Лепчето или питата со паричка е еден од најпрепознатливите обичаи, но кај нас упорно секоја година се поставува прашањето дали тоа се прави на Бадник или на Василица, а луѓето се раководат според тоа каков е обичајот во регионот од кој доаѓаат. Па така, оние на кои им е поважна фолклорната наспротив православната традиција, ја прават обично погачата со паричка за Бадник, додека оние кои ја следат православната традиција, немаат дилеми – лепче или пита со паричка се прави за Стара Нова година или Василица, денот посветен на Свети Василиј Велики, кога воедно започнува и новата година според јулијанскиот календар.

Бадник, кој се одбележува на 6 јануари, има поинаков карактер. Тогаш се подготвува посно лепче, кое најчесто се дели без паричка.

Според теолошките толкувања, коренот на обичајот со лепчето и паричката се наоѓа токму во житието на Свети Василиј Велики. Во него се раскажува дека, кога бил архиепископ во Кесарија, тој собрал накит и златници од жителите на градот за да ги заштити од одмаздата на Јулијан Отстапникот, нечесен цар и гонител на Христијаните.

Откако опасноста поминала и Јулијан бил убиен, Василиј не знаел кое злато кому му припаѓа, па по божествено вдахновение наредил да се направат мали лепчиња во кои биле ставени златниците и накитот. На денот на Новата година, секој верник добил по едно лепче и во него го нашол токму она што било негово и што претходно го дал. Во спомен на овој настан, се верува дека на денот на Свети Василиј Велики се меси лепче со паричка.

Покрај верниците на Македонската православна црква – Охридска архиепископија, Василица ја празнуваат и Српската и Руската православна црква, Ерусалимската патријаршија и дел од Света Гора, што дополнително ја потврдува длабоката вкоренетост на овој обичај во православниот свет

Еве и рецепт за нашата пита со паричка.

Состојки:

750 г брашно

малку квасец (1/4 свеж или малку сув)

2 филџани зејтин

1 ипол лажиче сол

1 ипол шолја вода

Приготвување:

Од состојките се замесува тесто и се остава 10 минути да се одмори. Се дели на два дела, секое се расукува во кора и се премачкува со свинска маст, путер или маргарин. Секоја од корите се засекува такашто со нож во средината се исцртува круг, а потоа се засекува од кругот кон краевите на кората со нож на 9 парчиња кои се преклопуваат едно врз друго.

(Ова е поедноставната варијанта од онаа кога двете топчиња се делат на уште 9, па секое посебно се расукува, се премачкува со маст и се реди едно врз друго).

На нашиот поедноставен начин се подготвуваат двата дела од тестото и се ставаат во фрижидер. Најдобро е да отстојат преку ноќ, но доволни се и само 2 часа.

Потоа од двата дела се расукуваат кори, едната се става во подмачкана тепсија, се става филот, па одозгора се става втората кора и се пече.

Филот направете го по ваша желба. На пример, едната со мелено месо и кромид, а втората со урда и јајца. Паричката завиткајте ја во мало парче фолија и ставете ја некаде во питата. Тој што ќе ја најде, може да се радува, иако паричката со сигирност не е носител на среќа, туку само симбол кој ќе не потсетува на чудото поврзано со Свети Василиј Велики. 

Здружение на граѓани со името „Василичари од Боемска“, формирано како иницијатива на Драган Арсовски Јајчар, сопственик на националниот ресторан „Чардак“ на Боемска, поточно 27 скопјани од различни профили, во сабота (14 јануари) на пладне го организираат својот прв настан со хуманитарни цели.

За да го оправдаат своето име и своите цели, а тоа е враќањето на традицијата и хуманоста во главниот град, тие го организираат својот прв настан како здружение токму на овој празник посветен на Свети Василиј Велики.

„Ќе се дружиме со македонската чалгија, греано вино и греана ракија. Добродејдени сте сите! Средствата кои ќе бидат собрани ќе бидат донирани за хуманитарни цели, поточно на социјално загрозени семејства“, вели Арсовски.

Според шеф Зоран Мајновски кој е еден од членовите на ова здружение на граѓани, планот им е на настанот да го изберат и кумот за следната година. Па така тие ќе си поделат меѓу себе 27 лепчиња од кои, се разбира, само едно ќе биде со паричка, а тој што ќе го добие, ќе биде кум за следната Василица. Во меѓувреме здружението ќе организира и други настани со хуманитарни цели, а локацијата ќе биде секогаш иста – Боемска улица.

Меѓу другите членови на здружението, освен кафанџии и готвачи, има и пејачи, бизнисмени и други граѓани.

Инаку, Василица се празнува во чест на Свети Василиј, а во житието за овој светец е и објаснувањето зошто се прави лепче со паричка токму на Василица, а не на Бадник.

Според свештениците на МПЦ, сѐ во православната традиција има смисла и има историја, па така и оваа традиција да се прави лепче со паричка на Василица, а  не на Бадник. Во времето кога свети Василиј Велики станал архиепископ Кесариски, епархот на Кападокија, кој бил алчен човек имал обичај редовно да доаѓа со својата војска и да го ограбува градот. Кога на свети Василиј му јавиле дека епархот повторно доаѓа, тој побарал од богатите луѓе во Кесарија да ги донесат сиот свој накит и златници. Кога епархот пристигнал, свети Василиј го пречекал и му го понудил богатството. Епархот се изненадил и одбил што било да земе, ниту пак го ограбил градот. Свети Василиј останал со сиот накит и златници токму на новогодишната вечер, не знаејќи што кому му припаѓа. Тогаш просветлен од Господ, ги замолил готвачите да направат мали лепчиња за секој верник. Во секој од лебовите тој ставил малку накит и златници. На денот на Нова година, кога сите луѓе дошле во црква, тој секому му дал по едно лепче. Тоа што секој го имал најдено во лепчето било токму тоа што претходно го имал дадено, пишува во житието за Свети Василиј.

Традицијата поврзана со чудото што се случило се празнува меѓу православните христијани и ден денес, па оттаму и идејата на овие скопјани да ја вратат традицијата и хуманоста во срцето на градот.