Просечна порција од 250 грама – без разлика дали е „со месо“ или „со сирење“ – е вистинска калориска бомба. Помеѓу 600 и 700 калории се скриени во тие неколку залаци, што е една третина, а понекогаш и речиси половина, од дневниот енергетски внес за повеќето возрасни.

Со други зборови: она што ќе го јадете за време на паузата на работа е всушност „вистински“ ручек, само во масна верзија. И ако не го потрошите, веднаш се лепи во сало.

Кога ќе ја погледнете голата математика, бурекот од месо и сирење не се толку различни по калории. Бурекот со месо носи околу 260 калории на 100 грама во просек, додека бурекот со сирење се движи помеѓу 246 и 276 калории за иста количина, во зависност од рецептот и количината на маснотии. На ниво на порција, ова значи: 250 грама бурек од месо има околу 650 калории, а бурекот од сирење обично има помеѓу 615 и речиси 700. Не е важно само што е внатре, туку колку е масно тестото, колку масло или маснотии се употребени при печење и колку е големо парчето. Ако земете и 2 дл (200 мл) јогурт, тогаш додадете уште 120-130 kcal.

Кои други хранливи материи ги има? Во 100 грама бурек од месо, во просек, има околу 7 до 10 грама протеини, 27 грама јаглехидрати и 12 до 17 грама масти, од кои значителен дел се заситени масти.

Во 250 грама, ова се зголемува на 18 до 24 грама протеини, 65 до 70 грама јаглехидрати и околу 30 до 40 грама масти.

Бурекот со сирење има многу сличен профил: приближно 8 до 9 грама протеини на 100 грама, 21 до 32 грама јаглехидрати и 14 до 16 грама масти, па порција од 250 грама обезбедува околу 20 грама протеини, 50 до 80 грама јаглехидрати и повеќе од 35 грама масти.

Накратко, тоа е високоенергетска, масна храна со умерена содржина на протеини и многу малку влакна.

Најчестото прашање што следи по тој ладен туш е: колку време е потребно да се пешачи за да се „потроши сè“?

Тука доаѓа вториот дел од приказната, оној што многу луѓе не го сакаат. Просечно лице со тежина од 70 до 80 килограми, за еден час умерено до брзо одење – да речеме 5 до 6,5 километри на час, согорува приближно 225 до 340 калории. Ова практично значи дека за еден бурек од 650 калории би биле потребни околу два часа солидно одење или барем еден и пол час многу брзо одење.

Кога ќе се собере сè, постои јасна разлика во времето: јадете бурек за неколку минути, додека на вашето тело му требаат часови за да ја потроши таа енергија. Секако, бурекот во умерени количини не е лош, но само ако не го надминува вашиот дневен лимит на калории. Понекогаш е добро да се згреши, да се овозможи и ова задоволство, но тоа не треба да стане премногу често, бидејќи ако стане често, тогаш килограмите само ќе се таложат.

Неодамна, австралиското списание „Good Food Australia“ објави статија за „скриените дијаманти“ на австралиската кулинарска сцена, поточно, за бурекот на браќата Никола и Јован Радевски како едно од најпознатите јадења во градот. Приказната за двајцата браќа кои ги напуштиле своите перспективни кариери за да ја продолжат семејната традиција на својот прадедо, стана вистински хит и покажа дека за македонската храна нема граници.

View this post on Instagram

A post shared by Good Food (@goodfoodau)

Покрај „бомбата“ што ја фрли Спасиа Динковски во Лондон со нејзиниот Мистик бурек, браќата Радевски направија бум во Сиднеј кога им го претставија својот бурек на жителите на Сиднеј.

Браќата Радевски се школувале во сосема други професии, па едниот, Никола, е дипломиран воздухопловен инженер, а другиот, Јован, завршил трговија.

Нивниот прадедо Божин Радевски правел бурек, а нивниот татко Ристо Радевски ја продолжил традицијата во ресторанот за брза храна „Пела Бурек“ во Рокдејл, па тие двајца пораснале со мирисот на бурекот. Ресторанот кој го водел нивниот татко со децении, „Pella Burek“ во Рокдејл, бил затворен во 2011 година.

Седум години подоцна, во 2018 година, браќата одлучиле дека наследството на нивниот прадедо, Божин Радевски, не смее да згасне. Изнајмиле простор, го реновирале и повторно го запалиле огнот во фурните.

– Го јадевме секој ден, а татко ни нѐ научи како се прави. Моравме да ја продолжиме семејната традиција – вели Јован за австралискиот медиум.

Сепак, тие решиле да направат некои промени во рецептот, без да го изгубат автентичниот вкус за да можат да им се приближат на потрошувачите кои никогаш претходно не го пробале овој специјалитет. Клучната промена е исфрлањето на свинската маст, која е стандард во традиционалниот македонски бурек и воведувањетона сончогледово масло, со кое тестото станало полесно и поприфатливо за поширока клиентела.

Тие вовеле и варијанти за вегетаријанци и вегани, па меѓу нив е популарен нивниот бурек со праз и со компир. Инаку, браќата подготвуваат седум видови бурек, кои покрај вегетаријанските верзии, ги вклучува и класичните, со месо и со сирење. Тестото е исполнето со свежа рикота и фета сирење, а она со месо зачинето е со мешавина од мелено говедско месо и карамелизиран кромид.

View this post on Instagram

A post shared by Brunch Crawler™ (@thebrunchcrawlers)

Но, бурекот не оди без јогурт па браќата Радевски отишле чекор понатаму во брендирањето на македонскиот појадок. Инвестирале во машини за пастеризација и конзервирање и започнале со производство на сопствена матеница.

Овој потег се покажал како полн погодок. Денес, покрај седумте видови бурек, тие неделно продаваат и до 400 лименки од овој освежителен пијалак, едуцирајќи ги Австралијците дека бурекот и матеницата се нераскинлив тандем. Нивниот успех е потврда дека кога традицијата ќе се спакува модерно, светот е подготвен да ја „вкуси“ Македонија.

Родителите на деветгодишната Лена Кљајиќ од Обреновац, во Србија, се сопственици на локална пекара, а таа од мала почнала да поминува време со нив во кујна.

На Јутјуб каналот „Lovac na ukuse“ е објавено видео за малечката Лена која почнала да прави печива на петгодишна возраст.

Овој занает го научила од својот татко, а во видеото ги покажала своите вештини. Јутјуберот што го снимил на крајот имал можност да го проба бурекот што го направила.

„Ова ни е семејна традиција и тие учат по малку со мене“, вели нејзиниот татко во видеото додека покажува како го прават тестото заедно.

Стоејќи на стол за да стигне до работната плоча, Лена вели дека на осум години научила да прави пити, а на пет мали печива.

„Самата Лена покажа интерес да го научи овој занает, а јас сум тука да ѝ помогнам да научи да биде вистински мајстор за бурек и сѐ да прави со рака, а не со машина“, вели нејзиниот татко во видеото.

Во видеото се гледа како тие подготвуваат различни печива, од мини лепчиња за хот-дог до бурек, а вештите раце на ова мало девојче се синхронизираат со движењата на нејзиниот татко додека таа ја подготвува храната рамо до рамо со него.

Видеата од кулинарските вештини на Лена ги преплавија социјалните мрежи, а ова мало девојче предизвика воодушевување во целиот регион.

Деновиве, во Лондон, поточно во Саут Ист Лондон, се случи одлична журка, отворање на локал кој на својот излог има кириличен натпис и македонско добредојде. Всушност, натписот гласи: Добро дојдовте ДОМА! Но, сеедно, се чувствува патриотизмот на Спасиа Динковски алијас Мистик Бурек, девојката која со своите буреци и пити подигнати на едно повисоко ниво, го освои Лондон за време на пандемијата со Ковид-19 и конечно, после три години откако го започна својот бизнис разнесувајќи буреци и пити во своето розево куферче на тркалца низ Лондон, а потоа и готвејќи на поп-ап локации низ градот, го оствари својот сон.

Спасиа, меѓу пријателите позната како Паси, а во цел Лондон како Мистик Бурек, олицетворение на вкусна и обилна храна, го отвори својот прв локал во градот на Секс Пистолс и Биг Бен, ни помалку ни повеќе туку со излог испишан со кириличен натпис и македонско добредојде и го размрда цело маало, па луѓето од сите локални бизниси во близина (Турци, Албанци, Иранци и Кинези), побрзале да ѝ посакаат добредојде и неа, во нејзиниот нов дом во Југоисточен Лондон, каде што таа ќе служи традиционална храна со потпис: втора генерација на балканска кујна.

Отворањето на 14.септември, кое таа го нарекува генерална проба за главниот настан на 21.септември, кога ќе се случи и официјалното отворање на локалот, Спасиа го нарекла Френдс анд фемили, а станува збор за луѓе на кои на овој начин, сакала да им се заблагодари за нивната поддршка во изминатите години и да ја сподели со нив својата среќа.

„Отворањето беше премногу емотивно за сите нас бидејќи тука, освен ние, нејзините родители, беа сите оние драги луѓе кои на некој начин ѝ помогнале во изминатиот период, како наши, Македонци, така и Англичани и други убави и добри луѓе. Паси сакаше тие први да видат што направила и да ја сподели среќата со најблиските. Таа, таква каква што е, насмеана, шармантна и полна со енергија и свежи идеи, ги размрда сите локални бизниси во околината и на сите им дојде како едно ново свежо ветре кое ќе донесе многу нови луѓе за сите нив таму. А се разбира, никој не можеше да одолее ниту на буреците на Спасиа кои се служеа гратис, како и на гурабиите по рецептот на нејзината баба, но и на вкусот на македонските и балкански брендови од типот на газоза, кисела вода, смоки, ајран, кокта, вино…“, раскажува нејзината мајка Светлана Динковски, стара скопјанка која живее во Лондон речиси 40 години, но на својата ќерка Спасиа, инаку, родена во Англија, ѝ ја пренесла љубовта кон Македонија, а особено кон македонската традиционална храна.

А таму, во новиот локал на Спасиа, веќе преку фотографиите се насетува таа љубов кон корените и претците, толку важни за неа и за она што е таа денес.

Сопственичка на ресторан за брза храна од Славонски Брод е прогласена за виновна и е осудена заради покачување на цената на бурекот за 1,58 куни и на јогуртот за 1,27 куни. Пресудата е правосилна, пренесуваат медиумите во регионот.

Како што утврдила туристичката инспекторка, таа ги покачила цените по воведувањето на еврото, односно во периодот од 1 до 18 јануари годинава, пишува „Даница.хр“.

„Во деловните простории на ресторан за брза храна во Славонски Брод при давање на угостителски услуги користела нечесна, односно, агресивна деловна пракса забранета со одредбите од Законот за заштита на потрошувачите. Бурек со сирење продавала за 15 куни, односно за 1,99 евра на 31 декември, а од 1 до 18 јануари истата услуга ја давала за 16,58 куни, односно за 2,20 евра, па ја зголемила цената на услугата во износ од 1,58 куни или 0,21 евра што е зголемување за 10,53 отсто.

Потоа на 31 декември продавала бурек со месо за 15 куни или 1,99 евра, а од 1 до 18 јануари истата кетеринг услуга ја давала за 16,58 куни или 2,20 евра, па услугата ја зголемила за сума од 1,58 куни, што е пораст од 10,53 отсто.

Услугата продавање јогурт за 4 куни или 0,53 евра ја давала на 31 декември, а од 1 до 18 јануари истата услуга ја давала за 5,27 куни или 0,70 евра, па услугата ја зголемила за 1,27 куни, или 0,17 евра, што е зголемување за 31,75 отсто.

Затоа, таа неоправдано ги зголеми цените по 31 декември, каде што ги стави потрошувачите во понеповолна финансиска состојба користејќи го воведувањето на еврото како официјална валута и околностите во кои се наоѓаат потрошувачите, што значително влијаеше на одлуката на потрошувачот при купување“ заклучил судијата.

Казната е во вредност од вкупно 666 евра плус 13,28 евра прекршочни трошоци.

Балканот го нарекуваа јаболко на раздорот, ама ако се земе предвид она што се случува на настаните што ги организира Спасиа Динковски, девојката со македонски корени која е родена во британскиот град Кроли, а живее во Лондон и на кои во редици се чека за нејзиниот бурек, лесно може јаболкото на раздорот да се преобрази во бурек на обединувањето.

Сите тие гладни усти што чекаат во долгите редици за да добијат парче од нејзиниот „Мистик бурек“, во сите свои богати, вкусни, а често за наши поими и егзотични вкусови и комбинации, се усти кои зборуваат на десетици различни јазици, ама очигледно, нивниот апетит и перцепторите за вкус кога станува збор за деликатесите на Спасиа, работат на иста фреквенција.

За Спасиа Динковски слушнавме откако таа стана вистинска ѕвезда во земјата во која е родена, образувана и порасната и откако за неа пишуваа голем број тамошни медиуми, а се најде и во Migration Museum Лондон, како основач на една од најважните женски миграциски приказни во Лондон. Во Музејот таа беше и дел од фестивалот кој опфаќа книги, храна, мода… и многу повеќе и во март годинава го трансформираше нивниот Migrant Makers Market простор во продавница за бурек и баклава, продавајќи некои класични балкански закуски и поканувајки ги посетителите да споделат рецепти и миграциски приказни за храна.

Исто така, со своите објави на нејзиниот Инстаграм профил, но и со настаните на кои главна ѕвезда се питите што ги прави во сите можни варијанти, со сите можни и неможни филови, сосови и преливи, го привлече вниманието на британска издавачка куќа која наскоро (во април 2024), ќе ја издаде и нејзината книга за македонската кујна со едноставен наслов: „Дома“.

За книгата „Дома“

„Агентка од издавачката куќа ми прати порака прашувајќи ме дали некогаш сум пишувала, затоа што им се допаднал стилот на кој ги раскажувам моите приказни на Инстаграм профилот. Таа била и на една од моите поп-ап вечери на кои ѕвезди на вечерата беа сармите со кисела зелка и токму тие сарми, заедно со моите приказни на Инстаграм, биле причината да ми понудат да напишам книга за македонската храна“, се потсетува Спасиа.

Таа вели дека на англискиот пазар веќе постојат книги со рецепти за македонски јадења, но нејзината нема да биде само уште една во низата. Ќе биде книга со рецепти, но и со приказни за сите луѓе што таа ги запознала во текот на своето гастрономско патување низ татковината.

А токму книгата беше причина таа и овој месец да дојде повторно во Скопје со својата пријателка, фотографката Кејтлин Исола за да ги посети повторно луѓето чии приказни ќе бидат дел од книгата, но и за да ги направат фотографиите за книгата.

Вкусот на „Мистик бурек“ за првпат во Скопје

Ова доаѓање на Спасиа беше посебно и поради тоа што неколкумина од нас имавме можност конечно да ги пробаме нејзините пити кои дотогаш ни отвараа апетит само преку фотографиите на нејзиниот Инстаграм профил.

Нивните вкусови, далеку од оние на класичниот бурек, некои дури и навистина егзотични комбинации во кои таа вешто ги измешала и традицијата најдена во спомените од детството и летните распусти поминати кај баба ѝ Славка во Македонија и она што го научила и го прифатила живеејќи во една таква шаренолика и мултиетничка средина каква што е Лондон. Едноставно, одлични, богати, вкусни и шармантни.

Таква беше и нејзината питa со спанаќ (од нашите вредни „Грин репаблик“ од Орешани) и козјо сирење (од „Кози, млеко, планина“), премачкана со лут хариса сос, пекмез од праски и сечкани оревчиња, послужена во скопско Тафталиџе, заедно со салати од нејзините омилени македонски домати и лути пиперчиња, таратур, ракија и вино (од нашиот Захарчев).

Турци, Албанци, Иранци, Кинези, обожаватели на питите на Спасиа

Беше тоа и убава шанса да дознаеме уште некои новости што ги готви Спасиа таму. Имено, нејзините подготовки за отворање на, конечно, нејзино ресторанче, мал локал во Саут Ист Лондон, кадешто нејзини први соседи се Турци кои прават ќебапи, Иранци кои прават пици и Кинези кои прават кинеска храна, а во близина и Албанци кои во своето кафуле прават кафе и чај и едвај чекаат таа да го отвори локалот.

„Сите ги запознав уште од првиот ден откако го земав дуќанот под наем. Секако, им однесов на сите бурек и сега сите тие се мои најдобри другари и ми помагаат за сѐ. На пример, неодамна имав кетеринг и почнав да правам пити кога сфатив дека не се печат добро. Некако ги завршив, но веднаш потоа ја направив најголемата инвестиција во мојот живот и купив одлична, но многу скапа печка со 20 рерни, но кога испорачателите пробаа да ја внесат внатре, сфативме дека не може да помине низ вратата. Тие ја оставија надвор, а додека јас очајував, моите соседи ги заклучија дуќаните и дојдоа да ми помогнат. Ја извадија вратата, ја внесовме печката и повторно ја вратија вратата на место. Мојата интернационална екипа на пријатели се навистина добри луѓе со кои знам дека одлично ќе функционираме и во иднина. Тој ден, баш затоа што бев под голем стрес и имав лоша и тешка недела, сите се погрижија за мене и не само што ми помогнаа со печката, туку се погрижија и да ме нахранат, Турците ми донесоа кебапи, Иранците кокошка, Кинезите од нивната храна. И Албанците од кафулето во близина едвај чекаат да го отворам локалот“, раскажува Спасиа која можеби и поради својата македонска непосредност, но и, како што се вели, „милата ѕвезда“, е навистина магнет за многу добри луѓе.

Сѐ се врти околу бурекот

„Кога го почнав бизнисот со Мистик борек, го употребив намерно зборот борек, наместо бурек, како најпознат термин за таква храна во Лондон, кадешто живее и голема турска заедница, затоа што се плашев од реакциите. Денес се фокусирам на тоа дека сите имаме некои исти јадења, како и различни имиња за истата работа и сметам дека е негативно да се расправаме околу термините, а и јас дефинитивно, во што се уверивте и самите, не правам класичен бурек. Затоа уште на почетокот го нареков „мистик“, но името на локалот сега ќе биде Мистик Бурек. Конечно, кај мене секогаш сѐ било околу бурекот, од таму и ја почнав сета оваа приказна“, вели таа.

Во меѓувреме, додека го спрема отварањето на локалот, Спасиа продолжува со своите поп-ап настани.

„Секоја сабота имам „сатрдеј спешл“ и тогаш се прават најголемите редици, еден ден симит-погача, друг ден ќебапчиња со лепињи. Планот ми е и кога ќе го отворам локалот да работам од почеток само 3 дена неделно. Тоа е сега тренд во Лондон, кој остана после пандемијата со ковид. Да трошиш ресурси и во понеделник да не влезе никој или да влезат само двајца, е навистина бесмислено, такашто планирам да се фокусирам само на четвртоците, петоците и саботите, евентуално, подоцна и во неделите, а во другите денови продолжувам со кетеринг и достава“, објаснува таа.

Инаку, Спасиа во Лондон прави и кетеринзи за свадби, а периодов има и особено интересна нарачка од некоја жена што била присутна на настан на кој нашата Спасиа откривала пита како магионичарите зајак или гулаб и која, иако не се познавале, многу ѝ помогнала да ги послужи сите оние кои чекале ред за да го добијат своето парче. Токму таа жена побарала од неа за нејзината свадба наместо торта да ѝ направи слатка пита на спратови.

Имено, најбарани од нејзините производи засега, освен солените пити, се и баклавата со вишни и араванијата. Од Спасиа нарачуваат буквално сите, и луѓе од Балканот и Британци, Индијци и други. Рестораните во кои таа досега гостувала со своите ручеци и вечери, ја викаат затоа што нејзините поп-ап настани се вистински погодок за нивна промоција, а меѓу обожавателите на Мистик Бурек има и доста Македонци кои се постојани гости, како и луѓе од целиот Балкан.

„Многу луѓе имаше и одлично си поминавме и на настанот кој го организираше т.н.Лондон Балкан колектив, луѓе како мене, кои се родени во Англија, а потекнуваат од некоја од балканските земји и се всушност втора или трета генерација во Британија и ја промовираат културата и традицијата на земјите од кои потекнуваат. На пример, за 8 март годинава, јас ја спремав храната, една Босанка беше диџеј и беше прикажан и нејзиниот документарец за мајка ѝ која по распаѓањето на Југославија го изгубила своето пијано, а една Албанка пееше рап и исто така беше диџејка. Парите што ги заработив таа вечер ги донирав за „Глас против насилство“, женска мрежа за поддршка на жените врз кои е извршено насилство. Имаше 200 луѓе, а редицата за мојата храна почна во 19, а заврши во 21 и 30 часот“, се смее Спасиа.

Но дека сите тие редици и сите тие настани, не се шега, зборува и тоа што Спасиа е често толку истоштена што не може со денови да се спаси од главоболката. Затоа, новиот почеток со дуќанот, ќе биде и почеток за кој таа решила да си обезбеди и помош. Станува збор за готвачка со која се познава од претходно, која исто така пишува книга за храна, но за кујната на Барбадос, Кариби, од кадешто потекнува таа.

„Не спои храната, таа ги сака моите пити и подготвена е да научи сѐ за нив“, вели Спасиа која желно го очекува денот кога ќе може да ги нагости и првите гости во својот локал.

А ние, ја очекуваме повторно тука, во Скопје и се надеваме на уште некоја варијанта од мистичниот бурек ала Спасиа.

Спасиа Динковски е девојката со македонски корени која е родена во британскиот град Кроли, а живее во Лондон каде што ги разгалува лондончани со своите огромни македонски порции со деликатесни егзибиции во чија основа е рецептот за бурекот на баба ѝ Славка.

Овојпат таа се врати во Македонија со потпишан договор со британската издавачка куќа ДК (Дорлинг Киндерсли Лимитед, британска мултинационална издавачка компанија, дел од Penguin Random House), за книга за македонската храна и традиција.

Спасиа која е родена во Кроли, Англија, често ги минувала летните распусти кај баба ѝ Славка во Скопје, а последниве две години, од речиси анонимна готвачка во повеќе мали ресторани во Лондон, стана вистинска ѕвезда со својот Mystic Borek. На почетокот од 2022. година во онлајн и во печатеното издание на британскиот Гардијан, рецензијата на 50 најдобри омилени јадења на Observer Food Monthly (ОФМ) која се објавува секоја година, започнува токму со Спасиа Динковски и нејзиниот Mystic Börek: најдобрите печива на Инстаграм.

Токму преку Инстаграм ѝ стасала и првата порака од нејзините издавачи чие внимание го привлекла со своите приказни за храната, за луѓето и за Македонија.

Како се готви книгата со македонски рецепти и македонски приказни

„Агент од издавачката куќа ми прати порака прашувајќи ме дали некогаш сум пишувала, затоа што им се допаднал стилот на кој ги раскажувам моите приказни на профилот. Ми се јави во март, се видовме на кафе и ме праша дали имам некаква идеја. Искрено, тогаш немав воопшто идеја за пишување книга, па останав затечена од прашањето, но признавам дека уште во истиот момент ми се допадна идејата. Знаев дека сакам жените да бидат најцентрални во приказната за храната од Македонија, затоа што и онака сета моја поврзаност со храната влече корени од мојата поврзаност со жените во нашето семејство. Да готвам ме научија мајка ми, баба ми, тетка ми,…А всушност, пред да ме побара и да ме праша за книгата агентката била на една од моите поп-ап вечери на кои ѕвезди на вечерата беа сармите со кисела зелка и токму тие сарми, заедно со моите приказни на Инстаграм, биле причината да ми понудат да напишам книга за македонската храна“, се потсетува Спасиа.

Таа вели дека на англискиот пазар веќе постојат книги со рецепти за македонски јадења, но нејзината нема да биде само уште една во низата. Ќе биде книга со рецепти, но и со приказни за сите луѓе што таа ги запознала во текот на своето гастрономско патување низ татковината.

„Кога пишувам за  храна, јас сакам да раскажувам приказни за луѓето бидејќи тие ја прават сликата на една земја. А сите луѓе кои ги запознав за време на мојот престој тука и минатиот пат и сега, се луѓе со кои имав чувство како да се познавам со години. Во Лондон не е така. Сите овие средби беа многу природни, спонтани, а истовремено и проткаени со многу богати вкусови и со многу интересни приказни за моите прекрасни домаќини. Така што не се плашам дека нема да имам материјал за книгата, се плашам дека ќе треба да напишам две книги или пак некоја многу дебела книга“, се смее Спасиа и додава дека е среќна што гостопримството на сите вредни луѓе со кои се запознала тука, може да им го возврати со тоа што ги промовира на својот Инстаграм, а таму веќе стасуваат реакции и прашања од нејзините следбеници.

„Кога ги постирав сликите и приказната за мојот прекрасен ден што го поминав со Наташа Неданоска во Рамне, веднаш добив десетици пораки и прашања за тоа каде се наоѓа ова. Среќна сум затоа што многу луѓе кои ме контактираа ми најавија дека веќе планираат следниот одмор да дојдат кај неа. А ова е само една од приказните кои ќе ги заинтригираат, бидејќи имам уште многу такви. Моето омилено место во Скопје од сега е гостилницата „Фросина“ и мојот домаќин Тони со кој многу зборувавме за традиционалното македонско гостопримство, но и за тоа што ќе биде следните 20-30 години кога повеќе ќе ги нема постарите генерации и оние кои сѐ уште ја одржуваат оваа традиција“, раскажува Спасиа.

Настаните со македонска и балканска храна во Лондон и популарните крофни од лиснато тесто

Во Лондон пак, веќе се букирани и распродадени нејзините популарни македонски ручеци/вечери со балканска храна.

„Да, многу се прочу за тие балкански настани. Сега повеќе се одржуваат преку ден и сега повеќе сум сконцентрирана на питите, но правам различно нови варијанти. Во моментов се хит еден вид крофни направени од готови кори. Ги мачкам со јајце, јогурт и масло, една по  една, потоа ги вртам во форма на полжавчиња и ги пржам во масло. Ги вадам, ги оставам малку да се оладат, па правам дупче и ги полнам со фил од лути пиперчиња, крем сирење и фета сирење. Тие се толку популарни, што не можам да постигнам со нарачките, а кога настанот почнува во 11 часот, наместо како што планираме, докај 16 часот, сѐ е продадено веќе во 12 ипол“, се смее Спасиа.

Како и секаде, така и таму вели, цените се ужасно зголемени. На пример, киријата за нејзината работилница од 1200 фунти, сега е зголемена на 2000 фунти, па дури и тоа е сега евтино во споредба со другите.

И самата морала да ги покачи цените на своите производи, но како што вели, за разлика од останатите кои само ги покачуваат и не им објаснуваат на своите муштерии зошто и како, таа, во свој стил, напишала писмо до своите следбеници.

„Писмото со информацијата за новите цени го пуштив на Инстаграм и им кажав зошто морам да ги качам цените и имав многу добар одговор од нив заради мојата искреност. Мојата цел не е да правам огромни профити, мојата цел е луѓето кои ќе дојдат за да ја пробаат мојата храна, кога ќе заминат да бидат сити и сакам што повеќе луѓе да можат да си дозволат да дојдат и да пробаат. Иако тука не се навикнати на толку големи порции, па сите ми викаат дека сум многу „великодушна“со порциите, па повеќето луѓе секогаш си земаат и за дома затоа што не можат да изедат сѐ наеднаш. Ама тоа се тие познати македонски порции, нели? За мене најважно е кога ќе си дојдат дома луѓето да кажат дека не било многу скапо, а било обилно и вкусно“, вели Спасиа.

Инаку, вредната Спасиа сѐ уште готви самата и вели дека без оглед на количините, таа ужива во процесот. Има помош за нарачките и организацијата, а вели дека едвај чека да се отараси и од обврските околу финансиите кои најтешко ѝ паѓаат.

„Еве, следната сабота, кога ќе се вратам во Лондон, ќе готвам за 140 луѓе. Сета храна ќе ја спремам самата. Тоа ме релаксира, ќе зготвам сѐ за 15 часа и ќе уживам во тоа, ама за комјутери, за сметководителство и за сѐ друго, немам ниту време, ниту желба“, завршува Спасиа која и овојпат си заминува со полн куфер со намирници кои ќе ги употреби на претстојниот настан.

Нејзината книга треба да биде готова до април следната година, а во меѓувреме ја очекуваме повторно можеби уште во октомври, на лупење пиперки за ајвар.

Во најновото онлајн и печатено издание на  британскиот Гардијан, претставени се омилените јадења на Observer Food Monthly (ОФМ) за 2022 година која се објавува секоја пролет, а се однесува на 50 места, луѓе и проекти во светот на гастрономијата кои ги воодушевиле со својата работа.

Рецензијата на најдобрите 50 започнува со Спасија Динковски и нејзиниот Mystic Börek: најдобрите печива на Инстаграм.

За Спасија Динковски, раните денови на карантинот заради ковид беа време на можност. Работејќи 15 години во рамките на угостителскиот бизнис на други, пишува ОФМ, таа решила да се фокусира на себе, базирајќи се на усовршување на нејзиното омилено печиво кое го правела нејзината баба Македонка. Во август 2020 година, таа го лансирала Mystic Börek: клиентите ќе ѝ нарачале од нејзините прекрасни пити, преку Инстаграм, а таа со нејзината количка им ги доставувала на одредени точки низ Лондон.

До март 2021 година Динковски се преселила во професионална кујна и доставувала низ Лондон. Доставата низ целата земја е комплицирано, но таа има во план нејзините пити да се појвуваат и во ресторани надвор од главниот град. Во меѓувреме, соработките со други готвачи ѝ овозможува да ги измеша своите балкански вкусови со други кујни и да има друштво во кујната.

„Работам сама толку долго; убаво е да се изгради заедница“, вели таа. Динковски постојано црпи инспирација од тоа како таа сака да јаде, што значи дека печењата на Мистик Борек никогаш не биле целосно автентични, но на почетокот на овој месец таа ѝ се вратила на тетраткаата со рецепти на нејзината баба за нејзината прва целосно традиционална вечера. Наречена „Дома“, што значи „дом“ на многу словенски јазици, вечерата беше прва во серијата што ќе го промовира сезонското јадење. „Сега имам толку многу балкански клиенти“, вели таа. „Навистина сакав да ги почестам со соодветно парче дом“.

Спасија Динковски е родена во Велика Британија од родители Македонци и за англиските медиуми вели дека е потешко отколку што се мисли да се биде и едното и другото. „ Јас сум балканска-Британка, нешто што штотуку почнав да го кажувам минатата година, а причината зошто ми требаше толку долго да се решам за тоа е затоа што е прилично исцрпувачки секогаш да се дебатира. Со нешто толку ранливо како што е културниот идентитет, секогаш се преиспитувате себеси и вашите чувства кога другите луѓе се обидуваат да ве дефинираат или сте помалку од ова или повеќе од тоа. Тешко е да се одговори на тоа прашање кога некој ќе ве праша од каде сте, кога во мојот случај, не сте сигурни како ќе реагираат. Ова се сведува на политички прашања и на земја која има свој идентитет кој е отворен за дискусија или обид да се оправда, но јас учам како да бидам навистина горда на двете….Јас сум малку од двете и сакам да го прославам тоа. За мене е тоа моќно затоа што е потешко отколку што мислите да се биде и двете, премногу Британка за Македонија, премногу Македонка за да бидам Британка, наоѓам сила во тоа што стојам во својата сопствена средина“, вели Спасија во интервју за mothertonguetv.com.

Спасија е оснивач на Mystic Borek, балканска кујна која стана една од светлите точки на лондонската поп-ап сцена.

Нејзиниот најпопуларен производ е бурекот, а идејата за името потекнува од Mystic Pizza, филм со Џулија Роберт од 80-тите.

„Претпоставувам дека и пицата и бурекот за мене се нешто што асоцира на врски и на пријателство“, вели Спасија.

Инаку, најголемо влијание врз храната во нејзиниот живот вели дека имала нејзината баба Славка од чија тетратка со рецепти започнало сѐ.

Кога дошло до локдаунот во 2020 година – како и многу луѓе во индустријата за храна и пијалаци – Спасија била принудена да преживее.

Но, хаосот на пандемијата ѝ помогнал и да размисли за односот со нејзината баба и, конечно, ѝ дозволил да ја отвори книгата за готвење – што набрзо било проследено со започнувњето на нејзиниот бизнис.

„Дефинитивно ми недостигаше повеќе отколку што ми недостасуваше многу долго време претходно, бидејќи мислев: „О боже, само сакам да разговарам со неа за тоа што се случува“.

Се чинеше дека светот завршува. И јас одбивав да ја отворам нејзината книга со рецепти до тој момент. Ми требаа неколку години за да го направам тоа.

Тоа е чудно бидејќи сè беше навистина хаотично, но ние стоевме во место. Се чувствував смирено на некој начин, така што се чувствував како да сум подготвена да го отворам. Ајде да видиме што можам да направам со ова.

Но, јас не го отворив со мислата дека ќе започнам бизнис со „бурек“. Тоа не беше мојата намера“.

Со само 80 отсто од нејзината плата, Спасија вели дека „не знаела како ќе преживее“.

„Не беше убаво, навистина не беше убаво“, продолжува таа.

Кога луѓето почнале да прашуваат дали можат да ја купат нејзината храна, тоа бил моментот кога си рекла дека можеби треба да започне бизнис.

„ Целиот овој проект започна со тоа што ја отворив тетратката со рецепти на баба ми во јули 2020 година, гладна за нејзината слоевита пита со сирење и јајца, која ме дочекуваше на маса секогаш кога ќе дојдев да ја посетам во Македонија.

Почнав да правам тестер пити и слоевити и валани, користејќи различни техники кои ми ги пренесоа жените во моето семејство. На крајот дојдов до мој рецепт за бурек, користејќи ги советите на постарите во семејството и моето 15-годишно искуство во прехранбената индустрија.

Почнав да поставувам слики на Инстаграм и добив неколку пораки од пријатели или пријатели на пријатели кои прашуваа колку чини тоа“, раскажува Спасија.

Таа се свртела кон платформата за да им дозволи на странците да ги тестираат нејзините рецепти од наследството на баба ѝ: „Поинаку е кога твоите пријатели и семејството ги пробуваат. Се прашувате дали се навистина добри“, вели Спасија која сега може да биде сигурна дека нејзините пријатели биле искрени, бидејќи повратните информации што ги добила од нејзината првична објава, натпревар во кој пет луѓе ќе освојат бурек, биле толку силни што таа веднаш составила мени врз основа на тестирањето врз пријателите во текот на летото, го регистрирала својот бизнис и „Бум! Станала ова што е сега!

Сликите од овие буреци кои Спасија почнала да ги објавува на Инстаграм започнале метеж кој за неколку недели се претворил во сегашното лудило.

„Работејќи од дома и со домашна печка со две полици, потрошив 5 месеци продавајќи бурек преку Инстаграм и уредувајќи пунктови за собирање низ Лондон. Мојот капацитет сега порасна, но сè уште го правам сето тоа сама и секоја пита се витка рачно од мене, користејќи свежи и сезонски филови.

Иако ова започна како проект за понатамошно зацврстување и зачувување на мојот сопствен културен идентитет, тоа е претворено во начин да им дадам на другите луѓе можност да создадат свои спомени!

Сега можете да нарачате пити, додатоци и балкански закуски за испорака во Лондон, како и да дојдете заедно на еден од моите поп-ап прозорци – пријавете се преку страницата за контакт за да дознаете кога можете да нарачате и каде ќе готвам следно!“, порачува Спасија на страницата на Мистик Бурек.

Таа за порталот https://www.mylondon.news објаснува: „Традиционално, бурекот се прави со сирење, со месо или со спанаќ, а во зима со зелка. Сега има некои продавници за бурек во Македонија кои прават нешто со вкус на пица. Но, не се фаќајте за тоа затоа што – не би рекла дека луѓето таму се заглавени во времето, но како земја, тие ги отфрлаат западните идеали.

На пример, КФЦ или Мекдоналдс не успеаја таму. Се обидоа и затворија за еден месец бидејќи храната што ја добивате таму е многу подобра. И мене ми се допаѓа тоа. Знам дека е сосема поинаку од она што го правам јас, но навистина ја почитувам храната што никогаш не се менува“.

Ова зачувување на нивната културна кујна доведе до некои уникатни јадења, дури и ако тие не се мејнстрим во нашиот главен град“.

Спасија продолжува велејќи дека на балканската храна, дефинитивно ѝ треба момент.

„Мислам дека многу луѓе или не знаат што е тоа или едноставно го заменуваат со нешто друго. Има многу луѓе кои велат: „Ох, тоа е како полска храна, нели?“ Не, тоа не е ништо како полска храна.

Значи, тоа е неистражен регион за многу луѓе“.

Авторот на текстот вели дека додека Македонија може да ги задржи традиционалните буреци, Спасија е сепак лондонски готвач – а експериментирањето е името на нејзината игра.

Тој го опишува своето искуство од моментот кога првпат го пробал бурекот на Спасија која во тоа време работела во ресторан во Саутворк.

„Целото јадење беше ремек-дело. Додека голем дел од заслугите паѓаат во скутот на Спасија, нејзината баба Славка исто така заслужува внимание. Ова се семејни рецепти, пренесени од нејзината баба во форма на готвач.

Инаку, книгата за готвење на нејзината баба содржи повеќе од само рецепти за бурек.

Авторот вели дека ико следните две јадења од нејзиното мени ја имале несреќната позиција да дојдат по бурекот и не можеле да го надминат, тие сепак биле одлични и дека дури и ако бурекот не бил дел од менито, со нив тоа би било сѐ уште фантастично.

Авторот воодушевено раскажува за вкусовите на сите јадења од менито, за огромните порции кои ги поразиле, но сепак не му одолеале ниту на десертот, баклава со крем од кикиритки и мед.

Спасија е уверена дека нејзината баба би била горда на тоа што го прави:

„Нејзината сестра е сè уште жива и некако потсвесно ја замени во однос на поддршката.

Таа ми испраќаше многу пораки и тоа беа огромни есеи за тоа колку се горди сите и да продолжам понатаму“, вели Спасија.