Во организација на здружението АРНО, се одржа настанот „Иновативна зелена економија преку македонски примери“, кој имаше за цел да ги презентира иновативните идеи на македонските организации Ековита, Јавор Зрновци и Ино Тех Клуб. Овие организации, во рамките на грантовата шема на проектот ЕИЦЕЕ (Екосистем за иновации и развој на циркуларна економија во Западен Балкан), имаа можност да создадат прототипи на македонски зелени производи.

Во воведниот дел, Ирина Јаневска од АРНО истакна дека проектот ЕИЦЕЕ претставува стратешка иницијатива за воспоставување на мрежа за циркуларна економија. Покрај подготовката на национални извештаи и научни трудови за јавни политики, клучниот придонес на проектот е создавањето на уникатна регионална инфраструктура. Мрежата вклучува: „I2 Makerspace“ во Подгорица за еко-дизајн и 3R решенија, центар за рециклирање електронски отпад во Пеќ, „Дели центар“ во Ниш за еко-дизајн и производи од глина, како и „Matchmakers Center“ во Сараево за поврзување на зелените производители со индустријата. Во рамки на оваа мрежа, во Скопје е основан Центарот за поправки „Ништо ново“ како регионален хаб за едукација, поправки, пренамени и платформа за поддршка на импакт претпријатија.

Ирина Јаневска истакна: „Проектот е мозаик, секој партнер има своја улога и свој центар. Ако пораснеме во простор и тим, би ги презеле сите добри практики – би донеле и печки за глина, и ЦНЦ машини и други алати. Истовремено сме и благодарни што ‘Ништо ново’ направи бум кај нас – за 11 месеци работа организиравме 45 работилници посетени од 550 лица, а интересот е постојано тродупло поголем од капацитетот. Некогаш не објавуваме јавно работилници за да ги услужиме веќе пријавените. Второ, благодарни сме и што со грантовата шема се поддржаа македонските зелени иновации, бидејќи нашата земја има најмногу добиени грантови во регионот.“

Централно место на настанот зазедоа презентациите на поддржаните организации:

Организацијата Јавор Зрновци го претстави „Трутовото млеко“, иновација која го користи потенцијалот на трутовите кои пчеларите, а и самите пчелни семејства во одреден дел од годината, вообичаено ги отстрануваат. Од нив се добива производ богат со минерали, протеини, витамини, ензими и аминокиселини, многу сличен на матичниот млеч, а неспоредливо поефтин.
„Богатство се трутовите, а ние ги фрламе. За оваа пролет веќе имаме многу пчелари кои го воведуваат овој нов производ, а научната јавност е целосно запознаена. Тука не запираме, веќе развиваме и протеинска лимунада, бидејќи нашата крајна цел е да придонесеме за создавање поздрава нација,“ истакна Благојче Најдовски од Јавор Зрновци.

Ино Тех Клуб споделија дека прототипираа филамент за 3Д принтање од рециклирана отпадна пластика, кој се развиваше во лабораторијата „Ино Фаб Лаб“ при Технолошко-металуршкиот факултет.

„Горди сме што го претставуваме првиот функционален рециклиран филамент за 3Д принтање кој не е само прототип, туку доказ дека од отпад може да се создаваат иновативни и конкурентни материјали. Овој плод на тимска научно-истражувачка работа ја става земјава на мапата на земји со реални производи во сегментот на кружна економија“, порача Верица Јорданова од Ино Тех Клуб.

Организацијата Ековита го претстави проектот ИНО Хаб и брендовите „Гаџун“ и „Мушрони“, создадени со вклучување на ранливи групи во село Вешје.
„Преку проектот набавивме соларна сушара и обучивме самохрани родители и млади невработени лица за производство на храна со додадена вредност.

Гаџунот е наша иновација, тоа е маџун со габи. Мушрони се тестенини од печурки, со низок гликемиски индекс, погодни и за дијабетичари. Иако веќе имаме заштитени трговски марки и сме присутни на пазарот, потребен ни е подобар пласман за овие здрави производи да стигнат до што поголем број потрошувачи,“ изјави Кристина Тодорова од Ековита.

На настанот присуствуваа медиуми, претставници на здруженија и граѓани заинтересирани за развој на зелени бизниси. Од АРНО велат дека иако проектот завршува, се надеваат на понатамошна поддршка од општините, државните институции и меѓународните донатори. Голем потенцијал гледаат во Законот за социјално претприемништво кој, покрај верификација, треба да донесе и конкретни средства за поддршка на вакви идеи кои прават добро и за животната средина и за самите заедници.

Проектот „EICEE – Екосистем за екоиновации и циркуларна економија во Западен Балкан“ е поддржан од Европската Унија, преку програмата за граѓанско општество и медиуми на Западен Балкан и Турција (ИПА 3). Проектот го спроведува ADP-Zid (Црна Гора) во партнерство со CEDRA Split (Хрватска), Deli (Србија), АРНО (Македонија), Lens (Косово) и Green Building Council (БиХ).

АРНО го отвори повикот за 11-тото издание на националниот натпревар „Зелени идеи“, кој ќе трае до 27-ми август 2025 година. И оваа година се повикуваат сите кои имаат иновативна идеја или веќе постоечки зелен бизнис да се пријават и да се натпреваруваат за поддршка. Секоја година, тројца претставници од секоја земја се натпреваруваат на регионално ниво, за финансиска поддршка од 10.000 или 5.000 долари.
Натпреварот во Македонија, 11-та година по ред, го организира АРНО, со поддршка од МКА2000 (вредносни ваучери за консултантски услуги од сертифицирани консултанти), Македонија 2025 (бесплатна регистрација на Connect2MK и менторски услуги) и Стопанската комора на Северо-западна Македонија (двегодишно бесплатно членство). На тројцата национални победници, АРНО ќе им додели ваучер за полугодишно користење на ChatGPT Plus.
Во изминатите десет години, преку регионалните награди се инвестирани над 100.000 американски долари во македонски зелени бизниси. Натпреварот ги поддржува оние идеи кои имаат потенцијал да донесат еколошка и социјална вредност, како и економска одржливост.

Идеите може да бидат од најразличен карактер: агро-бизниси со локална храна, производство на песто од македонски босилек, тури за набљудување птици, еко-понуди за туристи, дигитални решенија (пример, за споделување превоз), иновации со еко-производи или решенија што претвораат отпад во корисни предмети. Минатата година, регионална награда доби македонски изум – мобилен шпорет за готвење во природа.
Натпреварот е отворен за сите граѓани кои сакаат преку својата идеја или постоечки бизнис да придонесат за одржлива иднина и локален развој. Особено се охрабруваат луѓе од рурални средини, млади, жени и сите кои работат на иницијативи што ги поврзуваат зелената економија и социјалното претприемништво.
„Во време кога светот се соочува со климатска криза, енергетска несигурност, економска нестабилност и војни, зелените идеи не се елитизам, туку потреба. Свесни сме дека е лето, но токму температурите и климатските промени нека потсетат дека нема простор за опуштање. Време е да се работи, да се сака земјата – не со зборови, туку со дела. Поднесете пријава. На Македонија ѝ требаат зелени решенија, и мали и големи. Сега – повеќе од било кога“, порачува Ирина Јаневска од АРНО.
Пријавувањето се врши преку пополнување на онлајн формулар, достапен на веб-страницата www.zeleniidei.mk. За сите заинтересирани, АРНО ќе организира информативна работилница со цел разјаснување на процесот и дополнителна поддршка при аплицирањето.

АРНО го администрира националниот натпревар „Зелени идеи“ од 2105-та година и се гордее што досега земјата има регионални победници и вкупна инвестиција од 100 000 долари за развој на зелени бизниси во земјата: Првата кооператива на органски потрошувачи „Наша добра земја“ (2015), инцијативата за репарирање на стар мебел која прерасна во мал бизнис воден од архитектката Марта Мојсова – „СПИН“ (2016), платформата за продажба на евтини оброци „Храна за сите“ (2017), едукација преку илузионистички еко-пораки „Грин меџик продакшн“ (2017) „ Био смарт ориз“ производство на ориз на одржлив начин (2019), „Challenger“ мобилна апликација која ги наградува граѓаните за одење пеш (2019) , „Вајс адитив“ зелен бизнис кој произведува прехранбен адитив со преработка на комиње (2020), младинското социјално претпријатија „О-круг“ – производство на ароматизери и масла од отпадни кори од портокал (2021), Ве Дог Фуд (2022) пилотираше „Инсект соба за производство на протеин за исхрана на животни“, Мирјана Јосифоска- моден бренд кој употребува остатоци од текстил за производство на шапки и модни додатоци (2023) и Трајче Рушев кој е иноватор на пренослив шпорет за готвење во природа (2024). Секој од победниците добива подршка од 10.000 долари или 5.000 долари (во зависност од категоријата во која се натпреварува) за имплементација на зелената бизнис идеја, при што АРНО учествува во мониторинг и евалуација на процесот, и врши дополнително поврзување со други поддржувачи.

Во Скопје, на 25-ти јуни, во организација на АРНО, се одржа финалниот настан на Академијата за циркуларна економија, на која беа презентирани циркуларните бизнис иницијативи развиени од граѓански организации.

Во рамки на првата Академија за циркуларна економија организациите развија прототипи на 12 идеи: велосипедски паркинзи изработени од стари метални буриња и велосипедски гуми, житни цевки од био-отпад наречени „Сламенка“, украси од отпадно дрво, пелетизирана храна за животни од ливадска детелина и сено, креативна употреба на отпад од локални бизниси (сувенири, корпоративни и  персонализирани подароци), производство на течно ѓубриво од чај, Градежен блок од рециклирана пластика, одржлива мода од текстилен отпад, еко-моливи и боички од отпадна хартија, био-компост од отпад од храна и онлајн продавница за циркуларни производи.

Повеќе за некои од овие интересни идеи ќе можете да прочитате во иднина на нашите портали. Инаку, Академијата за циркуларна економија претставува прв ваков сеопфатен процес во нашата земја која се соочува со значителни еколошки и општествени предизвици.

Со оглед на тоа што стапките на рециклирање кај нас, се многу ниски, само 1%, за разлика од просекот во Европската Унијата која изнесува 44%.

Со 10 едукативни модули и над 250 менторски часови, Академијата обезбеди поддршка за граѓанските организации да ги развијат своите капацитети и бизнис идеи во насока на циркуларни и одржливи решенија. Академијата успеа да понуди знаење и експертиза од повеќе од 30 национални експерти во циркуларната економија и да креира мала заедница на граѓански организации, универзитети, бизниси и државни институции кои и понатаму ќе соработуваат на оваа нова и значајна тема за нашата држава.

„Овој проект беше вистински исчекор за нас. Граѓанските организации се запознаа со крофна (ѓеврек) економија, со најсовремени концепти, добија многу знаење за локалната регулатива, инспирација од европски примери, индивидуална менторска помош… Поставивме основа за натамошен развој и се надеваме дека оваа програма ќе помогне здруженијата да се придвижат кон самоодржливост, особено во време кога поддршката за граѓанскиот сектор е ограничена“, изјави Марјан Ицоски, координатор на проектот од АРНО.

„Целиот процес беше интензивен и исполнет со посветеност од сите страни. Овие 12 здруженија, беа избрани на јавен повик во ноември 2024 година и низ академијата добија знаење и можности за развој на своите иновативни идеи кои ѝ служат на заедницата. Само 8 од нив ќе добијат финансиски стимул, но сите заслужуваат поддршка. Транзицијата кон циркуларна економија е суштинска не само за намалување на емисиите на стакленички гасови, туку и за усогласување со Зелената агенда на ЕУ за Западен Балкан и Европскиот зелен договор“, истакна Сунчица Костовска–Петрoвска од „Луѓе во потреба“ – ПИН.

Како симболичен поттик за идните чекори, сите учесници добија лампа изработена од рециклирани материјали, од страна на 75-годишен пензионер од Битола. која треба да им „го осветли патот“ кон понатамошниот развој. Лампите се изработени од стари предмети од отпад Дополнително, учесниците, во еко-саксии засадија садливи картички со семе од пркос – симбол на отпорност, издржливост и нов почеток. Со ова се испрати порака дека вложените напори допрва ќе растат и ќе даваат резултати.

Проектот „Граѓанското општество и младите за инклузивен и одржлив развој преку циркуларна економија во Македонија“, го спроведуваат „Луѓе во потреба“ – ПИН како координатор, во партнерство со АРНО, Лидери за Едукација, Активизам и Развој (LEAD) и Ековита. Проектот е финансиски поддржан од Европската Унија преку ИПА Програмата за граѓанско општество и има за цел да поттикне иновации, да ги зајакне капацитетите и да ги мобилизира младите за создавање позелена иднина преку циркуларната економија.

Здружението за социјални иновации „АРНО“ ги прогласи победниците од натпреварот „Зелени идеи“ 2022: во категоријата ембрионски идеи победија идеите „Пели“ на Јана Ангеловска и „Од загадувач до разубавувач“ на Гоце Стевановски, додека во категоријата зелени концепти победничка е идејата „Инсект пилот соба“ на Александар Каравилоски од Ве дог фуд-Прилеп. Интересно за годинешниот натпревар е што сите идеи во бизнис моделот го имаат принципот на циркуларност, односно го користат  отпадот (пелени, картон, зеленчук/отпад од фарми) во процесот на ново производство. 

На натпреварот пристигнаа 20 апликации, од кои 10 се натпреваруваа во  македонското финале. Жирито кое ги оценуваше пристигнатите апликации беше во состав на експерти од различни полиња и институции: Дурим Зеќири од Стопанска комора на Северозападна Македонија, Игор Изотов – Програма за развој на Обединетите нации (УНДП), Робертина Брајаноска од Македонско еколошко друштво (МЕД), Данчо Димков од Асоцијацијата за менаџмент и консалтинг-МКА2000, Воислав Илиевски од „Македонија 2025“. За националните победници партнерите повторно обезбедија поддршка: вредносни ваучери за консултантски услуги од Асоцијацијата за менаџмент и консалтинг „МКА2000“, бесплатна регистрација на платформата Connect2MK и менторски услуги и/или учество во програма CESO SACO на „Македонија 2025“  и бесплатно двегодишно членство во Стопанска комора на Северо-западна Македонија. Поучени од потребата за дигитализација и поради предизвици со набавките, АРНО годинава на победниците им додели 3 преносни компјутери.

„Стравот и очекувањата од пандемијата дека нема да имаме многу апликации, за жал, се остварија годинава. Претпоставуваме дека сите светски случувања, нестабилниот пазар, неизвесноста, си го направија своето. Ама она што не’ радува е фактот што годинава забележуваме дека циркуларната економија е се поблиску до македонските претприемачи и што во финале имавме многу солидни идеи (квалитет наспроти квантитет). Од отпад до производ е фасцинантен концепт кој мора да наиде на слух и поддршка во  општеството, ако сакаме да сме во тек со економските трансформации и ако сакаме да си го олесниме патот понатаму. Еколошки колапс= социјален колапс, тоа ни е познато во равенката, е сега, останува задачата да решаваме заедно како да креираме и поддржуваме економија добра за човекот и природата“, изјави Ирина Јаневска од  АРНО.

„ПЕЛИ е зелена идеја фокусирана на отпадот од пелени која има три сегменти: Подигнување на општествена одговорност за почиста животна средина преку блогови и едукативни кампањи. Поттикнување на родителите за примарно селектирање на отпад од пелени кој во моментов завршува на депониите и намалување на притисокот врз користење на нови ресурси. Имплементација и развој на циркуларна економија преку развој на технологија за реупотреба на отпадот и добивање на нов еко продукт“ – Јана Ангеловска, победник во категорија ембрионски идеи со идејата „Пели“.

„Нашата идеја е да го искористиме  огромниот потенцијал на инсектите за доброто на глобалното население и да дадеме придонес  во протеинскиот предизвик 2040, да ги задоволиме потребите на протеин на начин што е достапен, здрав, и добар за животната средина. Начинот на кој ги храниме животните мора драстично да се  промени. Во нашата идеја како суровина за исхрана на ларвите од муви се користи биоразградлив отпад. Самото производство нема потреба  од голема количина на енергија , нус производот е  органско ѓубриво и не произведуваме отпад. Со сите овие параметри ние започнуваме еден нов бизнис и со сигурност тврдиме дека сме 100%  зелени.“ Александар Каравилоски (Ве дог Фуд-Прилеп), победник во категорија зелени идеи со идејата „Инсект пилот соба“

„Идејата се состои од собирање на отпадна хартија од сите големи загадувачи (молови, супермаркети) и конвертирање во трајни материјали: плочест материјал за столарија и втор материјал- вештачка кожa. Од овие материјали планираме изработка на високо-естетски трајни производи за широка потрошувачка, но и продажба на репро-материјали.
Добивањето на признание во форма на пласман меѓу првите три идеи, ми даде со радост да ја понесам одговорноста за да ја оправдам довербата на тимот на АРНО и соработниците, но и да се изборам оваа идеа да добие интернационално признание и прифаќање, со цел зеленото ехо се прошири што подалеку и позитивно ги промени животите на што поголем број на луѓе.“ Гоце Стевановски победник во категорија ембрионски идеи со идејата „Од загадувач до разубавувач“.

„Од 2015-та година, АРНО го организира натпреварот „Зелени идеи“, преку кој ја поддржува зелената транзиција и придонесува кон имплементацијата на Европскиот зелен договор и глобалните цели на одржлив развој на Обединетите нации во нашата држава. Преку поттикнување и овозможување развој на зелените мали бизниси, придонесуваме кон општествено-економскиот развој на нашата земја и поддржуваме креирање на нови работни, места“, вели Ирина Јаневска, Претседателка на АРНО (здружение за социјални иновации).

Оттаму испраќаат последен апел до сите заинтересирани граѓани со претприемнички начин на размислување, оние кои размислуваат локално и „зелено” и  имаат сериозна намера  да отворат свој зелен бизнис, да аплицираат на натпреварот „Зелени идеи 2022”, најдоцна до 26 април.

Пријавите за натпреварот и сите информации поврзани со натпреварот, се достапни на веб-страницата: https://zeleniidei.mk/.    

Оваа година, за тројцата национални победници, АРНО ќе додели 3 преносни компјутери и поддршка од своите партнери: МКА2000, Македонија 2025 и Стопанската комора на Северо-западна Македонија. Тројцата победници ќе имаат можност да се натпреваруваат во две категории на регионален натпревар и да освојат 5.000 или 10.000 американски долари, во зависност од категоријата во која се натпреваруваат.

За оние кои не успеаја да учествуваат на претходните три работилници кои се наменети да им помогнат на  потенцијалните апликанти во развојот на нивните апликации, имаат можност да се пријават на четвртата, последна работилница, која ќе се одржи на 13 април,  со пополнување на пријавата на овој линк.

Повеќе информации во врска со натпреварот, можат да се добијат на 077 855 832  или на e-mail arno.mkd@gmail.com.

Со вклучување од Чучер Сандево, од просториите на Ракатрак- едукативен центар за животни вештини и локален зелен бизнис, здружението „АРНО“  на 23. февруари, преку хибриден настан, го одбележа почетокот на натпреварот за зелени идеи и ги повика граѓаните да аплицираат со свои зелени бизнис идеи до 26-ти април. Пријавите за натпреварот и сите информации се достапни на веб-страницата: https://zeleniidei.mk/.

„Последниот зелен бизнис кој ни донесе награда од регионалниот натпревар (О-круг)  е идеја која иако не беше официјализирана имаше прототип и наскоро очекуваме од овој стартап да добиеме природни ароматизери од кори од портокал. Повторно апелираме до сите потенцијални апликанти да го искористат времето до крајот на натпреварот, да се вклучат во работилниците кои ги нудиме и да развијат солидни апликации, во кои ќе се видат искрените намери, но и конкретните производи и услуги што ќе ги нудат. Мораме да работиме на силни бизнис модели со пазарни стратегии, кои секако ќе имаат вредности од зеленото и социјалното претприемништво“, изјави Ирина Јаневска од АРНО.

Годинава, водени од пандемиските потреби и поуки за дигитализација, АРНО ќе додели 3 преносни компјутери за идеите кои ќе бидат избрани во финалето како три македонски победнички идеи. Дополнителна поддршка ќе доделат и партнерите: МКА2000, Македонија 2025 и Стопанската комора на Северо-западна Македонија. За сите кои имаат потреба од поддршка во развивањето на апликацијата, АРНО организира работилници кои се отворени за пријавување.

„Имаме убави примери на македонски мали, зелени бизниси и затоа на овој промотивен настан сме на гости кај еден од нашите национални победници од 2019. година. Сакаме да покажеме дека зелените идеи треба да се живеат, и тоа сакаме да го видиме во апликациите. Мораме да размислуваме локално и еве, преку теренски посети и разни настани да ги охрабриме граѓаните, да бараат поддршка за своите идеи. Симболиката за локацијата на овој настан и вклучувањето од падините на Скопска Црна Гора, е и поради проектот за прекугранична соработка со Србија „Социјални претпријатија за економски развој и социјална инклузија”, финансиран од Европската унија. Овој проект има за цел дополнително да го анимира локалното население и да го поддржи во развој на зелени социјални бизниси преку организирање на Академија за социјална економија и мини натпревар за социјални/зелени идеи отворен само за регионите од двете граници. Апелираме до граѓаните да ги искористат сите можности и пружени поддршки“, изјави Јасмина Саид од АРНО.

„Зелени идеи“ е годишен натпревар кој поддржува  развој на мали, локални одржливи бизнис идеи во земјите од Западен Балкан и Грција. Секоја година по тројца претставници од секоја од земјите се натпреваруваат на регионален натпревар. Четворицата претставници кои ќе победат на регионалниот натпревар добиваат по 10.000 или 5.000 долари за реализација на идејата во својата земја.