопски влакна кои завршуваат во водата, а подоцна и во синџирот на исхрана.

Што се случува со микропластиката во телото?

Откако ќе навлезе во телото, дел од микропластиката се излачува, но дел може да остане во телото. Научниците веќе го докажаа присуството на микропластика во крвта, белите дробови и дигестивниот систем. Постои загриженост дека многу мали честички, таканаречени нанопластики, би можеле да навлезат во клеточните мембрани и да се шират низ целото тело.

Истражувањата покажуваат дека микропластиката кај животните, како што се рибите и птиците, ја зголемува подложноста на инфекции. Студиите за животни и клетки ја поврзаа со воспаление, ослабен имунолошки систем, оштетување на ткивата, метаболички нарушувања и промени во развојот на органите. Голема анализа на научни трудови од Универзитетот во Калифорнија во Сан Франциско заклучи дека микропластиката веројатно му штети на дигестивниот, респираторниот и репродуктивниот систем и би можела да биде поврзана со рак на белите дробови и дебелото црево, пренесува Стенфорд.

Едно од првите истражувања врз луѓе, објавено во 2024 година во The New England Journal of Medicine, ги следело пациентите по операција за отстранување на наслаги од артериите. Оние кај кои била пронајдена микропластика имале поголем ризик од срцев и мозочен удар и смрт во споредба со оние без неа.

Понатамошните истражувања покажуваат дека микропластиката може да навлезе во клетките и да влијае на гените, што укажува на можна улога во развојот на заболувања на крвните садови. Иако податоците се сè уште ограничени, научниците размислуваат дали микропластиката може да биде поврзана со зголемување на хроничните болести како што се дебелината, кардиоваскуларните заболувања и ракот.

Децата може да бидат особено ранливи бидејќи нивните органи сè уште се развиваат. Една студија открила микропластика во ткивото на крајниците кај голем број деца, не само на површината, туку и подлабоко во ткивото. Во некои случаи биле откриени дури и тефлонски честички видливи под микроскоп.

Научниците сега развиваат методи за прецизно мерење и лоцирање на микропластиката во телото за подобро да го разберат нивното влијание врз здравјето, но јасно е дека се потребни повеќе истражувања.

Можни последици по здравјето

Иако истражувањата во оваа област сè уште се развиваат, научниците предупредуваат на потенцијални ризици. Долгорочната изложеност на микропластика може да биде поврзана со проблеми со имунолошкиот систем, хормонални нарушувања и хронично воспаление. Исто така, постојат сомнежи за влијанието врз плодноста и развојот на одредени болести, но потребни се повеќе истражувања за конечни заклучоци.

Важно е да се нагласи дека во моментов не постои јасен консензус за точното ниво на опасност по здравјето на луѓето, но трендовите укажуваат на потребата од претпазливост и намалување на изложеноста, објавува Science Direct.

Со други зборови, во моментов не постои лесен начин поединецот да провери колку микропластика има во своето тело. Сепак, со оглед на растечкиот интерес и загриженост, можно е во иднина да се развијат дијагностички методи и да бидат достапни за јавноста.

Може ли да се намали внесот на микропластика?

Иако е невозможно целосно да се избегне микропластиката во денешниот свет, постојат начини за намалување на изложеноста. Користењето стаклени или метални садови наместо пластика, избегнувањето на загревање храна во пластика и намалувањето на потрошувачката на флаширана вода можат да бидат корисни чекори. Исто така, изборот на природни материјали за облека и внимателното избирање козметика може да го намалат внесот на микропластика од други извори.

Лицата над десет години треба да јадат најмалку 400 грама овошје и зеленчук секој ден, вели Светската здравствена организација. Овошјето најчесто се консумира свежо, измешано во смутија или направено во сок, а како овие методи на консумирање се разликуваат во нивните здравствени ефекти, анализира американска студија објавена во Frontiers in Nutrition.

Во студијата анкетирале повеќе од 400 луѓе и ги поделиле во четири групи: консументи на цело овошје, консументи на смути, консументи на сокови и оние кои јадат малку овошје. Групата со мала потрошувачка на овошје имала најлоши вкупни здравствени исходи, а групата со сокови имала втор најлош резултат – оние со малку овошје имале највисока преваленца на хипертензија и кардиоваскуларни заболувања, а оние со овошни сокови – највисока преваленца на висок холестерол и дијабетес. Овие две групи, просечно имале и повисок индекс на телесна маса од консументите на овошје и смутија.

Хранливи материи

Оние кои јаделе малку овошје и оние кои претпочитале сокови имале повеќе проблеми со менталното здравје во изминатата година отколку групите кои јаделе свежо овошје и пиеле смутија. Групата со сокови имала најмалку енергија и најлош сон.

Некои од хранливите материи, влакната и антиоксидантите во овошјето се губат кога се преработуваат во сок. Мешањето овошје во смутија ги зачувува влакната и потенцијално ја зголемува биорасположивоста на хранливи материи како што се витамин Ц и фолна киселина. Иако некои начини на консумирање овошје може да изгледаат поздраво, експертите се согласуваат дека умереноста е секогаш клучна. На пример, внесот на сокови од овошје и зеленчук треба да се ограничи на вкупно 150 мл дневно.

Се вели дека здравјето доаѓа од желудникот, па затоа секојдневното консумирање мед е најдобар начин да ги искористите неговите благодети. Особено ако имате проблеми со варењето, а особено запек.

Водата со мед го олеснува преминувањето на храната од тенкото во дебелото црево, ги неутрализира гасовите и го смирува желудникот. Истражувањата покажаа дека помага и во лекувањето на чир на желудникот или бактериски гастроентеритис.

Покрај тоа, водата со мед помага во исфрлање на токсините, а со додавање на сок од лимон станува сојузник во слабеењето. Има и антибактериско дејство. Медот е полн со ензими, витамини и минерали кои се борат против штетните бактерии.

Како природен антиоксидант ја чисти кожата и го регулира нивото на шеќер во крвта.

За да го подобрите варењето, пијте го овој едноставен напиток секое утро на празен стомак.

Состојки:

2 дцл млака вода
1 лажица мед

Приготвување:

Добро измешајте ги водата и медот.

Пијте кога медот ќе се стопи.

Забелешка:

Водата мора да биде млака, а не топла, бидејќи високата температура ги уништува хранливите и корисни материи во медот.

Јајцата се една од најпопуларните намирници во светот, едноставни, евтини, разновидни и богати со хранливи материи. Варени, пржени, печени или измешани во колачи и тестенини, јајцата се составен дел од речиси секоја кујна.

Спортистите често ги нарекуваат суперхрана поради нивната висока содржина на протеини, додека некои лекари предупредуваат дека прекумерната консумација може да го зголеми холестеролот и да го оптовари срцето. Затоа еден млад научник решил да направи експеримент кој го привлече вниманието на целиот интернет.

Ник Норвиц, докторант на Харвард и застапник на кетогената исхрана, решил да провери што се случува со телото кога се јаде екстремна количина јајца во екстремно краток временски период. За само еден месец, тој консумирал дури 720 јајца, во просек 24 дневно.

Ги јадел во секоја можна форма: кајгана, пржени јајца, полнети јајца, тврдо варени, омлети. Сето ова го вклучил во својата вообичаена кетогена исхрана, која била богата со месо, риба, маслиново масло, јаткасти плодови, темно чоколадо, сирење и јогурт.

Исто така, продолжил со својата рутина на вежбање, а по еден месец од овој режим, Норвиц направил крвен тест за да ги провери нивоата на холестерол и маркерите за здравјето на срцето. Резултатите го изненадиле: неговиот LDL холестерол, односно, „лошиот“ холестерол, се намалил за дури 18 проценти.

– Претпоставував дека мојот холестерол нема да се покачи, но не очекував да се намали. Иако го зголемив внесот на холестерол петкратно, мојот LDL всушност се намали – рекол тој.

Во вториот дел од експериментот, тој решил дополнително да ги комплицира работите. Во последните две недели, вовел и 60 грама јаглехидрати дневно во својата исхрана, главно преку овошје како банани, боровинки и цреши. Резултатот бил уште подраматичен, неговиот LDL се намалил за дополнителни 20 проценти. Тој објасни дека кај луѓето на диети со многу малку јаглехидрати, LDL понекогаш се зголемува додека телото се префрла на согорување на масти како примарен извор на енергија.

Кога јаглехидратите повторно се воведуваат, метаболизмот се прилагодува и LDL се намалува.

Норвиц нагласува дека неговиот експеримент не е обид да докаже дека јајцата се совршена храна или дека кетогената диета е најдобриот избор за сите. Неговата цел, вели тој, била да покаже колку е сложен човечкиот метаболизам и како различни фактори, од исхраната до генетиката, можат да влијаат на нивото на холестерол.

– Не постои диета што им одговара на сите. Некои луѓе сакаат да го подобрат здравјето на срцето, други сакаат да живеат подолго, а трети сакаат повеќе енергија. Исхраната мора да биде прилагодена на поединецот, а не обратно – вели тој.

Неговиот експеримент повторно ја отвори дебатата за тоа дали јајцата се навистина опасни за здравјето. Иако резултатите покажуваат дека дури и екстремните количини јајца не мора нужно да ги влошат здравствените параметри, експертите предупредуваат дека ваквите експерименти не треба да се земаат како универзална препорака. Норвиц е здрав, млад и под медицински надзор, што не е случај со секого.

Лекарите продолжуваат да советуваат претпазливост за луѓето кои веќе имаат висок холестерол, срцеви заболувања или други фактори на ризик. За нив, ненадејните и драстични промени во исхраната би можеле да бидат опасни.

Норвиц, сепак, најавува дека ова е само почеток. Тој планира да продолжи со експерименти за да ја доближи науката за метаболизмот до јавноста и да ги отфрли митовите што се повторуваат со години без доволно докази.

Домашните колбаси, скараџиските колбаси, куленот, чајната, па и индустриски произведените кренвишли се дел од секојдневниот живот во многу домаќинства со децении. Ги јадеме на семејни ручеци, во брзи сендвичи, на скари и собири, честопати водени од едноставен критериум: вкусно е, практично и брзо се подготвува.

Сепак, во последниве години, сè повеќе се поставува прашањето колку таквата храна всушност влијае на здравјето.

Науката сè повеќе предупредува дека преработеното месо не е безопасно. Една од најцитираните студии во последните години доаѓа од Универзитетот во Мичиген, каде што истражувачите се обидоа да го квантифицираат влијанието на одредени видови храна врз животниот век на човекот.

Го скратуваат животот за 27 секунди

Според нивните пресметки, секој грам колбас го скратува животот за околу 27 секунди. Иако ова е модел што ги поедноставува сложените процеси во телото, пораката е јасна: преработеното месо носи одреден ризик.

Посебно се издвојуваат виршлите, еден од најшироко консумираните месни производи во светот. Тие се привлечни поради нивната едноставна подготовка и вкус што многумина го поврзуваат со детството, но нутриционистите предупредуваат дека зад оваа едноставност лежи прилично сложен состав. Тие често содржат адитиви, засилувачи на вкус, стабилизатори, бои и месни нуспроизводи што не се користат во класичната домашна подготовка.

Во една телевизиска емисија за исхрана, гастроентерологот д-р Воислав Перишиќ се обиде да ја разјасни разликата помеѓу домашните и индустриските производи.
Кога го прашале дали домашните колбаси се подобар избор, тој одговорил без двоумење. Докторот раскажал како еднаш прашал месар од што ги прави своите колбаси, а месарот му рекол: „Мелено свинско месо, малку маст, млеко во прав, сол и ништо повеќе. Го варам малку, го чадам малку и тоа е тоа“. Таквиот колбас, вели д-р Перишиќ, има мирис, вкус и состав што може да се разбере и да се изговори.

Индустриските колбаси, тврди тој, се на спротивниот крај од спектарот.

– Разликата е огромна. Занаетчиските мирисаат, а овие другите, како што би рекла мојата покојна баба Даринка, смрдат – рече тој. Предупреди дека индустриските производи честопати се потпираат на адитиви за да добијат боја, текстура и вкус какви што очекуваат купувачите. Во овој контекст, тој ги спомена и виршлите, тврдејќи дека им се додаваат разни супстанции, па дури и состојки што се користат во козметиката.

Пигменти слични на кармини

Водителката беше особено изненадена од неговото тврдење дека во некои случаи, пигменти слични на оние во кармините се користат за да се постигне воедначена боја.

Сепак, д-р Перишиќ нагласува дека проблемот не е во повремената консумација, туку во зачестеноста и количината. Домашните колбаси, подготвени од познати состојки, можат да се сварат од телото без поголеми тешкотии, додека индустриските, вели тој, го оптоваруваат црниот дроб и дигестивниот систем. Клучот, како и кај повеќето навики во исхраната, е умереноста и квалитетот.

Научната литература ги поддржува некои од неговите тврдења.

Светската здравствена организација го класифицираше преработеното месо како канцерогена група 1 во 2015 година, што значи дека постојат убедливи докази дека го зголемува ризикот од одредени видови рак, особено рак на дебелото црево. Ова не значи дека секоја виршла ќе ја предизвика болеста, туку дека долготрајната и честа консумација го зголемува ризикот, особено кога се комбинира со други нездрави навики.

На крајот на краиштата, дебатата за колбасите и виршлите не е за тоа дали целосно да се елиминираат од исхраната, туку за тоа колку често ги јадеме и каков квалитет избираме. Домашните, едноставни и без адитиви можат да бидат повремена закуска. Индустриските, особено најевтините, подобро е да се остават за ретки прилики. Како што вели д-р Перишиќ, „кога јадете домашно, сè се вари како што треба и тоа е важната разлика“.

Честопати воопшто не ја перцепираме како корисно растение, туку како обичен плевел што брзо се шири низ градината или дворот. Најчесто расте по рабовите на цветните леи, меѓу тротоарите, покрај ѕидовите, во запуштени делови од градината или на места каде што почвата е сува и изложена на сонце. Токму поради неговата отпорност и способност да напредува во скромни услови, многу луѓе се обидуваат да ја отстранат, не знаејќи дека станува збор за многу вредно јадливо растение.

Почнува да никнува кон крајот на пролетта, кога почвата добро се затоплува, обично во мај, и може да расте во текот на целото лето и до почетокот на есента. Највкусно е кога е младо и сочно, пред да почне да цвета и тогаш е идеално за берење и подготовка во разни јадења.

Секако, зборуваме за тушт (Portulaca oleracea), јадливо диво растение кое има богата хранлива и здравствена вредност. Расте речиси насекаде, особено во потоплите региони, а всушност се користи во храната и народната медицина со векови.

Научните истражувања и нутритивните извори од различни европски земји ги потврдуваат неговите придобивки. Германските извори често го нарекуваат еден вид „градинарска суперхрана“, додека италијанските извори ја нагласуваат неговата долга традиција во медитеранската исхрана. Шпанските експерти ја нагласуваат нејзината отпорност на суша, поради што се смета за важно растение за одржлива исхрана во иднината.

Повеќекратни здравствени придобивки

Ова растение е особено интересно за нутриционистите бидејќи е еден од ретките растителни извори на омега-3 масни киселини, карактеристика што почесто се поврзува со рибата. Покрај тоа, содржи витамини А, Ц и Е, како и минерали како калиум, магнезиум, калциум и железо. Исто така е богато со антиоксиданти, поради што може да помогне во заштитата на телото од оксидативен стрес. Исто така, има многу малку калории, што го прави погоден за лесна и здрава исхрана.

Туштот има силни антиинфламаторни својства и може да помогне во намалувањето на воспалителните процеси во телото. Поради неговите омега-3 масни киселини, е корисен за здравјето на срцето и крвните садови. Исто така, постојат истражувања кои сугерираат дека може да помогне во регулирањето на шеќерот во крвта. Во традиционалната медицина, се користи и за дигестивни проблеми, како што се дијареја или воспаление на цревата, а поради неговата содржина на витамини, може да придонесе за здравјето на кожата и имунитетот.

Внимание ако имате камења во бубрезите

Може да се користи во исхраната на различни начини. Најчесто се јаде свежо во салати, каде што има малку кисел и освежителен вкус. Може да се готви како спанаќ или блитва, да се додава во супи и чорби, па дури и да се ферментира или да се кисели. Исто така, сè повеќе се користи во посовремени јадења како што се смути или песто.

Важно е да се напомене дека содржи оксалати, па затоа луѓето кои имаат проблеми со камења во бубрезите треба да бидат внимателни со неговата консумација. Исто така е важно да се собира на чисти места, подалеку од загадување и пестициди.
Лесно е достапен, лесен за подготовка и многу хранлив. Еве два рецепти за тоа како можете да го вклучите туштот во вашата исхрана:

Состојки:

свеж тушт,
домати,
црвен кромид,
малку сол,
маслиново масло,
оцет или сок од лимон
Подготовка:

Добро измијте го туштот и исечете го на помали парчиња. Додадете сечкани домати и тенко исечен црвен кромид. За уште похранлив оброк, додадете малку маслинки и сирење. Зачинете со маслиново масло, малку оцет или сок од лимон. Лесно промешајте и послужете како освежителна салата.

Италијанско песто од тушт

Состојки:

тушт,
лук,
маслиново масло,
пињоли или ореви,
малку сол,
пармезан
Подготовка:

Ставете ги туштот, лукот и оревите во блендер и кратко блендирајте. Додадете маслиново масло и рендан пармезан и блендирајте додека не добиете мазна смеса. Додадете сол по вкус. Можете да го користите ова песто со тестенини, на леб или како додаток во разни јадења.

Вашата утринска чинија житарки и протеински шејк по тренинг може да го зголемат ризикот од развој на рак на дебелото црево. Иако често се сметаат за здрави, овие намирници содржат состојка која сè повеќе ги загрижува научниците: емулгатори.

Адитивите како што се ксантан гума, сукралоза и соин лецитин се користат во храната за да ги поврзат останатите состојки и да ѝ дадат на храната мазна текстура. Сепак, сè поголем број студии покажуваат дека тие можат да бидат многу штетни за цревниот микробиом, предизвикувајќи гасови, надуеност, промени во цревата и воспаление кое е поврзано со рак.

– Хроничното воспаление води до развој на рак на дебелото црево и верувам дека емулгаторите се причина за зголемувањето на бројот на млади луѓе кои страдаат од рак на дебелото црево. Една од работите што драматично се промени во нашиот синџир на снабдување со храна е додавањето на емулгатори – вели д-р Мариа Абреу, претседателка на Американското гастроентеролошко здружение.

Неколку студии претходно предупредија на ризикот што го носат емулгаторите за развој на рак на дебелото црево, а експертите предупредија дека тие дури можат да ја уништат заштитната обвивка на цревата, дозволувајќи им на бактериите брзо да се размножуваат.

Емулгаторите најчесто се користат за врзување на две состојки кои вообичаено не се мешаат – вода и масло. Тие се користат во сè, од свеќи и преработено месо до преливи за салати. Но, ги содржи дури и „здравата“ храна, како што се јогуртот со ниска масленост и протеинските шејкови. Американската администрација за храна и лекови ги смета емулгаторите за безбедни, што значи дека се безбедни за консумирање како адитиви, но лекарите сè повеќе почнуваат да предупредуваат за опасностите што ги претставуваат за здравјето на цревата.

Обрнете внимание на овие шест намирници кои се богати со емулгатори и можат да го зголемат ризикот од рак на дебелото црево.

Протеински шејкови
Лекарите предупредуваат дека многу готови протеински шејкови може да го содржат емулгаторот карагенан (E407), добиен од црвени алги. Обично е скриен на дното од листата на состојки и се користи за да им даде на шејковите погуста конзистенција и да ги задржи состојките заедно додека производот стои на полицата со месеци. Но, неколку студии веќе предупредија за можна врска помеѓу консумирањето на овој емулгатор и ракот на дебелото црево. Ревизија од 2024 година, објавен во списанието Nutrients, откри дека во студија на животни, овој емулгатор предизвикал улцерација и воспаление во цревата и може да ја намали бактериската разновидност. Студија од 2022 година од кинески научници сугерира дека глувците изложени на карагенан имале поголема веројатност да развијат тумори во цревата. Покрај тоа, д-р Абреу предупредува дека изложеноста на овој додаток може да предизвика воспалителни заболувања на цревата, како што е Кронова болест, што исто така го зголемува ризикот од рак.

Путер од кикиритки

Лекарите предупредуваат дека омилениот намаз на многу луѓе е богат со емулгатори наречени моно- и диглицериди, кои се добиени од животински масти и се користат во производството на храна, а многу често и во производството на путер од кикиритки за да се спречи одвојувањето на маслото и масата од кикиритки во тегла или конзерва. Д-р Абреу претходно предупреди дека овие емулгатори можат да предизвикаат рак на дебелото црево, наведувајќи студии кои сугерираат дека тие предизвикуваат воспаление на цревата.

Студија објавена во 2024 година во списанието PLOS Medicine сугерира дека консумирањето на овие емулгатори може да го зголеми ризикот од рак воопшто. По следење на 92.000 возрасни лица во текот на седум години, научниците откриле дека оние кои консумирале повеќе храна што ги содржи овие адитиви имале за 46 проценти поголем ризик од развој на рак на дојка или простата. Точната причина не е позната, но авторите на студијата сугерираат дека нарушувањето на цревата предизвикано од емулгатори предизвикува благо воспаление низ целото тело, што го зголемува ризикот од рак.

Замени за кравјо млеко

Можеби мислите дека изборот на бадемово, соино или овесно млеко е добар потег за вашето здравје, но лекарите истакнуваат дека овие производи може да содржат емулгатор наречен ксантан гума. Се користи за да му даде на производот кремаста конзистенција слична на млекото, но и за да го продолжи рокот на траење на алтернативните млека кои инаку би се расипале во рок од една недела. Иако некои студии ја поврзаа ксантан гумата со здравствени придобивки, како што се губење на тежината и намалување на холестеролот, научниците од Универзитетот во Мичиген открија во студија од 2022 година дека консумирањето на овој емулгатор може да доведе до промени во цревниот микробиом што го отвораат патот за развој на рак на дебелото црево.

– Иако ксантан гумата генерално се смета за безбедна, нашите резултати сугерираат дека нејзината потрошувачка може да го зголеми бројот на бактерии во микробиомот што се хранат со неа. Ова е особено точно за луѓето кои консумираат надпросечни количини на ксантан гума, како што се оние со целијакија и оние на диета без глутен – рекол авторот на студијата, д-р Метју Островски.

Рендано сирење

Без разлика дали станува збор за купечка рендана гауда, пармезан, чедар или моцарела, лекарите предупредуваат дека ренданите сирења може да го содржат емулгаторот карбоксиметилцелулоза. Исто така познат како целулозна гума, овој емулгатор се користи во овие сирења за да ги држи ренданите ленти или трошки одвоени, да го продолжи нивниот рок на траење и да го спречи растот на мувла. Иако овој емулгатор може да изгледа побезбеден бидејќи е на растителна основа, некои експерти велат дека може да биде поврзан со зголемен ризик од рак на дебелото црево и други гастроинтестинални проблеми, како што се надуеност и дијареја. Студија од 2015 година финансирана од Националниот институт за срце на САД открила дека целулозната гума влијае на цревните бактерии, предизвикува воспаление и други промени во цревата и го поттикнува развојот на рак кај глувците. Сепак, потребни се повеќе истражувања за да се разбере како целулозната гума може да го зголеми ризикот од рак кај луѓето.

Јогурт

Популарните „лесни“ и „фит“ јогурти, грчките јогурти без шеќер и протеинските јогурти често содржат некаков вид емулгатор, главно карагенан, што им дава на производите кремаста конзистенција.

– Нешто во микробиомот се менува како резултат на консумирање емулгатори, а тоа предизвикува хронично воспаление во дигестивниот тракт. Оваа ултра-преработена храна создава многу проблеми во нашиот микробиом. Адитивите како емулгатори во кремаста храна, како што се јогуртите без маснотии и слични производи, навистина можат длабоко да го променат цревниот микробиом, а бројни студии покажаа врска помеѓу микробиомот и ракот на дебелото црево – вели д-р Абреу.

Енергетски плочки

Тие се наменети за зголемување на енергијата, но всушност се богати со емулгатори, вклучувајќи соин лецитин, моно- и диглицериди и карагенан. Овие адитиви помагаат да се постигне мазна и рамномерна текстура со спречување на одвојување на состојки како што се маслото и водата. Соиниот лецитин, додаток добиен од соја, може да ги намали нивоата на холестерол, да го поддржи варењето и да помогне во намалувањето на ризикот од рак. Сепак, моно- и диглицеридите и карагенанот го зголемуваат ризикот од рак. Иако генерално се сметаат за безбедни, експертите предупредуваат дека не треба да се прејадувате со овие плочки, бидејќи имаат ниска хранлива вредност и можат да имаат негативно влијание врз цревниот микробиом.

Текстот е од ТУКА.

Колку пати ви се случило после напорен ден, по враќање од работа, патување или куп обврски, да фатите дека ве чека уште нешто – готвење?

Во тој момент, самата помисла на шпоретот знае да биде напорна. Затоа за многу луѓе е вистинско олеснување кога ќе погледнат во фрижидерот и ќе сфатат дека внатре ги сфаќа нешто веќе зготвено. Остатокот од ручекот или вечерата потоа станува мал луксуз што заштедува време, пари и нерви. Но, со оваа практичност, речиси секогаш се појавува истото прашање – дали е сè уште безбедно за јадење?

Труењето со храна не е безопасна работа, па затоа не е изненадувачки што оброк стар два или три дена честопати предизвикува повеќе сомнеж отколку апетит.

Сепак, во пракса, честопати се случува спротивното: колку сме погладни или колку повеќе брзаме, толку полесно ги игнорираме предупредувачките знаци. Ова е дополнително усложнето од советите што циркулираат на социјалните медиуми, каде што често се тврди дека самото подгревање на храната е доволно за да се продолжи нејзиниот рок на траење за уште неколку дена. Сепак, експертите предупредуваат дека таквата теорија нема реална основа.

Клучна е хигиената во кујната

Како што објаснува Бил Саливан, професор по микробиологија на Универзитетот Индијана, бактериите не влегуваат во храната сами по себе ниту се појавуваат „преку ноќ“. Ги внесуваме во храната за време на подготовката – преку неизмиена храна, кујнски површини или сопствените раце, честопати несвесно, откако ќе ја допреме славината, мобилниот телефон или други предмети што ретко ги чистиме. Токму затоа хигиената во кујната игра клучна улога: чисти раце, посебни штици за сирово месо и зеленчук и правилно ракување со храната можат значително да го намалат почетниот ризик.

Сепак, најголемата опасност не лежи во самата подготовка, туку во периодот по готвењето. Кога храната почнува да се лади, таа влегува во таканаречената температурна „опасна зона“ помеѓу четири и 60 степени Целзиусови – идеални услови за репродукција на бактерии. Според податоците U.S. Food and Drug Administration, некои бактерии можат да се удвојат за помалку од 20 минути под овие услови, што значи дека секој час на собна температура значително го зголемува ризикот од контаминација. Колку подолго храната останува во оваа зона, толку е поголема веројатноста дека таму ќе се развијат токсини отпорни на топлина.

Подгревање на храната и „опасна зона“

Тука доаѓа до израз една од најголемите заблуди – дека подгревањето може да го „реши проблемот“. Како што предупредува Дарин Детвилер, подгревањето на храната на препорачаните 74 степени Целзиусови навистина ги убива повеќето, но не сите, активни бактерии. Некои микроорганизми произведуваат токсини и спори кои можат да преживеат високи температури, што значи дека дури и добро загреаната храна можеби не е нужно безбедна. Со други зборови, микробрановата печка не е магично копче за ресетирање на храната.

Друг проблем е навиката за повторно подгревање на истата храна. Секој пат кога вадиме храна од фрижидер, ја загреваме, а потоа повторно ја ладиме, таа повторно поминува низ „опасната зона“, што дополнително го зголемува ризикот. Затоа експертите советуваат едноставно правило: подгревајте само онолку колку што планирате веднаш да јадете, а остатокот оставете го во фрижидер.

Иако не постои начин да се продолжи рокот на траење на остатоците, правилното ракување може донекаде да го продолжи. Важно е храната да се олади што е можно поскоро и да се чува во фрижидер, што го скратува времето што го поминува во ризичниот температурен опсег. Сепак, дури и ова не е апсолутна заштита – бактериите не се видливи со голо око, па безбедноста никогаш не е 100%. Општото правило е дека остатоците можат безбедно да се консумираат три до четири дена, по што ризикот значително се зголемува.

Конечно, важи наједноставното правило кое често најдобро функционира во пракса: ако храната има непријатен мирис, променета боја или текстура, подобро е да не се ризикува. Во спротивно, побезбедна опција е замрзнувањето – не ги уништува бактериите, туку ги „успива“ и овозможува подолго складирање без дополнителен ризик.

Шпарглата е многу стара лековита билка, но кај нас не е многу позната. Најчесто се користи како исклучително благороден зеленчук, па иако е факт дека ние не сме пораснале на шпаргли, туку на пиперки и домати, не значи дека треба од овој здрав зеленчук да ги лишиме нашите деца и внуци.

Особено ако се земе предвид дека таа одлично вирее и кај нас. Ја нема многу па затоа е сѐ уште скап зеленчук, но никој не ви брани да си го одгледате и сами.

Потоа, треба само да се одлучите дали ќе си направите крем супа од шпаргли или ќе ги послужите во комбинација со рижото или пак само малку ќе ги пропржите на маслиново со лукче и секое јадење ќе го претворите во деликатес.

Ја нарекуваат кралица на пролетниот зеленчук, а еве ги сите нејзини здравствени придобивки и хранливи вредности.

Кои вредни состојки ни ги обезбедува шпарглата?

Шпарглата е исклучително здрав зеленчук. Се состои од 93% вода, околу 2% протеини, околу 4% јаглехидрати и само 0,2% масти и има само 18 калории на 100 г.

Сепак, најмногу ја цениме поради количината на вредни витамини и минерали што ги содржи.

Овој пролетен зеленчук содржи многу минерали – како што е калиум (190 до 280 мг на 100 г), кој го намалува крвниот притисок и е важен за функцијата на нервите.

Калциумот во аспарагусот (20 до 22 мг на 100 г) е важен градежен блок за забите и коските. Фосфорот содржан во аспарагусот (35 до 60 мг на 100 г) го подобрува транспортот, складирањето и користењето на енергијата во човечкото тело.

Релативно високата содржина на азот (250 до 350 мг на 100 г) ги стимулира бубрезите и доведува до добро познатото диуретично дејство на аспарагусот.

Во аспарагусот ќе најдете многу есенцијални витамини.

Витаминот А, на пример (0,03 мг на 100 г) го поддржува нашиот вид и ги инхибира слободните радикали кои се штетни за нашето здравје.

Витаминот Е (2,1 мг на 100 г) има силен ефект врз нашиот нервен систем и делува против тешките метали кои формираат слободни радикали.

Витаминот К (0,04 мг на 100 г) е важен за крвта и го штити телото од габични заболувања.

Постојат различни варијанти: Дали е поздрав зелениот, белиот или виолетовиот аспарагус?

Постојат различни варијанти на аспарагус: бел, зелен и виолетов. Сè уште не е јасно дефинирано која варијанта на аспарагус е најздрава. Она што го знаеме е дека количините на различни минерали и витамини содржани во аспарагусот зависат првенствено од тоа дали аспарагусот бил изложен на светлина пред бербата.

Некои научници веруваат дека зелениот аспарагус е донекаде поздрав од белиот. Содржи повеќе витамин А, кој, меѓу другото, обезбедува добар вид и здрава кожа. Исто така, содржи повеќе витамини и влакна.

За разлика од него, белиот аспарагус расте под земја и се бере веднаш кога главата ќе се пробие низ површината на земјата. Зелениот аспарагус, од друга страна, расте над земја и зрее само кога е изложен на сонце, што му дава прекрасна боја.

Сепак, без разлика дали е зелен, бел или виолетов, аспарагусот е едноставно одличен зеленчук што треба почесто да го вклучуваме во нашето мени. Значи, која боја на аспарагус да ја изберете – сите се здрави. Само јадете аспарагус.

Кои се најважните лековити ефекти на аспарагусот?

Лековитите ефекти на аспарагусот вклучуваат: добро кардиоваскуларно здравје, одржување на здрава бременост, подобрена плодност, олеснување на предменструалниот синдром (ПМС),

подобрено здравје на коските, намалување на нивото на холестерол, делува против инфекции на уринарниот тракт, подобрено здравје на дигестивниот систем.

За кого е аспарагусот најздрав?

Луѓето кои страдаат од дебелина и задржување на течности треба најмногу да консумираат аспарагус, поради неговиот изразен диуретичен ефект. Поради неговото својство да го поттикнува излачувањето на вишокот течности од вашето тело, метаболичките крајни производи како што се токсините и отпадните материи се повеќе се излачуваат од вашето тело и на тој начин вршите природна детоксикација.

Аспарагусот е совршен за слабеење! Ве потсетуваме дека се состои од дури 93% вода и има многу малку калории. Лесниот зеленчук, кој е фантастичен за слабеење, има само 18 калории на 100 г и изобилство од минерали и влакна, како и витамини кои се добри за варење и метаболизам. Шпарглата е погодна за оние кои страдаат од варијации во нивото на шеќер во крвта и е идеална за дијабетичари.

Редовната консумација на шпаргла ја чисти крвта и ги поддржува функциите на бубрезите и црниот дроб. Шпарглата не само што има навистина посебен вкус, туку и го зајакнува нашиот имунолошки систем.

Бидејќи содржи големи количини на витамини Ц, А и Е, како и фолна киселина – тоа значи дека порција од 500 г ги покрива сите дневни потреби за овие витални витамини. Освен тоа, ќе го зајакнете вашиот имунитет на сосема природен начин.

Кој треба да избегнува јадење шпаргла?

Ако консумирате шпаргли, ќе забележите чуден мирис во урината. Веднаш знајте дека ова е сосема нормално. Имено, овој чуден мирис доаѓа од разни супстанции што содржат сулфур. Шпарглата содржи пурини, кои создаваат урична киселина во вашето тело што може да се акумулира. Затоа, консумацијата на овој зеленчук не е погодна за луѓе кои страдаат од компликации поврзани со урична киселина, како што се гихт или камења во бубрезите. Препорачливо е да се избегнува или ограничи внесувањето на храна богата со пурини, како што е аспарагусот, кај пациенти со овие болести.

Како да се подготват шпарглите?

Тие се еден од најздравите и сè повеќе барани зеленчуци во текот на пролетната сезона. Најдобро е да се консумираат свежи, но многу се едноставни и доколку сакате термички да ги обработите.

Доволно е да се измијат под млаз ладна вода, со нежно триење со четка за зеленчук. Зелените аспарагуси се лупат само на долниот дел од стеблото, додека белите аспарагуси се лупат почнувајќи од место малку под врвот на растението и со отсекување на дрвенестиот крај на дното.

Аспарагусот најчесто се користи во исхраната динстан, печен, пржен, на скара или парен. Идеално се меша со зеленчук, грав, црвено месо и живина или морски плодови.

Навистина добро се комбинира со разни јадења и можете да го користите во подготовка на разни јадења како што се пити, рижото, салати, тестенини во комбинација со разни сирења и зеленчук. Специфичниот вкус на аспарагусот добро оди и со црвено месо, па може да се приготви со говедски стек, свинско филе, јагнешки котлети итн.

Сепак, тенка е границата помеѓу најфиниот пролетен деликатес и нејадливо јадење затоа што не сте го исчистиле или подготвиле аспарагусот правилно. Затоа, прочитајте ги трите трикови што треба да гарантираат дека вашето јадење со аспарагус секогаш ќе биде вкусно.

1. Дрвенестиот дел од аспарагусот е нејадлив, и ако се обидете да го подготвите овој пролетен зеленчук без правилно да го исчистите, ќе завршите со нејадлив оброк. Се прашувате кој дел да го фрлите? Свиткајте го аспарагусот додека не се скрши на делот каде што задебеленото стебло се претвора во мек врв. Отстранете го тврдиот дел и користете ги само меките делови.
2. Аспарагусот не бара долго време на готвење, затоа не претерувајте. Треба да го варите во вода, од три до пет минути, во зависност од дебелината на стапчињата. Неколку минути ќе бидат потребни и за пржење на путер во тава или за готвење на пареа.
3. Зелениот зеленчук ја губи својата силна нијанса за време на долгото готвење. За да ја задржите свежината на нивната природна боја што е можно подолго, по готвењето, ставете ги во ледена вода на минута или две. Во ладната вода додадете и коцки мраз.

Ќе добиете посебен вкус од аспарагусот ако го ставите во рерна. Посипете ги со маслиново масло, сол, бибер и малку рендана кора од лимон, а потоа ставете ги во рерна на 220 степени Целзиусови околу десет минути.

Парениот аспарагус се служи со растопен путер, пармезан или холандез сос со цитруси.

Каде може да се најде?

Точно е дека аспарагусот може да се најде во некои подобро снабдени продавници и маркети, често замрзнат, а ретко свеж. Сепак, нивниот квалитет и свежина се под знак прашалник, на крајот на краиштата, истото важи и кога зборуваме за кој било друг вид зеленчук за кој не знаете од каде доаѓа, колку долго стои на полиците и како се третирал за време на одгледувањето.

Кај нас веќе почнуваат да го одгледуваат нашите земјоделци, а ние имаме искуство и веќе втора година по ред ги консумираме шпарглите кои ги произведува Александар Алексовски, алијас Алекс МекАвоис. Повеќе за ова прочитајте ТУКА.

Некогаш симбол на опасност, денес неопходна ѕвезда на медитеранската кујна – доматот од „отровно растение“ се претвори во една од најздравите намирници во светот. Иако одамна го прифативме како сојузник на здравјето, во последниве години повторно се најде под лупа.

Се погласни се тврдењата дека доматите, заедно со другите помошници, може да предизвикаат воспалителни процеси во телото.

Од страв до суперхрана

Во Европа од 18 век, доматот немал добар имиџ. Се верувало дека е отровен, а ова верување било дополнително потхрането со случаи на болести кај аристократијата која го консумирала. Дури подоцна било откриено дека проблемот не бил во доматот, туку во оловото од луксузните садови. За разлика од благородништвото, посиромашните класи јаделе домати без последици – но нивното искуство не било релевантно во општеството од тоа време. Дури во 19 век доматите го добиле своето заслужено признание, а денес знаеме дека се вистинска нутритивна бомба.

Херои или проблем
Доматите, пиперките, модрите патлиџани и компирите припаѓаат на група растенија познати како помошници. Гоџи бобинките често се споменуваат заедно со нив. Ова се намирници кои се богати со витамини, минерали и антиоксиданти и се поврзани со помал ризик од бројни хронични заболувања.

На пример, доматите се богати со ликопен – моќен антиоксидант кој го штити срцето и може да го намали ризикот од одредени видови рак. Пиперките се вистински рекордери во витамин Ц, додека модрите патлиџани обезбедуваат влакна и соединенија корисни за мозокот. Компирите, иако честопати имаат лоша репутација, всушност се вреден извор на калиум и витамин Б6, особено ако се подготвени на здрав начин. Со други зборови, нивното елиминирање од вашата исхрана без добра причина би значело откажување од голем број важни хранливи материи.

Каде произлегува проблемот?
Сомнежите за помошниците беа дополнително популаризирани преку книгата „Парадоксот на растенијата“ од авторот Стивен Гандри. Според неговата теорија, овие растенија содржат соединенија како што се лектини и алкалоиди кои можат да му наштетат на телото.

Алкалоидите се природни одбранбени механизми на растенијата – еден вид „пестициди“ кои ги штитат од надворешни закани. Најпознати од нив се соланинот во компирите и капсаицинот во лутите пиперки. Во големи количини можат да бидат токсични, но во нормална исхрана нивните нивоа се далеку под опасните.

На пример, за да се појави сериозна токсичност на соланин, ќе треба да консумирате количини што е речиси невозможно да се постигнат со нормален оброк. Сепак, исклучок се компирите што позелениле – тие содржат значително повеќе од овие соединенија и треба да се избегнуваат.

Лектините се друга група соединенија што предизвикува дебата. Тие се наоѓаат во многу здрави намирници, а нивната потенцијална штета генерално се намалува со правилна подготовка на храната – како што е готвење или натопување.

Не се сите организми исти
Иако повеќето луѓе ги консумираат овие зеленчуци без проблеми, постојат исклучоци. Луѓето со чувствителен дигестивен систем, воспалителни заболувања на цревата или одредени автоимуни состојби понекогаш забележуваат влошување на симптомите по нивното консумирање.

Во такви случаи, има смисла да се обрне внимание на реакциите на сопственото тело. Ако доматите, пиперките или компирите редовно предизвикуваат надуеност, болка или лошо варење, можеби е време да ги намалите или привремено да ги елиминирате од вашата исхрана.

Може ли да се намали ризикот?

Добрата вест е дека начинот на кој ја подготвувате храната игра голема улога. Готвењето ја намалува количината на потенцијално проблематични соединенија, а лупењето и отстранувањето на семките помага дополнително.

На пример, зготвените домати имаат повеќе биолошки достапен ликопен од сировите, додека натопувањето на компирите пред готвењето може да ја намали содржината на алкалоиди. Комбинирањето со маслиново масло, билки и лиснат зеленчук дополнително ја зголемува хранливата вредност на оброкот.

Дебатата за помошниците покажува колку е сложена темата за исхрана. Додека социјалните медиуми честопати нудат едноставни одговори, реалноста е многу понијансирана. За повеќето луѓе, доматите, пиперките, модрите патлиџани и компирите не се непријатели, туку вредни сојузници за здравјето. Но, во исто време, важно е да го слушате вашето тело и да ја прилагодите вашата исхрана на вашите лични потреби.