Ако сте љубител на градинарството и имате домашни миленици, сигурно ви е познато чувството кога ќе видите дека некое куче прегазило цветна леа, а мачка ја претворила свежо прекопаната земја во свој тоалет. Резултатот често се искорнати растенија, скршени стебленца и уништени насади во кои сте вложиле многу труд.

За среќа, постои едноставно и евтино решение кое во последниве години станува сè попопуларно меѓу градинарите ширум светот – пластичните вилушки.

Иако на прв поглед звучи чудно, забодувањето пластични вилушки во земјата може ефикасно да ги одврати милениците и дивите животни од влегување во градината, без притоа да им нанесе каква било штета.

Зошто функционира овој трик?

Кога вилушките се поставени исправено во почвата, тие создаваат нерамна површина по која животните не сакаат да одат.

Мачките особено избегнуваат места каде што чувствуваат непријатност под шепите, па често се откажуваат од копање или вршење нужда во такви делови од градината. И кучињата обично не сакаат да газат по непозната и неудобна подлога.

Освен тоа, вилушките делуваат и како визуелна пречка. Необичните предмети во земјата ги збунуваат животните и ги тераат да размислат двапати пред да се приближат.

За разлика од хемиските средства за одбивање или поставувањето огради, овој метод е евтин, лесен за примена и речиси незабележлив.

Како да ги користите?

Постапката е многу едноставна:

Соберете пластични вилушки што веќе ги имате дома или купете евтин пакет.
Забодете ги во почвата со запците свртени нагоре.
Оставете неколку сантиметри растојание меѓу нив.
Ако станува збор за поголема површина, поставете повеќе вилушки за да создадете погуста заштитна бариера.

Овој метод е еколошки поприфатлива алтернатива на многу комерцијални средства за одбивање животни и не претставува опасност ниту за милениците ниту за дивите животни.

Уште 10 необични, но корисни трикови за градината

1. Искористете го талогот од кафе како ѓубриво

Талогот од кафе е богат со фосфор, калиум, азот и магнезиум. Освен што ја збогатува почвата, може да помогне и во одбивање на полжавите.

2. Кајенски пипер против штетници

Малку кајенски пипер расфрлан околу растенијата може да ги одврати инсектите и некои животни кои ги оштетуваат насадите.

3. Пластични вилушки против несакани гости

Освен мачки и кучиња, овој трик може да ги одврати и вервериците, ракуните и други животни кои копаат по градините.

4. Домашно средство од оцет против плевел

Измешајте 5 литри бел оцет, една шолја кујнска сол и една лажица детергент за садови. Смесата ставете ја во шише со распрскувач и нанесете ја директно врз плевелот.

5. Цимет против габични заболувања

Циметот има природни антигабични својства и може да помогне во заштита на младите садници.

6. Кора од банана за повеќе хранливи материи

Кората од банана е богата со калиум, калциум и сулфур. Изблендирајте ја со малку вода и искористете ја како природен додаток за растенијата.

7. Чај од камилица за посилни садници

Камилицата исто така има антигабични својства. Со прскање на младите растенија со изладен чај од камилица може да се намали ризикот од болести.

8. Тетрапакот од млеко како заштита

Празните пакувања од млеко можат да послужат како мини-стакленици за заштита на младите растенија од студ и ветер.

9. Газиран пијалак за гардениите

Мала количина газиран пијалак може да ја зголеми киселоста на почвата, што им одговара на гардениите. Но, не претерувајте.

10. Сапун под ноктите пред работа во градината

Пред да почнете со работа, поминете со ноктите преку парче сапун. Така ќе спречите нечистотијата да се задржува под нив и многу полесно ќе ги исчистите рацете подоцна.

Неодамна на Фејбук профилот на еден познаник, видов фотографија од преубави шпаргли (аспарагус), над која напишал: Одлична шпаргла од градината на Алекс МекАвоис (Alex McAvoice). Веднаш ми фати око бидејќи, освен еднаш кај сестра ми во Хрватска и еднаш од тегла, мислам дека никогаш не сум јадела шпаргли. На пазар сум видела само еднаш, на тезга, ама беше ѓавол ипол, а ја гледам по маркетите, исто така ѓавол ипол, а никаква, да ти е жал и да ја гледаш, а не пак да ја јадеш.
Го прашав кој е Алекс и кај да го најдам, а тој ми вели: „сигурно го знаеш, дечко од градов, нема шанси да не го знаеш“.
И така, додека си викам сама на себе дека немам поим кој е, му се јавувам и слушам еден познат глас, онаков, од најубавите. Оние што ги викаат радиски гласови…
И дума по дума, не само што сфатив дека ептен знам кој е човекот, туку и дознав која му е партнерка и некако сите коцки си дојдоа на свое. Е сега можеби многумина ќе си речат, де, де, ја откри Америка, ама ете, некогаш може да се знам со некого и сто години, а да не знам кој му е маж, жена, сестра и друга фамилија која можеби исто така ја знам по некоја друга линија. Ама кога конечно сфатив дека Александар Алексовски и мојата поранешна колешка од поранешните „Македонија денес“ и „Денес“, Ивана Тасев, се маж и жена, тоа беше како да си најдов изгубено делче од слагалица. И пак се сетив на прашањето што го постави еднаш многу одамна едно мало девојче од соседството во кое тогаш живеев: Зошто сите мажи и жени си личат меѓусебе?

Многу долг вовед за една шпаргла, ама така е тоа кај нас, во Арт кујна. Додека сите прават брзи и куси вести, ние си правиме, бавни и долги приказни, па кој сака нека чита.

Е сега, вчера да умрев немаше да помислам дека човекот чиј глас е насекаде во етерот, на радио, на ТВ, на реклами, во документарци, а неговиот лик е оној кој сме го виделе и во улога на спикер во сериозни вести, но и во улога на спикер на оние пародични Фчерашни новости, еден ден ќе го барам поради неговите убави, свежи домашни шпаргли.

Ама тоа е. Александар веќе 10 години се занимава со градинарство. Сади сѐ и сешто, па еве сега и шпаргли.
„Од секогаш сум имал интерес за растенија и за животни, а сум чепкал нешто ситно и претходно, но конкретно со градинарство почнав пред 10-тина години, и тоа со еден предизвик кој се случи токму на еден 1-ви мај. Правевме скара кај едни пријатели и тераме муабети со пријателот дека мајката му е да живееме на село, планина… На овој муабет, Ивана ни вика: „Вие сте скопски „педерчиња“, не знаете што е живот на село, се занесувате, ќе се откажете уште првиот месец“. И додава: „Ако толку сакаш да пробаш, има кај татко ми голем имот што зјае празен, па сади таму“.
И така почна мојава градинарска приказна. Првата година почнав со 5-6 леи, втората уште 5-6, ајде да пробам да насадам ова, па она, се и сешто, од лук,
кромид, спанаќ, моркови, до патлиџан, пипер, тикви, грашок, боранија, краставици, лубеници, дињи и уште што не друго помеѓу. Со Томо, татко ѝ на Ивана, сме ортаци на бавча, судбински спој, од самиот почеток во тивок конфликт, јас со пермакултурни идеи за органско, регенеративно земјоделие, без многу копање, без хемии, отрови и вештачки ѓубрива, а тој скопјанец и по татко и по дедо, дипломиран агроном инженер, класично образуван во 70-тите, кој веќе одамна баталил земјоделие, па јас му направив еден препород. Ама излезе конструктивен конфликт, оти ме заинаети да навлезам подлабоко во темата и преку пример да му покажам дека може и поинаку, а попат многу научив и дознав од него“, ни раскажува Алекс за своите почетоци во градинарството.
Вели дека е прва генерација роден Скопјанец, дека неговите биле селски деца кои дошле во Скопје да учат средно, па да студираат и останале тука, но сите заедно оделе редовно на село кај дедо му и баба му, такашто селскиот живот никогаш не му бил целосна непознаница, а добро го знае и вкусот на селските природни зеленчуци, овошја, јајца, меса и медови.

И, кога сме кај медот, уште едно изненадување. Човеков, не само што одгледува зеленчук, туку чува и пчели. За медот што го вади, неговата Ивана вели: Подобар мед не сте пробале!
„Со пчелите почнав исто од љубопитност. Ме запчелари Сашко Ризов, колега на брат ми во 2017-та. Кога и да се видевме, стално го распрашував што, како со пчелите, што јас сум видел, прочитал од општа култура, се додека не ми кажа – штом толку те интересира, јас ќе ти подарам три роја, а ти доаѓај сезонава кај мене на пчеларник да те подучам на некои основни работи, другото од книги, јутјуб и така.. презимија кај него, па пролетта 2018-та ги однесов кај мене во село, во кривопаланечиот крај и таа година, не вадев мед, туку само ги множев, па сега имам 20-тина кошници. Во однос на приносот лани, иако чудна и неветувачка година, ми беше најдобра и извадив во просек 18-19 килограми мед од кошница“, ни раскажува нашиот соговорник кој во меѓувреме сади и одгледува и медоносни дрвца и грмушки, па се надева дека за некоја година тие ќе му дадат на медот некој уште поавтентичен вкус.
Што се однесува до домашните зеленчуци, вели дека до лани и покрај фокусот на аспарагусот успевале да засадат и други зеленчуци, ама годинава поради други професионални обврски и приоритети многу задоцнил со подготовка на расадот и на земјата и признава дека во голема мера ја пропуштил сезоната.
Во текот на градинарењето правел и грешки, но нели, човек од грешките најдобро се учи.
Инаку, аспарагусот влегол во неговата градинарска приказна уште втората година од неговото бавчанџиство.

„Нашиот другар Бојан Кртолица, на ферија од Франција, ни доаѓа на бавча и вика – а бе имаш шпаргла? Многу си ја јадам во Франција. Шпаргла?! Што е тоа? И така бидна шпарглата. А што се однесува до понудата по маркетите, ај што се нереално скапи, дури и за западноевропски пазар, туку се и бајати. Или не знаат да ги работат, несоодветно ги чуваат, не знам“, вели Александар чија шпаргла со радост ја чекаат неколку ресторани, задруги, продавници за здрава храна, но и пријатели, познаници и љубители од кои, вели, и почнала приказната.
Тие по дома често ја консумираат додека ѝ е сезона.
„Јас ја сакам онака, клот, па додека ја берам знам да ја изгрицкам како морков со пупчето за на крај. Инаку, омилена ми е кратко пропржена на маслинов зејтин со лук и, евентуално, рендан пармезан, пекорино или слично.
Одлични опции ми се и крем супа од шпаргли, па во омлет или. ролувани во некој пршут, во салата наместо краставица, на тенки крукчиња со лимонов сок и зачини, комбинациите се бескрајни.
Инаку, за зелената шпаргла, искрени пријатели што разбираат и јаделе шпаргли и во земји кадешто шпарглата е традиција и се прават фестивали во нејзино име, ми велат дека немаат пробано подобра од мојата. Ако се искрени, тогаш мислам дека не е до ништо друго, туку до тоа дека не пробале денеска или синоќа набрана, пробрана и соодветно спастрена шпаргла“, вели тој.

Ако го прашате, од сите негови „деца“ на кое е особено горд, вели дека најмногу се гордее со доматот хибрид што го селектирал две години сосема наивно и нестручно. Станува збор за хибрид меѓу јабучар и охридски домат.
„Вистинска спојка меѓу двата и на вкус и на текстура. Покрупен и помесест од
јабучарот и позаоблен и долгнавест и поцврст, а сочен како стружанецот, како што си го викаме по дома, бидејќи Томо (таткото на Ивана) го донесе семето од Струга“, раскажува Алекс.
Има уште многу нешта што би ги пробал, проучил, но краток му е денот па не
може да стаса се. Вели дека сака да се фокусира на повеќегодишни растенија, а од новите работи, веќе му е расадена виолетовата шпаргла, па догодина очекува да имаат промотивна краткотрајна берба.
„Аспарагусот е повеќегодишно растение кое се сее од семе, па следната година се расадува на постојано место и се остава да расте таа сезона, па дури од третата почнува краток период да се бере, од четвртата малку повеќе, па дури од петтата влегува во полно производство и се бере од кога почнува да тера, кон крај на март до крај на мај и почеток на јуни, а потоа се што ќе никне се остава да расте и да го храни коренот за следната сезона“, објаснува стручно нашиот земјоделец.
Ивана пак, како и секоја мудра жена, му ја дава сета морална поддршка на својот сопруг и се грижи за достава и наплата.
„Тоа ѝ е омилениот дел, другово така-така“, се смее Алекс одговарајќи на нашето прашање за тоа колку и што му помага Ивана.

Додека работи, тој секогаш слуша музика која ја бира според расположение и
моментални активности, но признава дека не се вклопува баш комплетно во
сликата за еден вистински земјоделец кога станува збор за станување рано
наутро.
„Пластеникот е одлична работа преку зима, пролет, есен… на лето не баш толку, освен ако не си ранобудна птица, па да почнеш пред зори и да привршиш со работата до 8-9 часот наутро…за жал, јас не сум од тие“, вели тој со својот радиски глас од онаа страна на слушалката.

Тоа е колку што можевме покусо, убавата селска приказна за овие градски ликови од кои, кога ќе ги сретнете низ градов онака стокмени на некој културен настан, сигурно никогаш не би ви паднало на памет да побарате пиперки, патлиџани, мед или шпаргла. Но, чисто да се знае, сето тоа им е само додадена вредност.

Време е да почнете да размислувате за пролетното градинарство и да дозволите вашата градина оваа година да биде најдобрата што некогаш сте ја засадиле. Зошто? Светот станува сè понесигурно место за живеење. Можеби наскоро ќе ви требаат сопствени извори на храна и здравје засадени во вашата градина. Органското градинарство не поддржува употреба на хемикалии кои вештачки постигнуваат побрз раст на растенијата и нивна заштита од инсекти.

Органското одгледување се заснова на природни градинарски принципи кои се користат илјадници години. Пермакултурното органско градинарство оди чекор подалеку, нагласувајќи ја потребата за одржливо одгледување растенија, функционирање во хармонија со природната средина. Пермакултурното органско градинарство станува сè попопуларно. Сè повеќе луѓе го прифаќаат овој евтин и релативно лесен начин да одгледуваат сопствено овошје, зеленчук, билки и цвеќиња.

1. Изберете локација

Набљудувајте ја земјата во која планирате да почнете да одгледувате неколку пати на ден. Обрнете внимание на деловите кои се претежно на сонце, и на оние кои имаат повеќе сенка. Ако сонцето е реткост во вашата област, изложувајте ги растенијата на него колку што можете повеќе. Од друга страна, ако живеете во области каде што има многу сонце, со подолги сушни периоди, обидете се да ги заштитите растенијата со сенка. Исто така, размислете како да ги заштитите растенијата од силни ветрови што можат да им наштетат. Дури и малите градини имаат своја микроклима. Имајте го ова на ум кога садите за да им обезбедите на растенијата доволно сонце или сенка, според нивните специфични потреби.

2. Изберете растенија

Избегнувајте растенија склони кон болести и растенија кои тешко се одгледуваат, на кои им треба прскање или кастрење. Подобро е да изберете растенија кои успеваат во вашата област отколку растенија што треба да ги заштитите од влијанија од околината кои не им одговараат. Ако е можно, изберете растенија кои ќе ви користат на многу начини: оние кои цветаат во првата сезона и даваат плодови во втората, кои со крошната ќе создадат сенка за другите растенија и ќе ѝ дадат природна убавина на вашата градина. Домашните растенија ќе привлечат природни опрашувачи како пчели и пеперутки кои ќе ѝ дадат дополнителен шарм и убавина на градината.

3. Направете дом за вашите растенија

Направете подигнати гредички кои ќе ја олеснат грижата за растенијата, ќе обезбедат подобра циркулација на воздухот, ќе ги заштитат од студот и ќе ја намалат потрошувачката на вода. Органска градина можете да направите и во стан! Подигнатите цветни леи и вертикалното садење ќе ви овозможат да одгледувате лековити растенија, зеленчук и цвеќиња на мал простор.

4. Хранење на вашите растенија

Една од главните задачи на пермакултурната органска градина е да се избегне отпад. Имањето градина ви дава можност повторно да го користите природниот отпад како што се лушпи од јајца, лушпи од овошје и зеленчук, остатоци од кафе и друг природен отпад што обично го фрлате во ѓубре. Од овој отпад, направете компост кој е како злато за вашите растенија.

5. Наводнување на растенијата

Современите градинари не ги следат принципите на одржливост и зависат од изворите на вода. Тие користат црева и прскалки за одгледување растенија за кои е потребна многу вода во суви области. Пермакултурната органска градина максимално користи природни извори на вода, искористувајќи ги подземните и дождовните води. Оставете буриња на отворено каде што ќе се собира дождовница што ќе ја користите за наводнување на вашата градина.

6. Заштита на растенијата од штетници

Избегнувањето хемикалии не значи дека ќе имате градина полна со штетници. Природната синергија помеѓу некои растенија може да помогне во борбата против штетниците – ако ги засадите блиску едно до друго, нивната сила и принос се зголемуваат, а тие се подобро заштитени од штетници. Како што растенијата имаат лековито дејство врз човековото здравје, тие исто така можат позитивно да делуваат и едни на други.

Повеќе за компатибилните билки прочитјте ТУКА.