Од семејни ручеци до брзи оброци, многумина тешко можат да замислат ден без парче месо на чинијата.

Иако месото навистина обезбедува важни протеини, железо и други хранливи материи, лекарите и нутриционистите сè повеќе предупредуваат дека претерувањето, особено со одредени видови месо, може да има сериозни здравствени последици.

Иако месото навистина обезбедува важни протеини, железо и други хранливи материи, лекарите и нутриционистите сè повеќе предупредуваат дека претерувањето, особено со одредени видови месо, може да има сериозни здравствени последици. Масните парчиња црвено месо и преработеното месо се особено проблематични бидејќи можат да придонесат за покачен холестерол, воспалителни процеси и зголемен ризик од срцеви заболувања.

Српскиот гастроентеролог Воислав Перишиќ, гостувајќи на Прва телевизија, нагласил дека месото може да биде дел од урамнотежена исхрана, но само ако се изберат квалитетни парчиња и ако количината не е прекумерна. Според него, највредното месо е она богато со железо и цинк, а го наведува говедското месо како најдобар пример.

Тој истакнува дека неговата темноцрвена боја е знак за висока содржина на железо, а каде што има железо, има и цинк, минерал клучен за имунитетот и бројните метаболички процеси. Тој додава дека говедското месо со видлива бела маст содржи и витамин Д, што го прави хранливо побогато од свинското. Кога станува збор за свинско месо, тој советува да се избираат само делови со највисок квалитет, како што е бутот, и да се консумира само црвениот дел од месото.

Експертите предупредуваат дека најголемиот проблем се заситените масти и солта, кои се наоѓаат во големи количини во масните стекови, јагнешкото месо, свинските ребра и сувомеснатите производи. Заситените масти го зголемуваат нивото на LDL холестерол, кој се таложи во крвните садови и го зголемува ризикот од атеросклероза, додека големите количини сол дополнително го оптоваруваат крвниот притисок. Кога овие две работи ќе се спојат, добивате комбинација што може сериозно да го оштети здравјето на срцето и крвните садови на долг рок.

Масните стекови како што се рибај и филе мињон содржат големи количини на заситени масти, а редовната консумација на вакви парчиња месо може да стимулира воспалителни процеси и да придонесе за зголемување на телесната тежина. Јагнешкото месо, иако е омилено кај многумина, е исто така екстремно масно, а на луѓето со висок холестерол или семејна историја на срцеви заболувања често им се советува да го јадат многу ретко или целосно да го избегнуваат.

Свинските ребра, кои се неодоливи за многумина, се меѓу најмасните опции, додека сушените колбаси, салами и друго преработено месо се проблематични поради нивната комбинација од масти, сол и адитиви.

Редовната консумација на вакви производи е поврзана со покачен крвен притисок и зголемен ризик од кардиоваскуларни заболувања.

Иако месото може да биде вреден дел од исхраната, експертите ја нагласуваат важноста на умереноста и паметниот избор. Се препорачува почесто да се избираат немасни парчиња месо, да се ограничи внесувањето на преработени производи и да се вклучат повеќе риба, мешунки и растителни извори на протеини во вашата исхрана. Таквиот пристап овозможува уживање во месото, но без непотребен ризик за здравјето.

Начинот на исхрана денес значително се разликува меѓу луѓето, некои избираат исклучиво храна на растителна основа, други се вегетаријанци, додека многумина сè уште редовно јадат месо. Како што старееме, потребите на телото се менуваат и станува важно секојдневната исхрана да обезбеди доволно клучни витамини и минерали.

Храната богата со квалитетни протеини, витамин Д, витамин Б12 и калциум е особено важна за зачувување на мускулната маса и густината на коските. Токму ова е прашањето на кое се осврна долгорочна кинеска студија за здраво стареење, во која учествуваа повеќе од 5.000 луѓе над 80 години.

Податоци од изминатите две децении

Податоците собрани во текот на две децении, од 1998 до 2018 година, покажаа дека луѓето кои не консумираат месо имаат помала веројатност да живеат до 100 години од оние кои го јаделе. Иако вегетаријанската исхрана претходно беше поврзана со помал ризик од срцеви заболувања и дебелина, ова истражување сугерира дека животинските производи можат да играат важна улога во одржувањето на здравјето на постара возраст.

Овошјето и зеленчукот обезбедуваат многу корисни хранливи материи, но внесувањето на некои витамини, како што е витаминот Б12, може да биде предизвик при строга веганска исхрана, што е особено важно бидејќи потребите на телото значително се менуваат во осмата и деветтата деценија од животот.

Стареењето носи намалена потрошувачка на енергија, слаб апетит, губење на мускулна маса и намалена густина на коските, што го зголемува ризикот од неухранетост и општа слабост.

Внес на протеини
Затоа соодветниот внес на протеини е особено важен во староста.

Резултатите од една кинеска студија покажуваат дека постарите луѓе кои не јадат месо, особено ако веќе се неухранети, може да бидат изложени на поголем ризик од здравствени компликации кои влијаат на долговечноста. Интересно е што помалата веројатност за живеење до 100 години е забележана првенствено кај слабите испитаници, додека кај оние со здрава телесна тежина, консумирањето месо не направило голема разлика.

Неухранетоста и слабоста во староста и претходно се поврзувани со зголемен ризик од предвремена смрт, па затоа телесната маса може да биде клучен фактор во толкувањето на овие резултати.

Сè е во умереноста
Важно е што учесниците кои не јаделе месо, но консумирале млечни производи, риба или јајца, немале намалени шанси да достигнат 100 години, а нивната долговечност била слична на онаа на оние кои јадат месо. Истражувачите заклучуваат дека умерените количини на животински производи можат да помогнат во спречувањето на неухранетост и зачувувањето на мускулната маса во староста, особено во споредба со строгата веганска исхрана.

Заклучокот на студијата не е дека месото е неопходно за долг живот, туку дека нутритивните потреби се менуваат со возраста и дека на постарото тело му е потребен внимателно планиран внес на хранливи материи за да се намали ризикот од слабост, фрактури и општо влошување на здравјето.

Месото е богат извор на одредени аминокиселини кои се чини дека влијаат на сигналната молекула mTOR, која придонесува за процесот на стареење. Повеќе студии сугерираат дека намалувањето на внесот на месо или неговото целосно избегнување може да помогне во намалувањето на ризикот од болести како што се кардиоваскуларните заболувања, како и да се постигне долговечност.

Од друга страна, исхраната базирана на растенија исто така не е совршена и е поврзана со зголемена инциденца на фрактури на коските и неухранетост, што може да биде особено проблематично за постарите лица.

Што откри студијата

Каијуе Ванг од Универзитетот Фудан во Шангај и нејзиниот тим анализирале податоци од Централната здравствена база на податоци на Кина за луѓе над 65 години. Тие извлекле податоци од 5.203 луѓе кои имале најмалку 80 години во 1998 година и не страдале од кардиоваскуларни заболувања, дијабетес или рак.

Околу 80 проценти од нив рекле дека јадат месо, додека останатите рекле дека јадат храна базирана на растенија, претежно зеленчук и житарки, а понекогаш и производи од животинско потекло, но не и месо. Истражувачите откриле дека месојадите имаат поголема веројатност да доживеат 100 години од нивните врсници пескатаријанци (луѓе кои јадат риба, но не и месо), вегетаријанци и вегани, но ова било статистички значајно само кога се земала предвид телесната маса.

Од вегетаријанците кои имале индекс на телесна маса под 18,5 (дефиниран како недоволна тежина), 24 проценти живееле до 100 години, во споредба со речиси 30 проценти од месојадите со недоволна тежина, чии шанси да наполнат 100 години се зголемуваат ако јадат месо секој ден. Истиот тренд не е откриен кај луѓе со повисок индекс на телесна маса.
Исхраната богата со месо е поврзана со дебелина, но истражувањата исто така потврдуваат дека животинските протеини се важни за градење силни мускули и коски, што може да биде особено корисно за луѓето кои имаат недоволна тежина. Тоа не значи дека зеленчукот може да се игнорира – истражувачите исто така откриле дека вкупниот животен век бил подолг кај учесниците кои пријавиле дека јадат било каква количина зеленчук дневно.

И месо и зеленчук

– Постарите возрасни лица можат да се соочат со различни предизвици во исхраната. Нашата студија сугерира дека препораките за исхрана за многу постари лица треба да ја нагласат рамнотежата и нутритивната адекватност, наместо строго избегнување на храна од животинско потекло, особено кај лица со недоволна тежина. Резултатите може да се разликуваат во делови од светот каде што луѓето јадат различно, но основните биолошки механизми поврзани со исхраната и стареењето се веројатно универзални – рекла Ванг.

Самите вакви наоди не треба да нè поттикнат да ја менуваме нашата исхрана, вели Џејмс Вебстер од Универзитетот во Оксфорд, кој исто така ги проучувал здравствените влијанија на различните модели на исхрана. Работата на неговиот тим го поврзала вегетаријанството со зголемен ризик од фрактури на колкот, но Вебстер истакнува дека бројни студии ги истакнале здравствените придобивки од вегетаријанската исхрана.

– И вегетаријанската и исхраната базирана на месо можат да бидат здрави или нездрави, во зависност од нивниот нутритивен квалитет. Важно е да се разбере кои хранливи материи се потребни за избалансиран, здрав начин на живот, што вклучува јадење многу интегрални житарки, овошје и зеленчук и минимални количини сол, шеќер и заситени масти. На крајот на краиштата, потребни се повеќе докази и поширока слика пред да можеме со сигурност да кажеме која исхрана е подобра за подолг живот – вели Вебстер.

Таа намирница што ја јадеме целиот живот стана најконтроверзната состојка на нашите чинии. Таа е тема на некои од најжестоките дебати во прехранбената индустрија, од спротивставени теории за исхраната и лошото здравје на нациите до влијанијата врз животната средина и неетичкиот третман на животните. Сè се сведува на голем, комплициран конфликт, вели д-р Марк Хајман, семеен лекар и заговорник за функционална медицина и автор на бројни книги за здравје, кој се зафати да истражи дали месото е лошо или добро и дали треба да јадеме многу, малку или воопшто да не јадеме ако сакаме да живееме долго и да бидеме здрави.

Го јадеме отсекогаш

– Јадеме месо отприлика колку што постои и нашиот вид. Научниците кои ги проучуваат современите ловци-собирачи, луѓе кои живеат и се хранат многу слично на нашите палеолитски претци – со многу месо и малку шеќери (јаглехидрати) – гледаат дека тие немаат типични знаци на срцеви заболувања, дијабетес и други хронични заболувања. Тешко е да се замисли дека храната што ги одржувала цивилизациите низ целата планета со милениуми цело време полека нè убива. Сепак, во последните децении, застапниците на исхраната без месо меѓу научниците го поврзуваат месото со бројни болести – од рак до срцеви заболувања и дебелина до дијабетес – вели д-р Хајман во книгата „Храна: Што би требало да јадеме?“. Д-р Хајман додава дека треба да се каже и дека постојат истражувања кои покажале дека е точно спротивното.
– Како што знаеја нашите претци, месото е храна богата со хранливи материи што може да ни помогне да ги спречиме болестите и недостатоците на хранливи материи кога се јаде во комбинација со многу зеленчук или како дел од она што го нарекуваме палео-веганска или пеганска исхрана“, вели д-р Хајман, додавајќи дека тоа не значи дека консумирањето месо нема своја темна страна.

– За жал, поголемиот дел од месото што го консумираме доаѓа од погони за масовно одгледување каде што животните се подложени на сурови, нехигиенски и честопати незамисливи услови. Овие индустриски чудовишта придонесуваат за климатските промени, ја загадуваат животната средина, а во некои случаи ги злоупотребуваат своите работници. Треба да направиме сè што можеме за да не ја поддржиме оваа индустрија. Но, тоа не го негира фактот дека вистинското месо може и треба да биде важен дел од нашата исхрана. Постојат валидни лични, духовни, религиозни, етички и еколошки причини за безмесна исхрана. Сепак, не постои добра научна или здравствена причина да се избегнува висококвалитетно, органско, одржливо одгледано месо хрането со трева во контекст на генерално здрава исхрана, вели Хејман, креаторот и застапникот на пеганската исхрана.
Тој лично комбинира палео и веганска исхрана, односно акцент става на разновиден непреработен зеленчук (75 проценти од чинијата) и квалитетни протеини од животински извори (на пр. органско или месо одгледано на пасишта). Тој е интензивно заинтересиран за темата на долговечноста, а неговите пристапи ја комбинираат најновата наука, функционалната медицина и личното искуство. Во јавните настапи, книгите и поткастите, тој сè повеќе се фокусира на забавување на стареењето, продолжување на здрав животен век и спречување на хронични болести што доаѓаат со стареењето, како што се дијабетес, Алцхајмерова болест, срцеви заболувања и метаболички синдром. Исхраната, вели тој, игра значајна улога во ова.

Не сите преработени меса се исти. Мора да знаеме дека повеќето такви комерцијални производи се полни со шеќер, адитиви, конзерванси. Држете се до месните преработки без адитиви, вели д-р Марк Хајман.

Протеини и аминокиселини

Бидејќи месото стана непожелно во текот на изминатиот половина век, многумина почнаа да бараат алтернативи, а некои целосно го елиминираа од својата исхрана. Се проценува дека 22 проценти од светската популација се вегетаријанци.

– Иако замените за месо од растително потекло се сè попопуларни, не може да се заобиколи фактот дека месото е најдобриот извор на протеини и многу витамини и минерали. Мешунките се богати со протеини, но имаат малку клучни аминокиселини. Треба да ги добиете сите есенцијални аминокиселини од протеините – оние што ни се потребни, а телото не ги произведува. Само киноата, хељдата и сојата ги содржат сите девет од овие аминокиселини, но тие се наоѓаат во комплетна форма во сите намирници од животинско потекло – вели д-р Хајман.

За да добиете подобра претстава за количината на протеини, еве ја содржината на животински протеини на 100 грама: телешко, говедско, јагнешко (36-32 грама), свинско, пилешко, туна, сардини (24-28 грама), сирење, лосос, јајца (6-23 грама) во споредба со содржината на растителни протеини на 100 грама: путер од кикиритки (22 грама), бадеми (20 грама), но бадемовото млеко само (0,42 грама), овес (16 грама), тофу, леќа, црн грав (8-9 грама).

– Како што можете да видите, би требало да јадете многу црн грав, овес или тофу за да ја добиете количината на протеини содржана во мала порција месо. Ова не значи дека месото треба да биде единствениот извор на протеини. Можете да добиете дел од вашите дневни потреби за протеини и од билките. Но, за повеќето луѓе, особено како што старееме и ни требаат повеќе протеини за да ја одржиме мускулната маса, животинските протеини се важни – советува овој директор на Клиничкиот центар за функционална медицина во Кливленд.

Не се сите преработени меса исти

Во 2015 година беше објавено дека преработените меса предизвикуваат рак исто колку и пушењето, односно дека сланината и виршлите се исто толку штетни како цигарите. Светската здравствена организација објави дека консумирањето преработени меса како што се сланината, шунката, саламата и колбасите го зголемува ризикот од рак на дебелото црево за 20 проценти.

– Покрај тоа што ова е апсолутен, а не релативен ризик, не сите преработени меса се исти. Мора да знаеме дека повеќето од овие комерцијални производи се полни со шеќер, адитиви, конзерванси. Држете се до преработени меса без адитиви – печена мисирка или говедско месо, или традиционално подготвени колбаси од органски производители – советува д-р Хајман.

Не за виршлите

Ако има еден месен производ што треба да го избегнувате по секоја цена, вели д-р Хајман, тоа се виршлите. „Тие обично се полни со сол и хемикалии и се направени од некоја комбинација на животински нуспроизводи, и навистина е тешко да се знае што добивате кога купувате виршла. Затоа, држете се подалеку од нив“, вели тој.

Месото е преполно со хранливи материи кои можат да помогнат во спречувањето на болести и недостаток на хранливи материи кога се јаде со многу зеленчук, вели д-р Хајман.

За што сè уште не сме сигурни

Иако заситените масти се ослободени од дел од вината како причина за срцеви заболувања, тоа не значи дека треба да ги пуштите сопирачките и да навалите на нив.

„Можеме да кажеме дека не се штетни, но не се нужно ниту здрави. Кога се комбинираат со шеќер или рафинирани јаглехидрати (или слатките масти во кексите на пример), тие стануваат смртно опасни. Често ќе чуете совети денес дека месото и путерот треба да се јадат „умерено“. Но, што точно значи „умерено“? Потребни се повеќе истражувања за да се открие, заклучува докторот. Дотогаш, не се плашете да ставите малку путер во вашата кајгана. И не се чувствувајте виновни кога нарачувате стек во ресторан.

Што научниците сфатиле правилно

Експертите, објаснува д-р Хајман, сфатиле правилно и нивните предупредувања за прекумерна консумација на црвено месо се донекаде оправдани. Конвенционално одгледаното говедско месо доаѓа од животни кои се хранат неправилно, а тоа може да биде штетно за нас. Начинот на кој се подготвува месото, исто така, може да биде штетен за нашето здравје.

– Погрижете се месото никогаш да не е препечено или изгорено, бидејќи се формираат штетни соединенија. Секогаш избирајте да го подготвувате месото на пониски температури, како што се бавно печење, варење или динстање. Маринирањето на месото и зеленчукот пред готвењето го намалува формирањето на токсични соединенија. Најздравите маринади содржат лук, кромид, сок од лимон и рузмарин. Колку повеќе зачини, толку подобро – вели докторот.

Што погрешиле

– Секој ги слушнал ужасните предупредувања за црвеното месо – предизвикува рак, предизвикува срцеви заболувања. Во пракса, месото е смртоносно. Како стигнавме до оваа хистерија и дезинформации? Одговорот може да се сумира во два збора: заситени масти.

Кога пред половина век беше откриено дека заситените масти го зголемуваат нивото на холестерол, месото беше обвинето. Затоа почнавме да јадеме помалку од него и ја отстранувавме сета видлива маснотија. Храната што содржи заситени масти стана лоша – дури и растенијата и овошјата богати со масти како кокос, ореви и авокадо.

Денес знаеме дека ова размислување беше поедноставено, но не може толку лесно да исчезне. Денес знаеме и голем број нови факти, како на пример дека срцевите заболувања се сложена состојба што вклучува не само холестерол, туку и воспаление, шеќер во крвта, триглицериди… Познатата студија на Фрамингем покажува дека LDL холестеролот е поврзан со срцеви заболувања и дека HDL холестеролот всушност го намалува ризикот од срцев удар. Слично на тоа, други студии дадоа спротивставени резултати. На пример, покажано е дека ризикот од развој на кардиоваскуларни заболувања е најмногу под влијание од јаглехидрати со висок гликемиски индекс, па кога ќе одлучите да јадете хамбургер, фрлете го лепчето и изедете го месото! – советува д-р Хајман.

Со сите информации што треба да ги следиме на амбалажите на храната и информациите за хранливата вредност, всушност може да биде доста тешко да се снајдете по прашањето на основните факти на безбедноста на храната во кујната.

Едно прашање што често се поставува е дали замрзнувањето на месото го продолжува неговиот рок на траење.

Со други зборови, ако сте купиле пилешки гради за кои пишува дека им истекува рокот за пет дена, а потоа сте ги замрзнале на тој петти ден, дали сè уште имате уште неколку дена на располагање по одмрзнувањето или рокот на траење навистина е истечен? Ова прашање е доста важно бидејќи ако чекате предолго по одмрзнувањето на таков производ, месо или живина, неговиот квалитет и безбедност можат значително да се намалат.

Ова е затоа што бактериите што предизвикуваат расипување, како што се Pseudomonas, Lactobacillus и Enterococcus, кои ги сакаат ниските температури во фрижидерот, почнуваат да се размножуваат. Овие бактерии нема да ве разболат, но веројатно ќе го расипат вашето месо, предизвикувајќи непријатен мирис и вкус.

Некои видови патогени, или бактерии што предизвикуваат болести, како што е Листеријата, исто така можат добро да преживеат во фрижидер и можно е месото што сте го чувале предолго да стане небезбедно за вашето здравје. Во оваа ситуација, примарниот проблем не е труењето со храна, под услов месото да е доволно термички обработено по одмрзнувањето, туку проблемот со расипувањето на храната и нејзината несоодветност за јадење – истакнува Мартин Бакнаваџ, експерт за безбедност на храната на Универзитетот во Пенсилванија.

Не убива микроорганизми

Расипаното месо не само што е одвратно и непожелно, и поради мирисот во фрижидерот и поради можни проблеми со варењето, туку значи и трошење пари и храна. Затоа, дефинитивно е пожелно да се избегне такво сценарио, што не е тешко со соодветни информации за правилно замрзнување на храната. Температурата во замрзнувачот треба да биде поставена на -17°C или пониска, бидејќи таквата температура го спречува растот и репродукцијата на бактериите и другите организми.

Но, важно е да се знае дека не убива организми, туку само ги спречува да се размножуваат (и дополнително да го загрозат квалитетот и безбедноста на месото).

Во зависност од видот на замрзнатото месо и живина, најдобро е да се употреби во рок од 3 до 12 месеци од замрзнувањето, иако всушност може да остане сосема безбедно за јадење многу подолго. Замрзнувањето месо е корисно бидејќи нема да мора да фрлате пакување месо ако вашите планови за ручек или вечера се променети и немате време да го зготвите или испечете месото пред датумот на истекување. Ова, вели Бакнаваџ, е одличен начин да ја зачувате храната наместо да ја фрлате.

Замрзнувањето е корисно, но не е магичен куршум

Замрзнувањето не го враќа саатот назад кога станува збор за истекот на рокот. Да, замрзнувањето ќе го спречи растот на бактериите во месото и живината, но откако ќе го одмрзнете, растот ќе продолжи. Кога станува збор за производ што бил замрзнат во моментот кога истекувал неговиот рок на траење, ова размножување најверојатно веќе доста напреднало во месото (во превод, е на работ да се расипе) и нема да трае многу подолго отколку што би траело на денот кога сте го замрзнале – вели Дарин Детвилер, експерт за безбедност на храната и професор на Универзитетот Northeastern во Бостон.

Со други зборови, враќајќи се на претходно споменатите пилешки гради што сте ги купиле пет дена пред датумот на истекување и сте ги замрзнале петтиот ден, немате друга опција освен да ги користите и подготвите веднаш откако ќе ги одмрзнете.

Имено, размножувањето на бактериите ќе продолжи со секоја минута одмрзнување на месото и тоа многу брзо ќе се расипе.

Кога е месото расипано

Кога месото се расипува, веројатно ќе забележите промена во мирисот, изгледот и текстурата.

„Може да стане сивкасто, да се чувствува малку лигаво на допир, а мирисот може да биде доста силен“, вели Бакнаваџ, додавајќи дека овие знаци укажуваат дека производот повеќе не е безбеден за јадење. Меѓутоа, ако поради некоја причина не сте ги забележале овие знаци и сте го подготвиле и сте почнале да го јадете месото, веројатно ќе доживеете многу непријатен ужегнат вкус.

„Освен ако вашето месо не е всушност заразено со листерија (и не сте го обработиле доволно термички), веројатно нема да развиете инфекција или нешто слично. Сепак, бактериите што предизвикуваат расипување можат да произведат нуспроизводи што можат да го „вознемират“ вашиот стомак. На пример, бактериите Pseudomonas и Lactobacillus произведуваат несакани хемикалии како млечна киселина и водород сулфид кога им е дозволено да се размножуваат“, објаснува Бакнаваџ.

За да спречите расипување на одмрзнато месо и живина, ако ги замрзнете близу до нивниот рок на траење, најдобро е да ги користите веднаш откако ќе се одмрзнат, или најмногу во рок од еден ден. Ако сакате да бидете дополнително внимателни, експертот советува да го употребите во рок од два часа по одмрзнувањето.

Сакате да трае малку подолго? Згответе, па замрзнете

Но, експертите истакнуваат дека „да го употребите“ не мора да значи нужно да го јадете. Ако не ви се јаде месо тој ден, можете да го зготвите, а потоа да го ставите во фрижидер или да го замрзнете за да можете да го јадете кога ви одговара.

„Исто како замрзнувањето, готвењето или печењето е уште еден генијален начин да се продолжи рокот на траење на месото и живината, бидејќи високите температури ги убиваат бактериите. Важно е само внатрешната температура за време на термичката обработка да го достигне потребниот минимум за убивање на патогени, што е 60°C за црвено месо, 70°C за мелено месо и 75°C за живина. Можете да користите кујнски термометар за да бидете сигурни, бидејќи не можете да процените дали е постигната соодветната температура само со вид или мирис.

Исто така, ставајте го во фрижидер секое преостанато месо што сте го подготвиле во рок од два часа од готвењето или печењето. И ако не можете да го јадете во рок од три до четири дена, можете да го ставите во замрзнувач за да „купите“ малку повеќе време“, советува Детвилер.

Нутриционистката Сандра Хрг предупредува на долгорочните негативни ефекти од ваквата исхрана

Карнивор диетата го зафати Тик-Ток во последниве месеци, а следбениците на диетата со месо им се восхитуваат на нејзините здравствени придобивки.

Сепак, ниту еден експерт не препорачува ваква диета, а тоа доволно говори за тоа колку е таа всушност здрава.

Пред да ја пробате, размислете дали навистина е таа тоа што ви треба, а ако навистина сакате да џвакате само шницли, барем не го правете тоа предолго за да не направите повеќе штета отколку корист.

Говедско месо, путер, сланина и јајца – тоа е она во што во последните месеци се колнат многу инфлуенсери, поддржувачи на карнивор исхраната.

Ваквата исхрана се базира првенствено на месо, додека внесувањето на овошје и зеленчук е сведено на минимум или е елиминирано.

На Тик-Ток има видеа на кои може да се види како луѓето јадат полна чинија со стекови и кајгана од дури 12 јајца, сето тоа за само еден ден, а некои од нив за ужина ќе изедат дури и парче путер, грицкајќи го како што обично се грицкаат, на пример, моркови.

Таквата исхрана која е донекаде слична на Аткинсоновата и кето диетата, се нарекува карнивор диета, лавовска или месна диета.

Секако, жестоките поддржувачи на таквата диета тврдат дека со оглед на тоа што се хранат на овој начин, кожата им е почиста од кога било досега, нивното варење никогаш не било подобро и тие се во најдобра форма досега.

„Една од најдобрите работи што ми се случија откако се префрлив од веганска исхрана на диета со месо е тоа што мојот мирис на телото, кој не ми беше пријатен, едноставно исчезна“, вели тик-токерката @steakandbuttergal во едно од нејзините видеа, додавајќи дека таа веќе не користи ниту сапун, ниту каков било вид дезодоранс, а сепак мириса прекрасно.

Како и да е, по палео и кето диетите, сега го имаме најновиот тренд на храна на социјалните мрежи – а тоа е избегнување на консумирањето овошје и зеленчук, за што многумина тврдат дека им помогнало да решат голем број здравствени проблеми.

Сепак, видеата во кои луѓето фалат и повикуваат на целосна месна односно карнивор исхрана, предизвикаа загриженост кај многу нутриционисти и лекари.

Популарниот британски пејач Џејмс Блант разви скорбут по два месеци ваква диета и сега самиот предупредува за потенцијалните ризици од диетата која се базира само на месо.

Хрватската нутриционистка Сандра Хрг за еден хрватски портал зборува за ризиците од карнивор исхраната, за тоа дали и на кого таа воопшто не би му ја препорачала и предупредила на долгорочните негативни ефекти од таквата диета.

Против сите принципи на правилна исхрана

Денеска постојат бројни трендови и алтернативни пристапи кон исхраната и здравјето, а еден од нив е карнивор исхраната.

Интересот за оваа диета, како специфичен режим на исхрана, почна да расте во последните неколку децении, а многу месојади веруваат дека нивната исхрана е поблиска до навиките во исхраната на нашите претци ловци-собирачи и дека на тој начин се повеќе поврзани со природата.

Овој специфичен режим на исхрана привлекува интерес поради неговите наводни потенцијални здравствени придобивки кои вклучуваат губење на тежината, подобрена ментална јасност и намалување на воспаленијата.

Сепак, уште од самиот почеток треба да се истакне дека оваа диета е спротивна на сите принципи на правилна исхрана и дека е невозможно да се избалансира, вели Хрг, додавајќи дека како и сите радикални диети, така и оваа носи бројни ризици, кои бараат претпазливост при одлучување и спроведување на ваков режим на исхрана.

Пред спиење – супа од коски

Исхраната на месојадите се заснова на едноставен принцип кој ги исклучува сите растителни производи, овошје, зеленчук, житарки, мешунки, јаткасти плодови и семки, со многу ниско или речиси никакво учество на јаглехидрати.

Типичните оброци се состојат од различни видови месо (говедско, пилешко, свинско, риба), внатрешни органи (изнутрици), јајца и млечни производи (по избор) како сирење, а како масти во подготовката се користат путер и свинска маст.

Пијалаците обично се ограничени на вода, чај и кафе, иако некои застапници препорачуваат само вода.

Дневната енергетска вредност на оброците во оваа исхрана може да варира во зависност од внесот на различни видови месо и производи од животинско потекло, како и од големината на порциите.

Вообичаениот калориски внес за возрасен е околу 2.200 kcal дневно, а оброците обично се делат на три главни оброци и две ужинки, а последниот оброк е обично шолја супа од коски.

Нутриционистката ја опишува таквата диета, истакнувајќи дека поради многу ограничениот избор на храна, оброците во карнивор исхраната се лесни за планирање и подготовка.

Зошто многумина ја фалат?

Како што вели нутриционистката Хрг, здравјето е во фокусот на поборниците на овој режим, па месојадците обично покажуваат високо ниво на самодисциплина и посветеност на исхраната.

Поради нејзината зголемена популарност, интересот за проучување на овој режим на исхрана расте, но важно е да се напомене дека студиите конкретно фокусирани на карнивор исхраната се доста ограничени и често со мал обем.

„Досега најголемиот дел од доказите за ефектите од карнивор исхраната доаѓаат од анегдотски извештаи и лични искуства, наместо од големи, ригорозно контролирани клинички испитувања.

Истражување од 2021 година на студија во која беа вклучени 2.029 субјекти кои практикуваа карнивор исхрана беше објавена во списанието Current Developments in Nutrition, но даде само прелиминарни податоци за здравствените резултати.

Повеќето испитаници пријавиле значителни подобрувања во општото здравје, како и подобра контрола на телесната тежина, а многу учесници во студијата пријавиле подобрена ментална јасност и енергија, намалено чувство на глад и желба за храна и подобра регулација на гликозата во крвта“, вели Хрг, додавајќи дека објаснувањето за таквиот исход лежи во метаболичките процеси кои се случуваат за време на овој тип на исхрана.

Имено, со намалувањето на внесот на јаглехидрати, телото помалку се потпира на гликозата како примарен извор на енергија, што доведува до постабилно ниво на шеќер во крвта, а дополнително зголемениот внес на масти го поттикнува телото да произведува кетони кои можат да ја заменат гликозата како главен извор на енергија, дополнително стабилизирајќи го шеќерот во крвта.

Тој објаснува дека мастите го продолжуваат и чувството на ситост бидејќи побавно се варат и на тој начин се продолжува времето помеѓу оброците.

Исто така, високиот внес на протеини, кој ја карактеризира оваа диета, придонесува за чувството на ситост бидејќи тие бараат подолго време на варење и ослободуваат хормони за ситост како пептидот YY и GLP-1.

Зошто нутриционистите не ја препорачуваат?

Но, од гледна точка на професијата, оваа диета не се препорачува, особено за луѓе кои веќе имаат здравствени проблеми бидејќи носи бројни ризици, особено ако се спроведува долгорочно и без стручен надзор.

„Според самата дефиниција за исхрана, неминовен е зголемен внес на заситени масни киселини, што резултира со покачено ниво на ЛДЛ холестерол и зголемен ризик од срцеви заболувања.

Затоа, особено внимателни мора да бидат луѓето на кои веќе им е дијагностицирано нарушување на метаболизмот на мастите, како и луѓето кои имаат хипертензија.

Понатаму, високиот внес на протеини може дополнително да ги оптоварува бубрезите и да ја влоши состојбата на луѓето со бубрежни заболувања, а исто така треба да бидат внимателни и луѓето со дијабетес тип 1 и 2 затоа што високиот внес на протеини и масти и нискиот внес на јаглени хидрати, може да има непредвидливи ефекти.

Зголемен е и ризикот од остеопороза, па затоа потенцирам дека вака ригорозен начин на исхрана не се препорачува поради бројните негативни последици по органските системи и здравјето“, предупредува нутриционистката, особено нагласувајќи дека на децата не им се препорачуваат екстреми во исхраната, како и на бремени жени и доилки.

Ако баш морате, само на кратко и под надзор

Доколку некој навистина се одлучи за ваква строга диета, најважниот совет е да се спроведе на краток рок и под надзор, вели Хрг.

„Истовремено, треба да се има предвид дека кај лицата кои веќе имаат проблеми со варењето во вид на запек, состојбата веројатно дополнително ќе се влоши поради недостаток на влакна поради избегнување на храна од растително потекло и недостатокот на влакна во исхраната може да влијае на цревната микробиота, а со тоа и на здравјето воопшто.

Исто така, многу е веројатно дека има недостаток на есенцијални микронутриенти, витамини и минерали кои се наоѓаат во растителната храна, како што се витамин Ц, магнезиум или фолна киселина, а таквата исхрана е сиромашна и со вредни фитонутриенти, чиј извор се исто така овошјето и зеленчукот“, објаснува Хрг, напоменувајќи дека богатата протеинска исхрана може да ја зголеми потребата за течност, па затоа соодветната хидратација е многу важна за луѓето кои се одлучуваат за неа.

За подобро разбирање на ефектите од карнивор исхраната, потребни се долгорочни, рандомизирани контролирани испитувања за да се обезбедат цврсти научни докази.

Во меѓувреме, да имаме на ум дека е многу важно да се изгради здрав однос со храната, дека урамнотежена исхрана, која вклучува храна од сите групи на намирници, вклучувајќи овошје, зеленчук, цели зрна, протеини и здрави масти, како и редовни физички активноста имаат основа и важна улога во одржувањето на целокупното здравје, потсетува Хрг.

Пример за дневно мени за карнивор исхрана

„Од само еден пример на дневното мени на оваа диета можеме да заклучиме колку е монотона и оскудна и затоа е сосема јасен нејзиниот долгорочен негативен ефект“, предупредува нутриционистката Сандра Хрг.

Појадок

3 јајца
3 ленти сланина или 1⁄4 шолја чедар сирење
1 лажица путер

Меѓуоброк

50 гр суво месо

Ручек

250 гр мисиркини гради или говедски стек
1 лажица путер

Меѓуоброк

50 гр сирење (моцарела)

Вечера

250 гр лосос
1 лажица путер
1 шолја супа од коски
Вкупна дневна енергетска вредност околу 2.260 kcal.

Иако сите претпочитаме да подготвуваме свежо месо, често се случува вишокот да го замрзнеме, а потоа во одреден момент да го подготвиме за јадење. И така, од недела во недела, месец во месец, фиоките и полиците во нашиот замрзнувач полека се полнат, па многумина, ако не ги напишат датумите на кесите и садовите во кои го замрзнале месото, често не знаат колку долго може да се замрзне таквата храна. А бидејќи ова е вечна тема која измачува многумина, не е штета да се повтори.

Како што веројатно знаете, безбедното складирање на месото во замрзнувач значи замрзнување на -18°C, односно до температура што го спречува растот на повеќето бактерии. Температурите над ова, може да го забават растот на бактериите, но не доволно за да се спречи расипување на храната, што во тој случај ќе биде добра само неколку дена. Исто така, правилното замрзнување штити од патогени бактерии, односно оние кои се кријат зад болестите што се пренесуваат преку храна, но и од труење со храна. Покрај горенаведеното, безбедното складирање го штити месото и од губење на вкусот и квалитетот.

Некои од најдобрите практики за складирање и замрзнување месо вклучуваат:

Подготовка на месото за замрзнување

Во повеќето случаи, добро е да се чува месото купено во продавница во пакетот во кој стигнало. Но, прво, проверете дали има дупки или пукнатини на пакувањето (ако има, отпакувајте го и цврсто завиткајте го во проѕирна кујнска фолија, во кеса со затварач или во сад со капак).

Температура на замрзнување

Температурата на замрзнување е клучна за складирање на месото и, како што споменавме, се препорачуваат -18°C.

Одмрзнување на месото

Постојат три главни начини за одмрзнување на месото од замрзнувачот. Најбавната и можеби најбезбедната техника е одмрзнувањето на затвореното пакување во фрижидер. Помалите парчиња месо ќе се одмрзнат за неколку часа, додека на поголемите парчиња месо ќе им бидат потребни неколку дена за одмрзнување со оваа техника.

За побрзо безбедно одмрзнување на месото, можеме да го ставиме во херметички затворена пластична кеса која ќе ја ставиме во сад со ладна вода што ќе ја менуваме на секои 30 минути, а потоа да го зготвиме месото веднаш по одмрзнувањето. Исто така, некои микробранови печки имаат посебни поставки за да помогнат во одмрзнувањето на месото. Ако ги користите, згответе го месото веднаш по одмрзнувањето.

ВАЖНО Е ДА ЗНАЕТЕ! Никогаш не го одмрзнувајте „голото“ месо на отворено на собна температура. Забележано е дека бактериите можат брзо да се размножуваат на собна температура.

Повторно замрзнување месо

Откако сировото месо е правилно одмрзнато, многу експерти препорачуваат да не се замрзнува повторно без претходно да се зготви, бидејќи само така месото нема да ја изгуби текстурата и квалитетот.

Сировото месо одмрзнато во фрижидер сè уште е технички безбедно за повторно замрзнување, иако можеби повеќе нема да биде толку добро поради губење на влага.

Кога ќе се одмрзне и повторно ќе се замрзне, месото ќе формира повеќе ледени кристали во клетките, кои го кинат ткивото на месото на микроскопско ниво што може да го промени неговиот вкус и текстура. Таквото месо може да биде многу суво.

Откако темелно ќе ја зготвите одмрзнатата храна, безбедно е повторно да ја замрзнете.

Колку долго може да стои замрзнатото месо?

Прашањето колку долго месото може да се чува во замрзнувачот е легитимно, но не нуди само еден одговор. Се разбира, колку е пократко месото во замрзнувачот, толку е подобар квалитетот. Односно, колку подолго е во замрзнувач, толку повеќе го губи квалитетот и вкусот. Меѓутоа, под услов правилно да го чуваме, може да се чува во замрзнувач една година без никакви проблеми на споменатите -18°C. Меѓутоа, времето не е единствениот параметар за одговор на ова прашање. Различни видови месо имаат различни препорачани должини на складирање за да го задржат нивниот квалитет откако ќе се одмрзнат за конзумирање. Подолу ви презентираме препораки за тоа колку долго е пожелно да се чуваат одредени намирници во замрзнувачот.

Свежо месо
Свежото месо ќе има најдолг рок на траење бидејќи може најдолго да остане во замрзнувач без да го изгуби квалитетот.

Мелено месо:

• Сирово месо за хамбургер: 3-4 месеци
• Сирова мелена мисирка, телешко, свинско или јагнешко месо: 3-4 месеци

Свежо говедско, телешко, јагнешко и свинско месо:

• Стек: 6-12 месеци
• Печење: 4-12 месеци
• Котлети: 4-6 месеци
• Црн дроб, јазик и крезли: 3-4 месеци
• Сланина: 1 месец
• Сиров колбас: 1-2 месеци

Свежа живина, како пилешко или мисирка:

• Цело: 12 месеци
• Делови: 9 месеци
• Внатрешноста: 3-4 месеци

Риба и школки:

• Посна риба: 6-8 месеци
• Масна риба: 2-3 месеци
• Свежи школки и лигњи: 3–6 месеци

Зготвено месо

Обработката, готвењето или чадењето на месото значително го скратуваат времето за замрзнување. Повторното замрзнување на варено месо може да го оштети и вкусот на месото, бидејќи некои вкусови оксидираат и се распаѓаат по готвењето – дури и во замрзнувачот.

• Виршли: 1-2 месеци
• Шунка (цела, половина или кришки): 1-2 месеци
• Солено говедско (исцедено): 1 месец
• Чадени колбаси: 1-2 месеци
• Остатоци од говедско, телешко, јагнешко и свинско месо: 2-3 месеци
• Сосови, месни супи и чорби кои содржат месо: 2-3 месеци

Варена живина, како пилешко или мисирка:

• Во едно парче: 4 месеци
• Во сос: 6 месеци
• Печени: 4 месеци
• Плескавици: 1-3 месеци

Риба и школки:

• Варена риба: 4–6 месеци
• Чадена риба: 2 месеци
• Риба од конзерва: 2 месеци

Ако вашиот имунолошки систем е во ред, го уништува секој патоген, без разлика дали е вирус, габа или изменета клетка која е на пат да стане канцерогена. Нашиот одбранбен систем го прави тоа со ослободување на десет милиони протеини наречени антитела секој час. Оваа будност и артилерија бара дарежлива понуда на хранливи материи.
Лекарите велат дека лошата исхрана е најважната причина за слабеење на имунитетот кај здравите луѓе.

Храна за зајакнат имунитет
Одредени намирници се најдобриот избор за природно зајакнување на имунитетот…

Говедското месо ги зајакнува вашите слаби точки, како и вашиот имунитет. Недостатокот на цинк е еден од најчестите недостатоци на витамини кои се јавуваат кај возрасните, особено кај вегетаријанците и оние кои јадат помалку говедско месо, најдобар извор на овој минерал кој го зајакнува имунитетот. Дури и благ недостаток на цинк го зголемува ризикот од инфекција. Цинкот е многу важен за развој на бели крвни зрнца, бестрашни имунолошки клетки кои препознаваат и уништуваат бактерии, вируси и други негативци. Сто грама посно говедско месо (доволно за пристоен стек) обезбедува околу 30% од дневната вредност на цинк. Заедно со цинкот во другите намирници, ќе биде доволно да ги надополните резервите на цинк. Ако не можете да помислите на говедско месо, јадете остриги, житарки, свинско месо, живина, јогурт и млеко.

Портокалово: Зајакнете ги вашите граници. Можеби не мислите дека кожата е дел од вашиот имунолошки систем. Но, овој клучен орган, со површина од еден квадратен метар, служи како тврдина на првата линија на борбата против непожелните гости. За да остане силна, ѝ треба витамин А. Тој игра суштинска улога во производството на сврзното ткиво, кое е клучна компонента на кожата. Еден од најдобрите начини за добивање на овој витамин е од храна која содржи бета-каротин, кој телото го претвора во витамин А. Мислете на портокалово кога барате храна богата со бета-каротин: моркови, тиква, диња.

Со векови луѓето ширум светот користеле печурки за да го зајакнат својот имунитет. Современите истражувачи знаат и зошто: печурките го зголемуваат производството и активноста на белите крвни зрнца, правејќи ги поагресивни, што е одлично кога имате инфекција. Посебните видови шититаи и маитаки печурки се најдобри за имунитет, но не се лоши ниту домашните.

Чај: Исчистете го опасниот отпад. Како и сите војни, војувањето со бактерии е валкана работа. Кога вашиот имунолошки систем се бори со натрапниците и ја поправа штетата, тој самиот создава потенцијално опасни соединенија, слободни радикали. Тие можат да ги оштетат вашите клетки и ДНК, да го забрзаат стареењето и да постават основа за болести како што е ракот. Антиоксидантите можат да ги исчистат слободните радикали пред да почнат да прават хаос. Овошјето и зеленчукот се полни со антиоксиданти, но црниот и зелениот чај се побогати со нив од кое било овошје. Додека го подготвувате чајот, ставајте ја и вадете ја кесичката со чај неколку пати во водата бидејќи поновите истражувања покажуваат дека кесичките чај натопени на овој начин ослободуваат пет пати повеќе полифеноли, моќни антиоксиданти, отколку кесичките чај што само се оставаат да отстојат во топла вода.

Кефир: Испратете засилување. Слузавата мембрана со која е обложен дигестивниот тракт е домаќин на трилиони добри бактерии кои ги спречуваат штетните бактерии да влезат во телото преку дигестивниот систем. За жал, антибиотиците можат да ги избришат овие добри бактерии и да ве направат подложни на непријатните бактерии кои водат до дијареа. Може да обезбедите засилување само во форма на јогурт и кефир. Оние видови кои содржат и активни култури на бактерии можат да помогнат во обновувањето на цревната флора.

Кога купуваме спакувано месо во продавница, често не можеме да знаеме колку долго е таму. Одвреме навреме слушаме дека некој се отрул од месо, особено од бело пилешко кое почесто се расипува. Сепак, постојат неколку знаци кои откриваат дали месото е свежо или не. Некои од нив се бојата, количината на течност (вода со сукрвица) во пакувањето и текстурата.

„Ако месото се наоѓа во крвава вода, тоа значи дека е старо“, нагласува Елизабет Росик од Германскиот земјоделски центар. Маснотијата му дава на месото арома, истакнува таа и додава дека квалитетното месо треба да има малку интрамускулно сало, што се гледа по белите ленти кои наликуваат на вени со кои е прошарано месото.

Експертите советуваат дека секогаш е најдобро да се купува локално свежо месо. Доколку сепак купувате спакувано месо, се советува да изберете месо од вашиот регион, бидејќи нему не му требало долго да патува до продавницата. Секако, никогаш не ја ставајте механички или набрзина храната, вклучително и месото, во корпата, туку обрнете внимание на рокот на траење и на рокот на употреба.

Друга работа што ја открива свежината на месото е бојата, која зависи од видот. Па така, телешкото треба да биде светло, но не и бело, исто како кај живината. Свежото говедско месо е средно црвено, а не темно црвено, а свинското е бледо розово.

Новото истражување на Универзитетот Колумбија укажува на важноста на тауринот, аминокиселина која игра цела низа улоги во човечкото тело.

Се покажало дека неговото ниво се намалува со стареењето и дека особено драстично опаѓа по 60-тата година од животот.

Главните извори на таурин се протеините од животинско потекло, од месо, риба и млечни производи. Може да се најде и во некои видови алги. Нашето тело може да го произведе од други аминокиселини.

„Нашето истражување покажува дека тауринот е еликсир на животот и ни помага да живееме подолг и поздрав живот“, вели Виџај Јадав, еден од водечките автори на студијата. Тој ја открил важноста на тауринот додека ја истражувал остеопорозата и заклучил дека тој игра клучна улога во регулирањето на растот на коските.

Други студии исто така покажаа дека тауринот влијае на имунолошкиот систем, проблемите со дебелината и нервниот систем. Кај луѓето кои имаат 60 години, концентрацијата на таурин е за 80 проценти помала отколку кај 5-годишно дете.

Истражувачите на почетокот не беа сигурни дали падот на нивото на таурин е само последица на стареењето или активно придонесува за тоа. Експериментите со животни покажале дека суплементацијата на таурин го продолжува животниот век за повеќе од десет проценти.

Тауринот го стимулира создавањето на матични клетки во некои ткива, го намалува оштетувањето на ДНК и му помага на телото да располага со повеќе енергија.