Квасецот е мала едноклеточна габа која припаѓа на групата микроорганизми. Квасецот што се користи во исхраната има слични карактеристики, а најчесто се дели на пекарски и пивски квасец. Општо земено, квасецот е исклучително вреден извор на минерали и витамини: железо, магнезиум, фосфор, калиум, цинк, селен, фолна киселина, тиамин, рибофлавин, ниацин, пантотенска киселина и витамин Б6.

Поради високата содржина на белковини и витамини од групата Б, особено фолна киселина, се употребува во исхраната во случаи кога преку храната не се внесуваат потребните количества витамини. Квасецот особено се користел како лек во средниот век, бидејќи давал добри резултати во сузбивањето на скорбутот, гонорејата, заболувањата на женските полови органи, анемијата, стресот, акните и очните заболувања. Денес, освен што се користи за производство на пиво и пекарски производи, квасецот е познат и како средство против акни и разни кожни нарушувања. Поволно влијае врз имунитетот, бидејќи ја чисти крвта и црниот дроб од токсини и ги намалува воспалителните процеси во организмот.

Во книгата „Од пазар до лице“, ароматерапевтката Мери Новосел предлага неколку рецепти чија главна состојка е квасецот. Издвојуваме два рецепта за јадење и еден за лице.

Мини-крофни

Состојки:

• 1 лажица свеж квасец
• 2 лажици топла вода
• 1 и ¼ шолја брашно
• 1 шолја млеко
• 2–4 лажици путер
• 1 големо јајце
• 2 лажици шеќер
• 1 лажичка сол
• масло за пржење

За посипување:

• ½ шолја шеќер
• 1 лажичка цимет (по желба)

Подготовка:

1. Во голем сад измешајте ги квасецот и водата и оставете ги околу пет минути, додека смесата не почне да се пени. Додадете ги брашното, млекото, путерот, јајцето, шеќерот и солта. Месете додека не добиете мазно тесто. Оставете го во садот, покријте го и оставете го да отстои околу 30 минути.

2. Извадете го тестото и ставете го на мазна, набрашнета површина. Расукајте го до дебелина од околу 15 милиметри. Со поголема чаша или калап исечете кругови, наредете ги на набрашнета површина, покријте ги со крпа и оставете ги да нараснат уште 30 минути.

3. Во длабока тава загрејте неколку децилитри масло. Треба да биде жешко. Ставете ги крофните во маслото и пржете ги додека не нараснат и не добијат златно-кафеава боја, околу две минути.

4. Извадете ги и ставете ги врз хартиена салфетка за да се впие вишокот маснотија. Потоа извалкајте ги во мешавината од шеќер и цимет и послужете ги топли.

Мали лепчиња со кромид и рузмарин

Состојки:

• 500 г брашно
• 30 г свеж квасец
• ½ лажица шеќер
• 1 шолја млеко
• 100 г ситно сечкан кромид
• 1 ситно сечкано чешне лук
• 35 г путер
• 2 јајца
• 1 лажица сол
• 1 лажичка мелено морско оревче
• 2 лажици сушен рузмарин

Подготовка:

1. Потопете ги теракотните садови во вода.

2. Растворете го квасецот во млекото.

3. Додајте ги брашното и шеќерот во млекото со квасецот. Измешајте и оставете го тестото да отстои 30 минути.

4. Во смесата додајте ги останатите состојки и замесете мазно тесто. Оставете го да отстои 15 минути.

5. Обложете ги теракотните садови со хартија за печење. Во секој сад ставете малку тесто, најмногу до половина, и оставете го да нарасне околу 20 минути.

6. Ставете ги садовите во загреана рерна на 200 степени Целзиусови и печете околу 35 минути, додека лепчињата не заруменат. Исклучете ја рерната и оставете ги лепчињата во топлата рерна уште 15 минути пред послужувањето.

Маска од квасец за мрсна и нечиста кожа

Состојки:

• половина коцка свеж квасец
• 2 лажици млако млеко

Подготовка:

Во сад измешајте ги млекото и квасецот додека не добиете хомогена смеса. Нанесете ја маската на претходно исчистено лице и оставете ја да делува 15 минути. Потоа измијте го лицето со топла вода. Според авторката, по третманот кожата станува мазна и многу нежна. Маската може да се нанесува двапати неделно.

Дијагнозата на рак отвора многу прашања за исхраната. Дали постојат намирници што мора да се исфрлат, што да се јаде за време на хемотерапијата и како да се надомести храната кога апетитот е намален? Во морето совети на интернет и социјалните мрежи, пациентите често наидуваат и на недокажани тврдења и строги режими на исхрана. Но, според д-р Ева Павиќ, раководителка на Службата за исхрана и диететика во Клиничкиот болнички центар во Загреб, најважно е организмот да ја добие потребната енергија и да ја зачува силата за време на лекувањето, пишува Јутарњи.хр.

Павиќ е авторка на прирачникот „Исхрана при рак на дојка“, кој содржи практични совети за полесно справување со проблемите што може да ги предизвикаат терапиите. Наместо уште еден список забрани, целта е пациентките да добијат конкретни насоки како да се хранат кога имаат мачнини, запек, дијареја, намален апетит или промени во вкусот.

– Не е доволно на пациентката да ѝ кажете дека треба здраво да се храни. Треба да ѝ објасните што може да јаде кога ѝ се лоши, како да го зголеми внесот на енергија и протеини кога нема апетит и како да го приспособи оброкот кога храната одеднаш има метален или непријатен вкус – објаснува Павиќ.

Не постои една диета што им одговара на сите

Лекувањето на ракот на дојка може да вклучува операција, хемотерапија, радиотерапија, хормонска, целна или имунотерапија. Секоја од овие терапии може различно да влијае врз организмот и навиките во исхраната.

Хемотерапијата, на пример, може да предизвика мачнини, повраќање, дијареја, запек, воспаление на слузницата на устата, промени во вкусот и мирисот и губење на апетитот. По операцијата, на организмот му се потребни дополнителна енергија и хранливи материи за зараснување и зачувување на мускулната маса. Долготрајната хормонска терапија, пак, може да влијае врз телесната тежина и здравјето на коските.

Затоа не постои една универзална диета за сите заболени од рак на дојка. Исхраната треба да се приспособува на потребите на пациентката и на фазата од лекувањето.

Според Павиќ, трите основни цели се одржување соодветна телесна тежина, зачувување на мускулната маса и што подобро поднесување на терапијата.

Исхраната не го лекува ракот, но му помага на организмот

Специјалистката нагласува дека правилната исхрана не е замена за онколошката терапија. Нејзината улога е да му помогне на организмот да остане во што подобра нутритивна и физичка состојба додека трае лекувањето.

Доволниот внес на енергија, протеини и микронутриенти помага во зачувувањето на телесната и мускулната маса и го намалува ризикот од неисхранетост и губење на мускулите.

На долг рок, важен е целокупниот начин на живот, а не една таканаречена супернамирница. Медитеранскиот начин на исхрана, со повеќе зеленчук, овошје, мешунки и интегрални житарки, одржувањето здрава телесна тежина и редовната физичка активност се важни делови од грижата за здравјето. Се препорачува и избегнување на алкохолот.

Павиќ посочува и дека цревната микробиота, односно микроорганизмите што живеат во дигестивниот систем, учествува во регулирањето на имунолошкиот одговор, воспалителните процеси и метаболизмот на одредени хормони, меѓу кои и естрогенот.

За нејзино одржување, корисна е разновидна исхрана богата со растителни влакна, со интегрални житарки, мешунки, зеленчук, овошје, јаткасти плодови и семки. Во исхраната може да се вклучат и ферментирани производи како јогурт, кефир и кисела зелка. Сепак, не треба да се создава впечаток дека микробиотата може да се лекува со одреден додаток во исхраната.

Што да се јаде кога се нема апетит?

Намалениот апетит е чест проблем за време на лекувањето. Во такви ситуации, целта не е пациентката да се присилува да јаде големи порции, туку од помали количества храна да добие што повеќе енергија и протеини.

Наместо три големи оброци, често е полесно да се јадат помали порции на секои два до три часа. Важно е да се искористи делот од денот кога апетитот е најдобар.

Јогуртот, кефирот, сирењето, јајцата и рибата можат да бидат корисни извори на протеини. Оброците може да се збогатат со маслиново масло, авокадо или сирење, без значително да се зголеми нивниот волумен. Ако полесно се пие отколку што се јаде, може да помогнат смутија или медицински нутритивни препарати, по совет од здравствен работник.

– Во таа фаза целта не е совршена исхрана, туку доволен внес на храна и зачувување на силата – порачува Павиќ.

Како да се ублажат мачнините и промените во вкусот?

Кога терапијата предизвикува мачнини, може да помогнат помали и почести оброци, едноставна храна и избегнување масни, пржени и многу зачинети јадења. Храната на собна температура или малку разладена понекогаш полесно се поднесува од топлите јадења со интензивен мирис. Течностите е подобро да се пијат во мали голтки во текот на денот.

Промените во вкусот може да направат омилената храна одеднаш да стане одбивна или да добие метален и горчлив вкус. Во такви случаи може да помогне експериментирањето со температурата и начинот на подготовка на храната. Ако месото има непријатен вкус, протеините може да се внесуваат преку риба, јајца, млечни производи или мешунки.

Кај воспаление и болки во слузницата на устата, подобар избор се мека и влажна храна, како крем-супи, пире, каши, јогурт, пудинг и меко подготвени јајца. Треба да се избегнуваат тврда, сува, кисела и многу зачинета храна, како и производи што предизвикуваат дополнително печење.

При дијареја, приоритет е спречувањето дехидратација и надоместувањето на изгубените електролити. Привремено може да помогне лесно сварлива храна со помалку растителни влакна, додека по смирувањето на симптомите разновидната исхрана постепено се враќа.

Кај запек, пак, важни се течностите, растителните влакна и движењето. Нивниот внес треба да се приспособи на состојбата на пациентката и да се зголемува постепено.

Ако мачнините се влошуваат, пациентката не може да внесува доволно храна и течности или има изразена и долготрајна дијареја, потребно е да се консултира лекар. Исхраната е поддршка, но не е замена за лекување на несаканите ефекти од терапијата.

Пациентките не треба да живеат во страв од храната

Павиќ смета дека пациентките треба да знаат дека постои стручна помош и дека, кога има потреба, можат да побараат индивидуално советување од нутриционист. Тоа е особено важно при губење на тежината, неисхранетост, намалена мускулна маса или несакано зголемување на тежината.

Нејзината главна порака е дека исхраната за време на лекувањето не треба да стане дополнителен извор на страв, забрани и чувство на вина.

Не постои совршена исхрана што секој пациент мора строго да ја следи. Поважно е да се зачуваат силата и мускулната маса, да се обезбеди доволно енергија и протеини и оброците да се приспособат на индивидуалните потреби и несаканите ефекти од терапијата.

– Исхраната треба да биде поддршка на лекувањето и закрепнувањето, а не дополнителен товар – порачува д-р Ева Павиќ.

Нутриционистката Моли Кнудсен издвојува шест намирници што можат да бидат корисен дел од исхраната за зачувување на коскената маса. Ниту една од нив сама по себе не може да ја спречи остеопорозата, но нивното редовно консумирање, во комбинација со урамнотежена исхрана и физичка активност, може да придонесе за здравјето на коските.

1. Зелен лиснат зеленчук

Кељот, раштaнот и кинеската зелка содржат калциум, витамин К и магнезиум. Витаминот К учествува во процесите важни за создавање и минерализација на коските, додека магнезиумот е неопходен за нивното нормално функционирање.

Овој зеленчук лесно може да се вклучи во секојдневното мени – како прилог, во салати, супи или варени јадења.

2. Тофу

Тофуто, производ направен од соја, може да биде добар извор на калциум, протеини и други минерали. Сепак, количината на калциум зависи од начинот на производство. Особено добар избор е тофуто при чие производство се користи калциум сулфат.

Протеините помагаат во одржувањето на коскеното и мускулното ткиво, а тофуто може да се подготвува на различни начини – во јадења со зеленчук, салати или печен во рерна.

3. Сардини со коски

Сардините се практичен избор за оние што јадат риба. Освен протеини, содржат витамин Д и омега-3 масни киселини, а ако се консумираат заедно со нивните меки, јадливи коски, обезбедуваат и калциум.

Витаминот Д му помага на организмот да го апсорбира калциумот од храната. Конзервираните сардини може да се послужат со салата, варен зеленчук или интегрален леб.

4. Таан

Таанот е паста направена од мелено сусамово семе. Содржи калциум и магнезиум и може да биде корисен додаток во исхраната, особено за луѓето што не консумираат млечни производи.

Може да се користи како прелив за салати, да се измеша со лимонов сок и малку вода за да се добие кремаст сос или да се послужи со печен зеленчук и мешунки.

5. Јајца

Јајцата содржат витамин Д, кој е важен за искористувањето на калциумот и здравјето на коските. Тие се и извор на квалитетни протеини, потребни за одржување на мускулното и коскеното ткиво.

Сепак, количината на витамин Д во јајцата не е доволна за самостојно да ги задоволи дневните потреби на организмот. Затоа е важно да се комбинираат со други намирници што содржат витамини и минерали.

6. Бел грав

Белиот грав е богат со растителни влакна, а содржи и протеини, калциум, магнезиум и калиум. Овие хранливи материи имаат различни улоги во организмот, а разновидната исхрана помага да се обезбеди нивен доволен внес.

Гравот може да се подготвува како чорба, да се додава во салати или да се послужува како прилог со зеленчук.

Исхраната не е единствениот фактор

За зачувување на коскената маса не е доволно да се јаде само една намирница, дури и ако е богата со калциум. Важни се разновидната исхрана, доволниот внес на калциум и витамин Д, како и редовната физичка активност, особено вежбите со оптоварување.

На здравјето на коските влијаат и други фактори, меѓу кои наследниот фактор, пушењето, прекумерното консумирање алкохол, ниската телесна тежина и одредени лекови.

Остеопорозата може долго да не предизвикува забележливи симптоми. Затоа, особено кај луѓето со зголемен ризик, важно е навреме да се разговара со лекар за процена на здравјето на коските и за потребата од испитување на нивната густина.

Свежиот спанаќ често го сметаме за најдобар избор кога сакаме да се храниме здраво, но тоа не значи дека замрзнатиот зеленчук е помалку вреден. Напротив, во зависност од тоа колку време поминало од бербата до чинијата, замрзнатиот спанаќ може да има и хранлива предност.

Клучна е брзината на обработката. Спанаќот наменет за замрзнување обично се бере кога е оптимално зрел, а потоа за кратко време се бланшира и брзо се замрзнува. Така се забавуваат процесите што ги разградуваат хранливите материи и го менуваат вкусот и бојата.

Свежиот спанаќ, пак, почнува да губи дел од витамините по бербата, особено ако долго се чува или се транспортира. Меѓу најчувствителните се витаминот Ц и фолната киселина, позната и како витамин Б9. Затоа, зеленчукот што изгледа свежо на полицата не мора секогаш да има иста хранлива вредност како веднаш по бербата.

Што се случува со витамините при замрзнување?

Пред замрзнувањето, спанаќот најчесто се бланшира, односно кратко се изложува на топла вода или пареа. Овој процес ги инактивира ензимите што можат да го нарушат квалитетот на зеленчукот, но истовремено може да доведе до губење дел од витамините растворливи во вода, особено витаминот Ц.

Сепак, замрзнатиот спанаќ останува добар извор на витамин К, кој е важен за нормалното згрутчување на крвта и здравјето на коските. Содржи и каротеноиди, меѓу кои лутеин и зеаксантин, кои се важни за здравјето на очите, како и минерали како магнезиум, железо и калиум.

Спанаќот содржи и оксалати – што треба да знаете?

Спанаќот содржи оксалати, природни соединенија што можат да ја намалат апсорпцијата на некои минерали, вклучувајќи ги калциумот и железото. Кај луѓето склони кон одредени видови бубрежни камења, високиот внес на оксалати може да биде дополнителен ризик.

Со варење во вода може да се намали дел од оксалатите, но и дел од витамините растворливи во вода. Затоа е важно спанаќот да не се вари подолго отколку што е потребно. Ако сакате да го намалите внесот на оксалати, водата во која се варел не треба повторно да ја користите за супи или сосови.

Дали спанаќот смее повторно да се загрева?

Постои распространето верување дека спанаќот не треба повторно да се загрева. Но, повторното загревање само по себе не е проблем ако храната правилно се чува.

По подготовката, јадењето треба брзо да се излади, да се стави во фрижидер и да се потроши во рок од еден до два дена. Не треба долго да стои на собна температура, бидејќи така се зголемува ризикот од размножување бактерии. При повторното сервирање, загрејте го темелно.

Како да извлечете најмногу корист од спанаќот?

Замрзнатиот спанаќ е практичен бидејќи во повеќето јадења може да се додаде директно, без претходно одмрзнување. Одлично се вклопува во супи, сосови и јадења со зеленчук. За пити и други печива, добро исцедете го за да не внесе премногу течност во филот.

За подобра апсорпција на витамините А, Е и К, комбинирајте го со малку маслиново масло или друга маснотија. Неколку капки лимонов сок можат да помогнат во апсорпцијата на железото од растителната храна.

При купување замрзнат спанаќ, проверете дали листовите или коцките се одделени. Ако содржината е споена во една голема ледена маса, тоа може да укажува дека производот делумно се одмрзнал и повторно замрзнал при транспортот или чувањето.

Заклучок: Ниту свежиот ниту замрзнатиот спанаќ не е секогаш подобар избор. Ако свежиот е неодамна набран и правилно чуван, тој е одлична опција. Но, ако со денови стоел во транспорт, продавница или фрижидер, правилно замрзнатиот спанаќ може да биде подеднакво хранлив, а понекогаш и подобар избор.

Оризот е една од најчесто консумираните намирници во светот, но начинот на кој го подготвуваме може да влијае врз неговиот состав и врз тоа како организмот го обработува. Два чекори особено привлекуваат внимание во научните истражувања: потопувањето на оризот пред варењето и ладењето по варењето.

Со потопувањето може да се намали количината на арсен

Оризот може да содржи неоргански арсен, токсична форма на овој елемент што природно се наоѓа во почвата и водата, но може да биде присутна и поради загадување. Долготрајната изложеност на неоргански арсен е поврзана со зголемен ризик од одредени видови рак и други здравствени проблеми.

Истражувањата покажуваат дека начинот на подготовка влијае врз количината на арсен што останува во сварениот ориз. Во една студија, варењето во поголемо количество вода, која потоа се истура, ја намалило просечната количина на неоргански арсен за околу 40 отсто кај белиот ориз со долго зрно, 60 отсто кај парбоилд-оризот и 50 отсто кај интегралниот ориз.

Самото плакнење, од друга страна, има ограничен ефект кај многу видови ориз. Потопувањето може да придонесе за намалување на арсенот под одредени услови, но резултатот зависи од температурата, времетраењето, количината на водата и видот на оризот.

Дали потопувањето ја отстранува фитинската киселина?

Фитинската киселина е природна состојка во растителната храна, вклучувајќи ги житарките и оризот. Таа може да се врзува за минералите, како железото и цинкот, и да ја намали нивната апсорпција во дигестивниот систем.

Сепак, не е точно дека потопувањето секогаш ја неутрализира фитинската киселина. Истражувањата за подготовката на оризот покажуваат дека резултатите зависат од сортата и од начинот на обработка. Во една студија, потопувањето не довело до значително намалување на фитинската киселина, додека варењето ја намалило нејзината количина.

Исто така, прекумерното плакнење и обработка можат да доведат до губење на одредени витамини и минерали. Затоа, целта не е оризот да се обработува што е можно повеќе, туку да се избере соодветен начин на подготовка.

Зошто е корисно сварениот ориз да се излади?

Кога оризот се вари, скробот ја менува својата структура и станува полесно достапен за ензимите во дигестивниот систем. Но, кога сварениот ориз се лади, дел од скробот повторно ја организира својата структура во процес познат како ретроградација.

Со тоа се создава резистентен скроб – вид скроб што не се разградува целосно во тенкото црево. Тој стигнува до дебелото црево, каде што може да го користат цревните бактерии.

При неговото ферментирање се создаваат кратколанечни масни киселини, меѓу кои и бутиратот, кој има важна улога во здравјето на клетките што ја обложуваат внатрешноста на дебелото црево.

Истражување објавено во 2015 година покажало дека белиот ориз изладен 24 часа во фрижидер на 4 степени Целзиусови, а потоа повторно загреан, содржел повеќе резистентен скроб од свежо сварениот ориз. Во испитувањето учествувале 15 здрави возрасни лица, кај кои бил забележан и понизок гликемиски одговор по консумирањето на изладениот и повторно загреан ориз.

Друга студија, спроведена кај 32 лица со дијабетес тип 1, исто така покажала понизок пораст на шеќерот во крвта по консумирање ориз што бил изладен 24 часа и повторно загреан. Сепак, резултатите не значат дека ефектот е еднаков кај сите луѓе или дека ладењето го отстранува влијанието на јаглехидратите врз шеќерот во крвта.

Дали интегралниот ориз содржи повеќе арсен?

Интегралниот ориз го задржува надворешниот слој на зрното, кој се отстранува при производството на белиот ориз. Токму во овие надворешни слоеви може да се задржи поголема количина арсен.

Во анализи на примероци од ориз, интегралниот ориз во просек содржел повеќе неоргански арсен од белиот. Тоа не значи дека секој интегрален ориз е небезбеден или дека треба целосно да се избегнува. Количината зависи од потеклото, условите на одгледување и начинот на обработка.

За луѓето што често јадат ориз, разумен пристап е да ја менуваат исхраната и да не се потпираат исклучиво на една житарка.

А што е со црниот ориз?

Црниот ориз е познат по темната боја, која ја добива од пигментите антоцијани. Овие соединенија се присутни и во други темно обоени растителни намирници.

На интернет често се споделува приказната дека црниот ориз во древна Кина бил резервиран исклучиво за царот и дека обичните луѓе не смееле да го јадат. Оваа приказна често се користи за да се истакне неговата реткост и престиж, но без конкретни историски извори не треба да се претставува како универзално потврден факт.

Црниот ориз може да биде дел од разновидна исхрана, но неговата боја сама по себе не значи дека е лековит или дека штити од болести.

Важно предупредување: сварениот ориз мора правилно да се чува

Ладењето на оризот може да ја зголеми количината на резистентен скроб, но неправилното чување создава ризик од труење со храна. Сварениот ориз може да содржи спори на бактеријата Bacillus cereus, кои можат да преживеат при варењето и да се размножуваат ако оризот долго стои на собна температура.

Затоа, сварениот ориз треба брзо да се излади, да се стави во фрижидер и да не се остава со часови на кујнскиот пулт. Најдобро е да се чува во плиток сад за побрзо ладење и да се употреби во рок од 24 часа според препораките на британската Агенција за безбедност на храната. Загревањето по можност да се направи само еднаш.

Потопувањето, правилното варење и ладењето на оризот можат да влијаат врз неговиот состав, но не се магично решение за сите здравствени ризици. Најважни остануваат разновидната исхрана, правилната подготовка и безбедното чување на храната.

Мирисот на печени костени е еден од знаците на есента. Но, тие не се само вкусни, туку содржат и многу хранливи материи, поради што можат да бидат корисни за здравјето.

Костенот содржи растителни влакна, витамин Ц, витамини од групата Б, калиум и антиоксиданти. Поради тоа, може да биде корисен додаток на балансирана и разновидна исхрана.

Но, кому особено му се препорачува костенот во есенските денови? Медицинската платформа „Healthline“ ги издвојува неговите најзначајни здравствени придобивки. Ако спаѓате во некоја од групите што можат да имаат корист од него, вреди почесто да го вклучувате ова есенско овошје во исхраната.

1. За оние што сакаат да внесуваат повеќе хранливи материи

Костенот е мал, но неговиот хранлив состав нуди многу. За разлика од повеќето други јаткасти плодови, содржи малку масти, а богат е со јаглехидрати и претставува добар извор на растителни влакна.

Порција од десет печени костени, тешка околу 84 грама, содржи приближно 206 калории и 4,3 грама растителни влакна. Покрај тоа, костенот обезбедува витамин Ц, витамин Б6, фолати, манган и бакар, како и други минерали и витамини што учествуваат во различни процеси важни за нормалното функционирање на организмот.

Затоа костените се добар избор за сите што сакаат да ја направат исхраната поразновидна, наместо постојано да посегнуваат по истите грицки.

2. За оние што се грижат за здравјето на срцето

Ако внимавате на крвниот притисок и на здравјето на кардиоваскуларниот систем, костените можат да бидат корисен дел од исхраната.

Една од нивните предности е тоа што содржат калиум, минерал кој придонесува за регулирање на крвниот притисок и нормална работа на срцето. Костените содржат и антиоксиданти, меѓу кои се витамин Ц, гална и елагинска киселина.

Познато е дека антиоксидантите помагаат во заштитата на клетките од оксидативен стрес – процес што се поврзува со зголемен ризик од различни хронични заболувања, вклучително и срцевите болести.

Сепак, важно е да се има предвид дека ниту една намирница сама по себе не може да гарантира здраво срце. Многу позначајни се целокупната исхрана, редовната физичка активност и другите здрави навики. Ако во сето тоа вклучите и костени, ќе направите уште еден добар избор за организмот.

3. За оние што сакаат подобро варење

Бидејќи се богати со растителни влакна, костените можат да придонесат за поредовно празнење на цревата и полесно исфрлање на столицата.

Влакната во дебелото црево служат и како храна за корисните цревни бактерии, кои ги ферментираат и при тоа создаваат соединенија важни за здравјето на цревната средина.

Ваквиот начин на исхрана може да придонесе и за подобра контрола на воспалителните процеси и на шеќерот во крвта. Се разбира, за уредно варење важни се и доволниот внес на течности, физичката активност и разновидната исхрана.

4. За оние што сакаат да ја контролираат телесната тежина

Ако сакате нешто вкусно и заситувачко, а сакате да избегнувате грицки со многу масти и додаден шеќер, костените можат да бидат добар избор.

Растителните влакна придонесуваат за подолго чувство на ситост и можат да помогнат при слабеењето. Во споредба со повеќето други јаткасти плодови, костените содржат помалку масти и помалку калории по грам. Тоа ги прави добар додаток на менито кога се обидувате да ја намалите телесната тежина.

5. За оние што сакаат да внесуваат повеќе антиоксиданти

Антиоксидантите се соединенија што му помагаат на организмот да се заштити од дејството на слободните радикали. Костените содржат неколку видови вакви заштитни материи, вклучувајќи витамин Ц, полифеноли, гална и елагинска киселина.

Покачен шеќер во крвта и костени – да или не?

Кога станува збор за влијанието на костенот врз организмот кај луѓето со покачен шеќер во крвта и за тоа дали се препорачува за лицата со дијабетес, одговорот е нешто посложен.

Костените содржат растителни влакна што можат да ја забават апсорпцијата на јаглехидратите, но имаат и релативно висока содржина на јаглехидрати во споредба со другите јаткасти плодови.

Поради тоа, луѓето со дијабетес или предијабетес не мора целосно да ги избегнуваат, но треба да внимаваат на големината на порцијата и да ги пресметаат во вкупниот дневен внес на јаглехидрати.

Потребите се разликуваат од човек до човек, па затоа за лицата што имаат тешкотии со регулирањето на шеќерот во крвта е корисно да се советуваат со лекар или нутриционист за тоа колку костени можат да јадат.

За многумина утринското кафе е задолжителен ритуал без кој тешко го започнуваат денот. Освен што помага да се разбудиме, овој напиток може да има и поволни ефекти врз кардиоваскуларното здравје. Шпанскиот кардиолог Аурелио Рохас се повикува на истражувања според кои умереното консумирање кафе се поврзува со помал ризик од неколку заболувања што ги погодуваат срцето и крвните садови.

Според податоците што ги наведува Рохас, пиењето кафе се поврзува со приближно 10 отсто помал ризик од срцев удар и 20 отсто помал ризик од мозочен удар. Се споменува и до 30 отсто помал ризик од развој на дијабетес тип 2, кој може да го зголеми ризикот од кардиоваскуларни компликации. Истражувањата забележале поврзаност и со помал ризик од одредени облици на срцева слабост и нарушувања на срцевиот ритам. Сепак, ова не значи дека кафето само по себе ги спречува овие заболувања, бидејќи врз здравјето влијаат и исхраната, физичката активност, пушењето, наследните фактори и постојните болести.

Едно од можните објаснувања за поволните ефекти е составот на кафето. Тоа содржи полифеноли и други биолошки активни соединенија што се истражуваат поради нивното можно влијание врз воспалителните процеси, функцијата на крвните садови и регулирањето на шеќерот во крвта. Според Рохас, за повеќето здрави возрасни лица умерена количина може да биде од две до пет шолји дневно, со вкупно најмногу околу 400 милиграми кофеин. Но, големината на шолјата, видот на зрната и начинот на подготовка значително ја менуваат количината на кофеинот.

Важен е и начинот на подготовка. Филтер-кафето може да биде подобар избор за луѓето што внимаваат на холестеролот, бидејќи хартиениот филтер задржува дел од соединенијата што можат да го зголемат ЛДЛ-холестеролот, познат како „лош“ холестерол. Во нефилтрираното кафе, подготвено на некои традиционални начини, овие соединенија остануваат во поголема мера. Затоа, ако некој пие кафе секој ден и има покачен холестерол, не е неважно само колку пие, туку и како го подготвува.

Сепак, кафето не им одговара на сите во иста мера. Луѓето што по консумирањето чувствуваат забрзано или неправилно чукање на срцето, немир или имаат проблеми со спиењето треба да обрнат внимание на количината и времето во кое го пијат. Бремените жени и лицата со одредени здравствени состојби може да имаат потреба од построго ограничување на кофеинот. Исто така, препораката за до 400 милиграми се однесува на повеќето здрави возрасни лица, а не е цел што секој треба да се обиде да ја достигне.

Заклучокот е дека кафето може да биде дел од здрав начин на живот, но не е лек ниту замена за урамнотежена исхрана, движење, доволно сон и редовна грижа за срцето. А за оние што сакаат да го зачуваат и уживањето во утринскиот ритуал и да внимаваат на здравјето, умереноста и изборот на филтер-кафе можат да бидат добар почеток.

Освен што е вкусно, грозјето содржи низа витамини, минерали и растителни соединенија. Иако белото и црното грозје на прв поглед се разликуваат главно по бојата и вкусот, меѓу нив постојат и одредени нутритивни разлики. Особено се издвојува количеството полифеноли и други антиоксидантни соединенија. Токму во тој поглед темните сорти грозје имаат предност во однос на светлите.

Сепак, нутриционистите нагласуваат дека сите видови се добар избор.

Грозјето е извор на витамин Ц, витамин К, калиум и бакар, а содржи и растителни соединенија што помагаат во заштитата на клетките од оксидативен стрес. Една чаша грозје, односно околу 150 грама, има приближно 104 калории, а значителен дел од неговата содржина е вода.

Зошто црното грозје има предност?

Темните сорти содржат антоцијани – растителни пигменти што им ја даваат карактеристичната црвена, виолетова или темна боја и имаат антиоксидантни својства. Црното грозје може да содржи и повеќе полифеноли, група соединенија што се истражуваат поради нивната улога во здравјето на срцето и крвните садови.

Истражување објавено во научното списание „Foods“, кое анализирало грозје од продавниците во Велика Британија, утврдило дека црното грозје имало значително повисока вкупна антиоксидантна активност и концентрација на фенолни соединенија од белото грозје. Тука спаѓа и црвеното грозје. Сепак, резултатите зависат и од сортата, сезоната и условите на производство.

А што е со зеленото грозје?

Иако содржи помалку од некои пигменти присутни во темните сорти, зеленото грозје и понатаму е хранлива намирница. И тоа обезбедува витамини, минерали, вода и растителни соединенија, па нема причина да се избегнува само затоа што не е темно.

Според нутриционистите од „Кливленд клиник“, сите бои на грозје се добар избор, а црвеното и црното може да имаат мала предност поради повисоката содржина на антиоксиданти. Поважно од изборот на бојата е грозјето да се јаде свежо и во умерени количини.

Може ли грозјето да помогне за здравјето на срцето?

Калиумот придонесува за нормална работа на организмот и регулирање на крвниот притисок, додека полифенолите се истражуваат поради можните поволни ефекти врз функцијата на крвните садови. Сепак, грозјето само по себе не е лек за висок притисок, покачен холестерол или други заболувања. Најдобри резултати се очекуваат кога е дел од разновидна и урамнотежена исхрана.

Колку грозје е доволно?

Иако е здраво, грозјето содржи природни шеќери и лесно може да се изеде во голема количина. Една чаша, околу 150 грама, е практична ориентација за порција. Луѓето што го следат нивото на гликоза во крвта треба да внимаваат на количината и да ја приспособат исхраната на советите од својот лекар или нутриционист.

Најдобро е грозјето да се јаде цело, наместо да се избира сок, бидејќи така се задржува и влакнестиот дел од плодот. Пред јадење треба добро да се измие под млаз вода.

Заклучокот е едноставен: ако сакате да внесете повеќе антоцијани и други антиоксиданти, црното грозје е одличен избор. Но зеленото и црвеното исто така заслужуваат место на трпезата – најважни се разновидноста, умереноста и редовното внесување овошје.

Калинката со години се смета за едно од најздравите овошја, а научниците сега сè повеќе внимание насочуваат кон соединението што се создава во нашиот организам по неговото консумирање.

Станува збор за уролитин А, природен метаболит кој настанува кога цревните бактерии разградуваат одредени материи од калинката. Иако не е особено познат во пошироката јавност, во последните години привлекува сè поголем интерес кај истражувачите поради потенцијалните здравствени придобивки.

Досегашните истражувања покажале дека уролитинот А би можел да има противвоспалителни, антиоксидативни и заштитни својства, а се поврзува и со процесите што го забавуваат стареењето на клетките. Некои од првите резултати од истражувањата врз луѓе укажуваат дека може да му помогне на организмот во отстранувањето на оштетените и истрошените делови од клетките, со што придонесува за нивно поздраво функционирање.

Најновото истражување на научници од лондонскиот King’s College отвори уште една интересна можност. Имено, научниците првпат пронашле докази дека уролитинот А би можел позитивно да влијае врз срцето преку активирање на протеин важен за неговото правилно функционирање.

Подобрување на работата на срцето

Во истражувањето спроведено врз глувци со симптоми на срцева слабост, уролитинот А подобрил одредени показатели на срцевата функција за дури 80 отсто во споредба со животните кои не добивале третман.

Особено е интересно што соединението го намалило создавањето на ткиво со лузни во срцето и му помогнало на срцевиот мускул правилно да се опушта меѓу отчукувањата. Со тоа се намалил притисокот во срцето, што може да биде важно за луѓето кои страдаат од одредени форми на срцева слабост.

Научниците се фокусирале на состојбата позната како срцева слабост со зачувана ејекциска фракција (HFpEF). Кај таквите пациенти срцето и понатаму успешно ја пумпа крвта, но меѓу отчукувањата не може доволно да се опушти и да се наполни со крв.

Станува збор за форма на срцева слабост за која во моментов постојат релативно малку ефикасни терапевтски можности, поради што секој потенцијален нов пристап предизвикува голем интерес кај стручњаците.

Главниот автор на истражувањето, Џозеф Бургојн, истакнал дека резултатите ја отвораат вратата за развој на нови терапии кои еден ден би можеле да го подобрат квалитетот на животот на пациентите.

Сепак, тој предупредува дека засега нема докази дека луѓето треба да јадат поголеми количества калинка за да лекуваат срцеви заболувања. Но, можно е прехранбените пристапи кои го поттикнуваат создавањето на уролитин А во иднина да имаат одредена улога во лекувањето.

Тестиран и на човечко срцево ткиво

За да проверат дали резултатите добиени кај животните можат да се применат и кај луѓето, истражувачите го тестирале уролитинот А на лабораториски одгледано човечко срцево ткиво.

Се покажало дека метаболитот му помогнал на срцевото ткиво поефикасно да се стега и опушта. Научниците веруваат дека тоа се случува благодарение на активирањето на протеинот PKGIα, кој помага во регулирањето на крвниот притисок и во опуштањето на срцето по секое отчукување.

Според нив, токму овој механизам би можел да претставува нова цел за развој на идни лекови.

Рана фаза на истражувањето

И покрај ветувачките резултати, стручњаците предупредуваат дека станува збор за рана фаза на истражување. Досегашните резултати се добиени кај глувци и лабораториски одгледано човечко ткиво, а дури големите клинички испитувања ќе покажат дали уролитинот А навистина може да им помогне на пациентите.

Дополнително ограничување на студијата е фактот што истражувањата биле спроведени само на машки глувци, додека оваа форма на срцева слабост почесто се јавува кај жени.

Поради тоа, научниците нагласуваат дека се потребни дополнителни истражувања пред да можат да се донесат конкретни заклучоци за можните терапевтски придобивки.

Дотогаш, лекарите потсетуваат на добро познатиот совет. Урамнотежената исхрана богата со овошје и зеленчук и понатаму е еден од најдобрите начини за зачувување на здравјето на срцето. Иако калинката е несомнено вредна намирница, ниту едно овошје само по себе не може да спречи или да излекува срцеви заболувања.

На многумина им се случило: ќе изедат добар ручек и само неколку минути или час подоцна почнуваат да зеваат и едвај ги држат очите отворени. Оваа појава има и медицинско име – постпрандијална поспаност, односно поспаност по јадење. Таа е особено изразена по големи оброци и често се совпаѓа со природниот попладневен пад на будноста.

Една од причините е самиот состав на оброкот. Оброците богати со масти и јаглехидрати почесто се поврзуваат со чувство на замор и поспаност. Големите количини рафинирани јаглехидрати и шеќери можат брзо да го зголемат нивото на гликоза во крвта, по што кај некои луѓе следува чувство на пад на енергијата.

Но, не е точно популарното објаснување дека после јадењето „целата крв оди во желудникот“, па мозокот останува без доволно крв и затоа ни се спие. Истражувањата покажуваат дека поспаноста по оброк е посложена и вклучува промени во хормоните и сигналите меѓу дигестивниот систем и мозокот, како и природниот ритам на будност и спиење.

Големината на оброкот исто така има значење. Колку е потежок и покалоричен ручекот, толку е поголема веројатноста да почувствуваме изразена поспаност. Затоа по обилен празничен ручек или голема вечера чувството на „тешки очи“ може да биде многу поизразено отколку по лесен оброк.

Во игра е и времето кога јадеме. Во раните попладневни часови природно се намалуваат сигналите што ја одржуваат будноста, па ручекот може да ја засили веќе постоечката потреба за одмор. Ако претходната ноќ сме спиеле малку или лошо, ефектот може да биде уште посилен.

Ако сакате да ја намалите поспаноста, помагаат помали и поурамнотежени оброци со повеќе влакна и протеини, доволно течности и кратка прошетка по јадењето. Лесната физичка активност и изложувањето на дневна светлина можат да помогнат да останете будни и по ручекот.

Повремената поспаност по оброк сама по себе најчесто не е причина за загриженост. Но, ако е многу изразена, се јавува речиси по секој оброк или е проследена со други симптоми, треба да се разговара со лекар. Изразениот замор по јадење понекогаш може да биде поврзан и со проблеми како нарушувања на спиењето, анемија, нарушена регулација на шеќерот во крвта или нарушувања на функцијата на тироидната жлезда.