Грејпфрутот е едно од нашите омилени овошја што уживаме да го јадеме. Создаден е со вкрстување на помело со обичен портокал, а постојат бели, розови и црвени сорти, со и без семки. Еден голем грејпфрут обезбедува околу 200-250 мл сок богат со растителни влакна, витамин Ц, антиоксиданти и фитонутриенти кои имаат корисен ефект врз здравјето. Сепак, треба да се биде претпазлив со ова овошје ако земате лекови и во тој случај, најдобро е воопшто да не го консумирате.

Денес е познато дека повеќе од 85 лекови можат да стапат во интеракција со грејпфрутот, зголемувајќи ја концентрацијата на лекот во крвта поради забавен метаболизам.

Многу од овие лекови се користат за лекување на важни и чести болести, а бројот на лекови што можат да предизвикаат сериозни несакани ефекти кога се комбинираат со грејпфрут се зголеми од 17 на 43 помеѓу 2008 и 2012 година. Можните несакани ефекти вклучуваат нарушувања на срцевиот ритам, оштетување на мускулите и бубрезите, крварење и респираторна депресија.

Главниот механизам на интеракција го вклучува ензимот CYP3A4, кој е вклучен во разградувањето на околу 50% од сите лекови. Грејпфрутот го блокира дејството на овој ензим во цревата (и во помала мера во црниот дроб), поради што лекот не се разградува доволно брзо. Ова резултира со зголемена количина на лекот во телото и ризик од предозирање.

Телото ја губи способноста да ги разградува лековите

Хемикалиите во грејпфрутот што предизвикуваат интеракции со лекови се нарекуваат фуранокумарини. Тие се разградуваат од ензимот CYP3A4, тие неповратно го деактивираат овој ензим во цревата. Ова значи дека телото привремено ја губи способноста да разградува одредени лекови, сè додека не се создаде нов ензим (што може да трае неколку дена).

Најважниот ефект е неповратното блокирање на ензимот CYP3A4 во цревата, што се јавува дури и по една чаша (200-300 мл) сок или консумирање свеж грејпфрут. Ова предизвикува лекот да се разградува побавно, а неговата биорасположивост (количината на лек што стигнува до крвотокот) се зголемува – ефектот може да трае 24 часа по консумирањето, според бројни студии.

Интересно е што ова не важи за интравенозни лекови, туку само за оралните.

Количината на грејпфрут не е важна

Сите видови грејпфрут (свежо овошје, сок, концентрат) имаат ист ефект, бидејќи сите содржат фуранокумарини. Еден цел грејпфрут или 200 мл сок е доволно за да предизвика клинички значајно зголемување на нивото на лекот во телото. Портокалите од Севиља, лиметите и помелото исто така имаат сличен ефект, додека обичните слатки портокали немаат ваков ефект.

Најризични лекови

Лекови против рак: дасатиниб, нилотиниб, сунитиниб, вандетаниб

Антибиотици и антивирусни лекови: еритромицин, халофантрин, маравирок, кинин

Лекови за намалување на холестеролот: аторвастатин, ловастатин, симвастатин → ризик од оштетување на мускулите (рабдомиолиза)

Кардиоваскуларни лекови: амиодарон, дронедарон, фелодипин, нифедипин, ривароксабан, тикагрелор

Психијатриски лекови и аналгетици: буспирон, оксикодон, кетамин, кветиапин, триазолам

Имуносупресиви: циклоспорин, такролимус, сиролимус, еверолимус

За овие лекови, се препорачува да се избегнува грејпфрут (и слични цитрусни овошја) или, кога е можно, да се замени лекот со побезбедна алтернатива (на пр. правастатин наместо симвастатин).

Фактори што го одредуваат клиничкото значење на интеракциите помеѓу грејпфрут и лекови

Значењето на интеракцијата помеѓу сокот од грејпфрут и лековите зависи од тоа колку се менува концентрацијата на лекот во крвта и дали тоа води до токсичност. На ова влијаат биорасположивоста на лекот, количината и фреквенцијата на консумирање сок, времето помеѓу земањето на лекот и сокот и индивидуалните разлики помеѓу пациентите.

Орална биорасположивост:

Лекови кои се разградуваат од ензимот CYP3A4 и имаат ниска биорасположивост (како што се статини, блокатори на калциумови канали, имуносупресиви, седативи) се особено чувствителни на интеракцијата.

Луѓето со поголеми количини на ензимот CYP3A4 во цревата имаат посилна реакција на сокот од грејпфрут.

Количина и фреквенција на консумирање:

Само 250 мл сок (еден грејпфрут) може да предизвика интеракција. Редовното пиење го зголемува ефектот. На пример, фелодипинот имал три пати поголема концентрација во крвта со 250 мл сок, според една студија.

Временско растојание:

Колку е поголемо растојанието помеѓу земањето на сокот и лекот, толку е помала интеракцијата. Ако сокот се пие 4 часа пред лекот, ефектот е најголем; по 10 часа се преполовува, а по еден ден се намалува на 25%.

Влијание врз пациентите:

Грејпфрутот го инхибира ензимот CYP3A4, што ја зголемува количината на лек што влегува во крвта. Постарите лица се особено изложени на ризик поради честата употреба на повеќе лекови и помалата толеранција на високи концентрации.

Кој е изложен на најголем ризик?

Луѓето над 45 години се најмногу изложени на ризик, бидејќи земаат најмногу лекови на рецепт. Ризикот се зголемува особено по 70-годишна возраст, бидејќи постарите лица потешко ги компензираат високите концентрации на лекови во крвта. На пример, лекот фелодипин (за крвен притисок) може да предизвика прекумерно намалување на крвниот притисок без зголемување на срцевиот ритам кај постарите лица кога се зема со грејпфрут.

Бидејќи кардиоваскуларните лекови често се користат кај постари лица, оваа група е исто така изложена на поголем ризик од интеракции поради побавниот метаболизам на лековите што доаѓа со возраста. Активноста на ензимот на црниот дроб CYP3A4 и протокот на крв низ црниот дроб се намалуваат со возраста, што го забавува разградувањето и излачувањето на лековите. Затоа, сокот од грејпфрут и кардиоваскуларните лекови со тесен терапевтски индекс не треба да се користат истовремено поради можни штетни ефекти.

Главни опасни интеракции помеѓу грејпфрут и лекови

1. Нарушување на срцевиот ритам (torsade de pointes)

Амиодарон и дронедарон (антиаритмични лекови) – нивото на лекот во крвта се зголемува до 3 пати, што може да предизвика вентрикуларни аритмии и ненадејна смрт.

Нилотиниб и сунитиниб (лекови против рак) – зголемување на концентрацијата на лекот до 60%, со зголемен ризик од срцеви компликации.

2. Оштетување на мускулите (рабдомиолиза)

Симвастатин, ловастатин, аторвастатин – нивоата на лекот може да се зголемат 3-7 пати дури и со една чаша сок од грејпфрут дневно → ризик од сериозно оштетување на мускулите и бубрезите.

Побезбедни алтернативи: правастатин, росувастатин, флувастатин (не реагираат со грејпфрут).

3. Оштетување на бубрезите (нефротоксичност)

Циклоспорин и такролимус (лекови за спречување на отфрлање на трансплантирани органи) – нивоата може да се зголемат до 10 пати, што доведува до акутно оштетување на бубрезите.

Опишан е случај во кој нивоата на такролимус се зголемиле за 500% по консумирање мармалад од грејпфрут.

4. Рак на дојка (контроверзен)

Некои студии покажаа дека жените во менопауза кои консумираат грејпфрут секојдневно и земаат естроген имаат 30% поголем ризик од рак на дојка, но друга студија не ја потврди оваа поврзаност.

5. Намалување на крвниот притисок

Лекови за еректилна дисфункција (силденафил, тадалафил, варденафил): можат да предизвикаат опасен пад на крвниот притисок, особено ако се земаат со нитрати.

Нимодипин (мозочен удар): можен е ненадеен пад на крвниот притисок.

6. Ризик од мозочен удар

Ерготамин (мигрена): ризик од гангрена или мозочен удар.

Нутриционистката Џес Кординг за Women’s Health ги објаснува најдобрите намирници кои согоруваат калории кои можете да ги јадете без чувство на вина:

Пилешко и мисиркино
Овие протеини ќе ви дадат долготрајно чувство на ситост и ќе се чувствувате задоволни после јадење, па нема да бидете принудени да „грицкате“ нешто друго.

Тие се одличен извор на триптофан, кој служи како претходник за создавање на невротрансмитер серотонин.

„Ако не сте добро расположени или сте под стрес, важно е да го зголемите производството на серотонин во вашето тело за да го балансирате расположението, да го намалите емоционалното прејадување и да спречите ‘грицкање’ поради стрес“, особено додека се обидувате да изгубите тежина, вели Кординг.

Јаткасти плодови и путери од јатки
„Јаткастите плодови се полни со здрави масти, влакна и протеини, што е совршена комбинација за одржување на енергијата и за ситост“, вели Кординг.

Тие се калорични, така што нема да ви треба многу за да се заситите со грст јаткасти плодови или неколку лажици од нивниот путер (бадем, кикиритки, итн.), а Кординг додава дека со некои од нив, како на пример оревите, во исхраната ќе додадете и омега-3 масни киселини кои помагаат да се намали воспалението во телото.

Јајца
Според Кординг, јајцата се уште еден одличен извор на протеини и здрави масти, кој ќе ви помогне да ја одржите мускулната маса додека согорувате маснотии.

Со оглед на тоа што едно големо јајце содржи 70 калории, ќе биде одлично за контролирање на порцијата храна, а имаат и холин, соединение кое помага за здравјето на мозокот и DHA (докосахексаеноична киселина), која има антиинфламаторно дејство.

Млеко, јогурт и сирење
Млекото нуди многу калциум за градење на коските (300 мг) и животински протеини (8 грама), а не мора да купувате такви со малку маснотии за да уживате во нив.

„Иако ќе внесете нешто повеќе неколку калории, ќе бидете посити од тоа“, вели Кординг. „Уште подобро ќе ги апсорбирате хранливите материи, вклучително и витамините Д и А, ако ги изберете оние со повеќе маснотии“, продолжува.

Дополнително, пробиотиците од јогуртот ќе ја помогнат функцијата на целиот организам и варењето и ќе го зајакнат имунитетот.

Зрнесто овошје
Бидејќи се полни со влакна, овие слатки бобинки ќе ви помогнат да бидете сити и да ја намалат желбата за храна додека ги топите мастите. На пример во една шака боровинки ќе добиете помалку калории (приближно 84) и повеќе влакна (3,6 g) отколку во една голема банана.

Тие се антиинфламаторни и полни со антиоксиданти кои помагаат да се одржи имунолошкиот систем силен и здрав.

Маслиново масло
Повеќето масла за готвење се богати со мононезаситени масти, околу 14 грама по лажица, што ќе ве спречи да грицкате и ќе ве засити. Кординг посебно го издвојува маслиновото масло кое го препорачува во секое јадење.

Авокадо
„Тие се одлична комбинација од мононезаситени масти и влакна, кои помагаат да бидете сити“, вели Кординг. Тоа е исто така добар извор на калиум, кој спречува задржување на водата и надуеност, а сето тоа е добредојдено кога се обидувате да изгубите тежина. Калорично е, па ќе биде доволна само половина, на пример со тост или јајца.

Помасна риба
Лосос, туна, скуша, сето тоа се риби кои ќе помогнат да се изградат мускули и да се заситите. Лососот е полн со омега-3 масни киселини кои помагаат во намалување на воспалението и согорување на маснотиите.

Грејпфрут
Ова цитрусно овошје има боја на сок од портокал бидејќи помага во регулирањето на шеќерот во крвта и има многу влакна, околу 3 грама во еден плод од 80 калории. Бидејќи има малку калории, можете да го јадете помеѓу оброците без страв дека ќе се здебелите. Полн е и со витамин Ц и бета каротен, кој му помага на имунолошкиот систем.

Чили пиперчиња
Се покажа дека капсаицинот, компонентата на чили пиперките што ги прави лути, помага при слабеење бидејќи малку го забрзува метаболизмот. Тоа нема да ви помогне премногу да согорувате масти, но може да му помогне на вашиот метаболизам во процесот на губење на тежината, вели Кординг.

Темно лиснат зеленчук
Богат е со железо, што пак го поттикнува протокот на кислород низ вашето тело. Ова може да ви помогне да го максимизирате текот и резултатите од вежбањето и да согорите маснотии, објаснува Кординг.

Рузмаринот (Salvia rosmarinus) е зимзелена медитеранска грмушка од фамилијата Lamiaceae, густа и висока од 1 до 2 м. Листовите од рузмарин содржат 10% ароматично масло, лути се и имаат малку опор вкус. Се користат во медицината и како зачин. Маслото од рузмарин се добива од врвовите на стеблото и лисјата.

Тоа е лековито растение кое има антибактериски, антиинфламаторни и антисептички својства. Добар извор е на витамините А, Б, Ц, Д, Е и К и позитивно делува на целиот организам, а особено на здравјето на мозокот, црниот дроб и срцето.

Освен што се додава во јадењата, од рузмарин може да се направи и топол пијалок сличен на чајот, кој има посебни придобивки за дигестивниот систем. Доколку го консумирате после оброк, ќе ги опушти мускулите на тој дел од телото, ќе ја намали надуеноста, ќе ги ублажи гасовите и грчевите.

Ако со него искомбинирате грејпфрут, кој е познат по топењето на мастите, добивате ефикасен напиток кој го забрзува метаболизмот, го поттикнува согорувањето на мастите и ја истенчува половината.

Состојки:

2 лажички сушен рузмарин
3 дцл топла вода
1 грејпфрут

Приготвување:

Во топла вода ставете го сувиот рузмарин и оставете го да кисне во вода околу пет минути.

Процедете го рузмаринот. Грејпфрутот добро измијте го, исцедете го сокот од половина од плодот и измешајте го со чајот од рузмарин.

Преостанатата половина од грејпфрутот исечкајте ја на парчиња и додадете ја во течноста.

Грејпфрутот е тропско растение со горчлив вкус од родот агруми. Тоа е плод на зимзелено дрво кое расте до 6 м во височина, но може да биде и повисоко. Плодовите растат до 15 цм во дијаметар и имаат жолта или портокалова боја.

Грејпфрутот е полн со витамин Ц, па помага во борбата против настинки и срцеви заболувања и го забрзува метаболизмот. Содржи и антиоксиданти кои помагаат во обновувањето на оштетената кожа и во борбата против брчките. Исто така, го успорува процесот на стареење на клетките.

Освен ова, грејпфрутот го забрзува метаболизмот и го поттикнува слабеењето. Има и антисептички својства, а богатството на витамини и минерали ги храни клетките на кожата, ги стеснува порите и ја ослободува кожата од вишокот маснотии. Во козметиката се користи за лекување на мрсна кожа.

Сепак, грејпфрутот може да биде и опасен по здравјето во комбинација со лекови бидејќи може да го зголеми ефектот на лекот до тој степен што изгледа како пациентот да земал преголема доза од лекот, додека во други случаи со делување на нарингинот, супстанца која се наоѓа во грејпфрутот, може да се намали апсорпцијата на.лекот од крвта.

Грејпфрутот или неговиот сок може да предизвикаат реакција дури и ако ги консумирате половина час пред или по земањето на лекот. Ова горчливо овошје го зголемува и нивото на калциум оксалат кој може да предизвика камења во бубрезите.