Како што пораснаа сите цени во маркетите, а со оглед на тоа што сите не очекува тешка зима и заради проблемот со недостатокот и цените на електричната енергија, изгледа дека сликата на луѓе кои копаат по контејнерите во потрага по храна, ќе ја гледаме многу почесто.

Иако, со оглед на новите трендови и термини со кои се соочуваме денес, кога станува збор за правците во исхраната (веганство и вегетаријанство, палео исхрана, хроно исхрана, исхрана со сирова храна, па и ова, најнеобичното, фриганството), веќе нема да бидеме сигурни дали сите оние кои досега ги гледавме како копаат по контејнери во потрага по храна, се сиромашни или се можеби приврзаници на фриганството. Или пак, од немајкаде и од срам, сега сите ќе почнат да се нарекуваат себеси фригани.

Што значи ова?

Изразот фриганство потекнува од англискиот freeganism што значи правец во исхраната кој заговара „бесплатна храна“.

Според дефиницијата, фриганците веруваат дека модерното друштво е во социјална криза поради културата на конзумеризам (потрошувачкиот менталитет на луѓето) и дека со својот животен стил не сакаат на ниту еден начин да ја поддржуваат потрошувачката култура. Затоа фриганците јадат исклучиво храна која е достапна бесплатно (остатоци од храна кои се фрлаат).

Целта на фриганите е да го канализираат однесувањето и желбата на луѓето и да прават добро преку начинот на кој консумираат. Многу фригани се дел од невладини организации и им помагаат на повеќето малцински групи преку нивната работа. Главните практики што ги спроведуваат фриганите вклучуваат: обид за дејствување против суровоста кон животните, кршење на човековите права и уништување на животната средина, како и против капиталистичкото искористување кое создава алчност, масовно производство и прекумерна потрошувачка.

Нуркање во контејнери

Многу фригани се хранат од контејнерите кадешто ја пронаоѓаат храната што е фрлена заради тоа што и е истечен рокот на траење, зеленчук и овошје кои се се уште јадливи, остатоци од фрлен леб…

Една од понеортодоксните практики на некои фригани е процесот на претворање на ѓубрето во намирници, познат и како „нуркање во контејнер“. Нуркањето во контејнер се однесува на враќање (главно храна) предмети кои се фрлаат иако се сѐ уште употребливи.

Некои фриганци ги земаат остатоците од храна од рестораните, додека некои, сепак купуваат храна во супермаркетите, но од онаа со понизок квалитет. Некои фриганци собираат и од плодовите кои паѓаат на земја. Често овие луѓе се соочуваат со проблем кога станува збор за прифаќањето на нивните навики од страна на останатите членови на општеството, а во некои земји се и притворани поради буричкањето по контејнери.

Терминот „freegan“ доаѓа од основачот на Food Not Bombs, која е невладина организација со седиште во Масачусетс, САД, но се рашири низ целиот свет и е активна повеќе од 30 години. Иако движењето постои во различни форми многу децении, фриганизмот и фриганскиот начин на живот се проширија низ целиот свет во средината на 2000-тите, но особено во САД, Обединетото Кралство и Австралија. Во средината на 2000-тите, фриганите го свртеа вниманието на светот кон прашањето за отпадот од храна, откривајќи ги прекумерните ефекти на капитализмот со изложување на местата за отпад. Невладините групи, како што е freegan.info во Њујорк, организираат обиколки на контејнери за да ѝ покажат на пошироката јавност каде се фрла најмногу добра храна и како можат да собираат храна.

Сигурно сте слушнале многумина како се жалат дека се здебелиле затоа што дома ја презеле улогата на, како што велат, „канта за отпадоци“. Дојадуваат сѐ што останува од семејните оброци. Така и моите колеги од соседната канцеларија со по некој килограм вишок, си се жалеа деновиве еден на друг како се здебелиле само затоа што така ги воспитале кога биле мали: да си ја излижат чинијата, да не си ја оставаат среќата и да се сетат дека децата во Африка гладуваат.

„Не си ја оставај среќата“ е реченицата која сите ние често сме ја слушале како деца, а се однесува на онаа ситуација кога ќе ја изедете речиси целата порција, но некако за последните залаци немате веќе место.

„Луѓето во Африка немаат што да јадат, а вие оставате по чиниите! Еее, да му е ова на некое дете од Африка со отечено стомаче, со очи ќе го изеде!“ Овие реченици се сигурно најповторуваните реченици, особено во семејствата со пребирливи деца или деца кои немаат апетит.

Зборувајќи на темава, колегите си го посочуваат примерот на нивни поранешен колега кој никогаш немал проблем со тежината затоа што секогаш веднаш го тргал лебот од чинијата, а речиси секогаш оставал половина оброк. Духовито коментираа дека тие залудно се дебелеат бидејќи, очигледно, од тоа немаат ама баш никаква корист децата од Африка. Имено, храната која ја оставиле нивните деца во чиниите, доколку тие не ја дојадат со сила, секако нема да заврши кај гладните во Африка.

Точно, во право се! Ама не се согласувам дека решението на колегата кој оставал пола порција недојадена е вистинско решение. Освен што, се разбира, е добро за неговата килажа.

Мајките обично им кажуваат на децата да ја испразнат, а едно време дури велеа и дека треба да ја излижат чинијата, па знаеја и да споредуваат: „Види како брат ти изел сè од чинијата, ја измакал и ја излижал, дури и не морам да ја мијам, а ти, сѐ си оставил“.

Некои луѓе мислат дека е непристојно да се „излиже чинијата“, односно, да се изеде баш сè што има во неа. Па сега, дилемата кои би биле добрите манири, станува веќе збунувачка.
Ама нели е тоа застарено?! Мислењето дека треба да се остави малку храна во чинијата потекнува од минатото, од побогатите класи кои сакале да покажат дека се доволно богати за да си дозволат да оставаат храна.

Подоцна се појави уште еден обичај, оној кој вели дека не е учтиво во чинијата да ставаш повеќе храна отколку што можеш да изедеш. Навистина не се сметаше за задолжително „лижење на чинијата“ со леб, но и поголемите остатоци не беа пожелни, па ваквите луѓе изгледаа едноставно непристојно или како ненаситни деца кое знаат дека се гладни, ама не знаат колку се гладни.
Во денешно време, во суштина, нема строги правила, особено не ако јадете во ресторан каде што храната се служи во чинии – некои ресторани служат храна во мали порции, а некои служат толку големи порции што, освен ако не сте личност со огромен апетит, можете само беспомошно да ги гледате. Секако, наместо да ја оставите храната, фала му на Бога, повеќе не е срамота да замолите да ви ја спакуваат па да си ја јадете подоцна или следниот ден и да запомните за следниот пат кога ќе одите таму, да нарачате една порција за двајца.
Ако сте баш гладни, воопшто не е непристојно да изедете сè од чинијата. Она што може да биде несоодветно е ако сами одлучувате колку храна да ставите во вашата чинија, па ставате толку многу што некаде на половина пат од оброкот ќе сфатите дека не сте толку гладни.
Накратко, правилото би било дека е сосема во ред да јадете онолку колку што ви се јаде, но кога нарачувате, кога купувате и кога подготвувате, секогаш добро пресметајте.

Можеби е време и да си го исфрлите од глава она дека е подобро да остане (и да се фрли) отколку да нема доволно. Не, не е подобро. Подобро е да се изеде сè, а ако нешто остане, да се искомбинира со уште нешто и да се послужи следниот ден, или пак, ако било премалку, да се послужи малку леб и путер, па кој е уште гладен, да се дојаде.

И најважно од сè, не ја полнете чинијата со многу повеќе храна од тоа што можете да изедете, а ако за нешто не сте сигурни дали ќе ви се допадне затоа што никогаш претходно не сте пробале, тогаш земете само едно мало, најмало залче. Ако ви се допаѓа, секогаш е во ред да си земете уште малку.

Според податоците на Организацијата за храна и земјоделство (ФАО), речиси една третина од храната произведена во светот се фрла, а оваа количина би била доволна за да се прехранат околу една милијарда гладни луѓе во светот.

Сетете се дека храната фрлена на депониите е еден од најголемите извори на стакленички гасови (запалив метан и јаглерод диоксид) кои придонесуваат за глобалното затоплување. Според проценките на Програмата на Обединетите нации за животна средина, отпадот од храна придонесува со 8 до 10 проценти од глобалните емисии на стакленички гасови. Ако отпадот од храна беше земја, таа ќе беше трет најголем испуштач на овие гасови во светот, веднаш по Кина и Америка. Секако, отпадот од храна не се создава само во домаќинствата, туку доаѓа од сите етапи на нивниот пат до трпезите, од нивите до преработката на овошје и зеленчук, од рестораните и пазарите, сите во синџирот на производство и преработка го отфрлаат био-отпадот поради стандардите во однос на изгледот, квалитетот и барањата на пазарот.

Ова доведува до ситуација кога храната која е целосно погодна за употреба се фрла и завршува на депониите.

Значи, драги мои колеги, пријатели и сите останати кои се дебелеете затоа што дојадувате сè што ќе остават другите членови од семејството по чиниите, време е да направите реорганизација во домот и да го смените погледот на светот. Она што секој може да го примени во својот дом е да ги планира оброците и купувањето намирници, да ги користи преостанатите оброци, да подарува вишок храна или оброци, да споделува со соседите и пријателите, да започне со компостирање.

И доста веќе се жртвувавте за семејството! Договорете се да ги преполовите порциите за секој од домашните, па ќе видите дека повеќе нема да се фрла храна. А добро е што конечно и вие ќе успеете да ги намалите килограмите што ви пречат. Или ќе треба само да смислите нов изговор за истите. Мислам тогаш, кога ќе престанете да бидете „канта за отпадоци„.

Одржливата гастрономија се однесува на начин на готвење кој зема предвид од каде доаѓаат состојките, како се произведуваат и како се транспортираат до нас, со цел да ја зачуваме Земјата и самите себе. Одржливата гастрономија има за цел да поттикне активности поврзани со готвењето и набавката на храна, кои не ги трошат непотребно природните ресурси и со кои се зачувува Земјата, како и кулинарските традиции.

Екстремно голема количина на храна се троши и се произведува на начин што непотребно ги троши природните ресурси – луксуз што не можеме да си го дозволиме со рапидно растечката популација на Земјата.

Еве кои принципи ги промовира одржливата гастрономија и како можете да го поддржите ова движење.

Одржливата гастрономија се темели на тоа да водиме сметка за ресурсите кои се вложени во одгледувањето храна, како и на поддршката на локалните производители и одржувањето на кулинарските традиции.

Одржливо производство и дистрибуција на храната

Производството и дистрибуцијата на храна имаат најголем еколошки отпечаток, што главно се должи на емисијата на стакленички гасови. Поради оваа причина, важно е да се поканат производителите на одговорно и одржливо производство на храна, но и како потрошувачи треба да избереме храна која е одржливо произведена (на пр. со купување храна произведена од локални производители за која е потребен пократок транспорт).

Изборот на храна која е поодржливо произведена исто така вклучува и избор на храна за која се потребни помалку природни ресурси за да се произведе. На пример, производството на храна од растително потекло создава помалку стакленички гасови и бара помалку ресурси од повеќето (индустриски произведени) намирници од животинско потекло.

Купување локална храна

Една од целите на одржливата гастрономија е да го поттикне купувањето на локална храна од мали, домашни производители. Ова поддржува поодржливо производство на храна, но и ја зајакнува заедницата затоа што ги поддржувате локалните производители и економијата. Дополнително, купувањето храна што се произведува локално ги зачувува ресурсите и го намалува производството на стакленички гасови бидејќи таа храна за пократко време патува до нашите чинии.

Купувањето храна од локални производители го поддржува и зачувувањето на старите семиња и сорти на овошје и зеленчук. Покрај тоа, купувањето сезонска храна поддржува и одржливо производство на храна.

Одржување на кулинарската традиција

Една од целите на одржливата гастрономија е одржување на кулинарските традиции и старите рецепти кои се културно препознатливи. Меѓудругото, старинските рецепти често се поедноставни и засновани на поедноставни и поодржливи методи на подготовка. Локалните состојки често се користат за традиционални јадења, што дополнително ја поддржува одржливоста.

Поодржлива подготовка на храна

Покрај одржувањето на кулинарската традиција, одржливата гастрономија, исто така, промовира употреба на поодржливи извори на енергија при подготовка на храна (на пример, употреба на индукција наместо плин или електрична енергија).

Исто така, важно е ефикасно да се користи енергијата при готвење. Тоа можете да го постигнете на следниот начин:

покријте го тенџерето додека готвите
кога ќе ја вклучите рерната, истовремено печете неколку различни работи
изберете тенџере со соодветна големина за плочата.

Намалување на отпадот од храна

Покрај тоа што го промовира изборот на храна која е локална и произведена на одржлив начин, одржливата гастрономија промовира и намалување на отпадот од храна, со цел да се намали бесмислената потрошувачка на природни ресурси. Имено, кога ја фрлате храната, не ја фрлате само таа храна или производ, туку со неа ги „фрлате“ парите, работата, енергијата и природните ресурси (како вода и семиња) кои биле вложени во производството на таа храна.

Поради оваа причина, исклучително е важно да се намали количината на фрлена храна. Тоа може да се постигне на неколку начини, меѓу другото, со планирање на неделното мени и купување на состојките потребни за него. Намалувањето на отпадот од храна може да се постигне и со пренаменување на остатоците (на пр. пренамена на вишокот ориз во ново јадење за следниот ден, на пр. аранчини) и со искористување на целата намирница.

Како да се поддржи одржлива гастрономија?

Одржливата гастрономија се однесува на промени кои можат да ги спроведат сите членови на синџирот на исхрана – од производители на храна, ресторани и готвачи, до нас, потрошувачите и „домашните“ готвачи. Во суштина, ова се активности поврзани со готвењето и храната со кои се чуваат природните ресурси.

Некои од начините на кои можете да поддржите одржлива гастрономија и да придонесете за зачувување на Земјата се:

купувајте локална храна од локални производители
купувајте сезонска храна
засадете билки, зеленчук и/или овошје на балконот или во градината
купувајте повеќе храна од растителна основа отколку храна од животинско потекло
намалување на отпадот од храна.