Не сме ги испробале овие трикови, ама оние кои ги пробале тврдат дека гравот ќе биде готов за 50 минути! Ставете една лажица сода бикарбона или чашка ракија во тенџерето и ќе го намалите времето за готвење.

Само искусните готвачи го знаат овој трик и го користат постојано за гравот да биде побрзо готов. Испробајте го па јавете.

Едно од омилените јадења на нашите трпези е гравот. Но, сите домаќинки знаат дека се потребни часови за да се зготви. Сепак, искусните готвачи открија како тие го кратат времето за готвење на гравот, а вкусот е совршен. Постојат две состојки кои можете да ги додадете за брзо готвење на вашето омилено јадење, а вие одберете ја онаа што повеќе ви одговара или што моментално ја имате во домот.

Сода бикарбона

Во првата вода во која се вари гравот додадете една кафена лажичка сода бикарбона. Оставете го гравот да се динста најмалку 15 минути, а потоа истурете ја водата и додадете малку масло. Добро измешајте за да бидете сигурни дека маслото е распоредено низ гравот. Содата ќе го спречи и создавањето на гасови кои ги предизвикува гравот.

Ракија

Во овој случај, истурете 4 дела ладна вода и 1 дел грав. На пример, истурете 4 литри вода на 1 кг грав. Во тенџерето веднаш ставете и 50 мл ракија и оставете да зоврие. Потоа намалете ја температурата на шпоретот и динстајте го гравот околу 50 минути. За тоа време ќе омекне.

Брачната двојка која кај љубителите на домашна ракија е позната по својот бренд „В’К“, Јорде Јованов и Јулe Динова се постојано заедно на сите настани на кои се изложуваат храна и пијалаци, особено оние кои ги организира Слоу фуд.

Занаетот кој во неговото семејство е веќе со генерации, самиот почнал да го пече рекреативно, пред околу 8-9 години. Оттогаш до денес неговата занимација и задоволство прераснаа во препознатлив бренд, а Јорде беше првиот индивидуален земјоделец кај нас што доби акциза – дозвола за пласман на алкохол.

Јорде и Јулe се постојано заедно на сите настани на кои се изложуваат храна и пијалаци, особено оние кои ги организира Слоу фуд, па така и на неодамнешниот вински салон во Битола каде што на нивниот штанд големо внимание привлекуваа стаклените шишиња со виолетова етикета и букетот исушена лаванда.

„Не сум чула дека друг некој прави ракија со лаванда, ама не сум ни пребарувала такво нешто, но тие што подобро ме познаваат знаат дека многу ја сакам лавандата. Уште минатата година почнав да најавувам дека спремаме нешто ново и оваа ракија со лаванда беше направена уште тогаш, но си го чекаше моментот кога ние ќе бидеме задоволни од тоа што го подготвивме како вкус“, раскажува Јуле.

Лавандата е исклучително ароматично растение и како мирис и како вкус, па таа, како голем вљубеник во неа ја користела и претходно како чај и за готвење, особено за слатки рецепти.

Вели дека не ѝ требало многу за да го „убеди“ мајсторот (Јорде) да пробаат да направат ракија со лаванда.

„Знаеме дека одамна се прават дестилати, треварки, кои искрено мене лично не ми се бендисуваат. Првата реакција на Јорде не беше охрабрувачка, но добив шанса да се пробам. За време на  дестилацијата, целиот простор мирисаше на колачиња, а комбинацијата на Вранец и лаванда беше магичнa. Подготвена е со процес  на мацерација (сложен технолошки процес при производството на вино) на вино Вранец и цветови од лаванда, а за содносот нема да зборуваме“, се смее Јуле која нагласува дека во случајов токму тоа е најважно.

„Лавандата е растение со силен мирис и многу етерични  масла и многу е тешка  за производство на чист дестилат. Мора да се внимава затоа што ако е само малку поинаков соодносот, ќе се добие дестилат со мирис на парфем кој не би бил пријатен за конзумација“, вели таа.

Инаку, дестилацијата се прави во традиционален казан каде што ја дестилираат и останатата ракија, на ист начин.

„Вадиме дестилат со силен процент на алкохол, околу 65 степени. Потоа одлежува и финално се подготвува. Се мислевме дали дополнително визуелно да ја засилиме автентичноста на вкусот со боење на  ракијата во боја на лаванда, секако, природно, со цветови од други растенија  или со природни јадливи бои кои вообичаено се користат, но тука го послушав Јорде кој вели дека ракиите не се бојат. В’Кот добива боја само од буре. И така си остана“, вели мајсторката за оваа „женска“ ракија со лаванда.

Колку за проба, направиле мала количина од околу  200 литри, но најавуваат дека следната тура ќе направат повеќе и ќе се потрудат таа да стане дел од нивната редовна понуда.

„Првпат ја промовиравме на Винскиот салон (Slow Wine 2022) во Битола, а реакциите беа, што би рекла јас – в’ковски! Многу ме израдуваа и искрено  ми ја наполнија душата сите оние кои ја пробаа, енолози и вински експерти, луѓе од хорека секторот кои користат ликери од лаванда за подготвка на коктели, секако и сите други кои беа присутни… Интересно беше што ракијата со лаванда им се допадна и на оние од помладата и на оние од постарата генерација. На крај,  интересно е тоа што после настанот Јорде „капитулираше“ и добив дел од производството за подготовка на В’К Лаванда“, завршува нашата инвентивна соговорничка која ја има и нашата женска поддршка за својата „лавандина“.

УНЕСКО ја запиша српската шљивовица на Репрезентативната листа на светско нематеријално културно наследство, јави дописникот на МИА од Белград.

Шљивовица на таа листа е запишана под името „Социјални практики и знаења поврзани со подготовка и употреба на традиционалниот пијалок од сливи – Шљивовица”, како елемент на нематеријалното културно наследство на Србија.

Како што соопштило Министерството за култура на Србија, одлуката за регистрација ја донел Меѓувладиниот комитет за зачувување на нематеријалното културно наследство на 17-та седница одржана во Рабат, Мароко.

Во 2021 година, Министерството за култура ја номинирало Шљивовицата за репрезентативната листа на нематеријално културно наследство на човештвото, а номинацијата била подготвена од Центарот за нематеријално културно наследство на Србија при Етнографскиот музеј во Белград, со учество на носители на наследството, локални заедници, институции и невладини организации, здруженија, а предлагачи се Етнографскиот музеј во Белград и Народниот музеј во Чачак.

Вклучувањето на знаењата и вештините потребни за подготовка на шљивовицата во домаќинствата и неговата употреба во секојдневната и обичајната практика на Репрезентативната листа на УНЕСКО значително придонесува за зголемување на видливоста на нематеријалното културно наследство на национално и локално ниво, како и на меѓународната промоција на „живото наследство” на Србија, се наведува во соопштението.

„Номинацијата, која ги обединува културата на одгледување слива, традиционалните занаети, културата на исхраната и обичаите, како и печењето на шљивовицата и неговата употреба за време на приватни или јавни настани, ја одразува широката распространетост на елементот и најдобро покажува колку традиционалните вештини и практики може да се развиваат во модерно опкружување, зачувувајќи го неговото значење дури и во услови на развој на современото општество“, се додава во соопштението.

Во него се потсетува дека елементи на Репрезентативната листа на нематеријално културно наследство на УНЕСКО од Србија се и семејната слава (2014 година), коло – традиционално оро (2017 година), пеење со гусли (2018 година) и Злакуското грнчарство (2020 година).

Лазар Плетварски е енолог, мал производител на вино и на дестилати од грозје, но и на многу други, кај нас помалку застапени плодови кои тој храбро се нафати да ги спакува во шише.

Со овој семеен бизнис започнува во 2017-та година со главен мотив да се произведува нешто што го нема на пазарот. Се сеќава на почетоците кога ракијата ја дегустирале блиски пријатели, токму оние кои го поттикнале да ја отвори „Дестилерија Плетварски“ и да произведува ракија на свој уникатен начин. Веќе го знаевме по неговата одлична лозова ракија, но сега конечно, по долго време чекање на дозвола, конечно можеме да ги пробаме и овошните ракии и ликерите што ги прави со голем мерак, бидејќи се кај нас вистинска реткост, а за него, како што веќе рековме, токму тоа е најголемиот предизвик, кога нешто нема на пазарот, тој да го направи.

Така сега конечно и кај нас, запоставените овошки се најдоа во буриња за ракија, а ние имаме одлична можност да пиеме ракија од дуњи, од кајсии, круши, мастика, ама и хербален ликер од 26 лековити тревки и 10 зачини, сличен на пелинковец.

„Во Македонија се прават разни производи, а кога станува збор за пијалаци, најзастапена е лозовата ракија. Се разбира, ја правиме и ние, но од наша страна гледаме да не ги запоставиме и другите плодови како што се кајсијата, крушата, дуњата,… Можеби кај нас нема толку голема традиција за овие производи, ама самите плодови нудат одлични перформанси, па ние се трудиме секоја година да имаме по некој новитет. Минатата година, тоа беше ракијата од дуњи и според реакциите и продажбата и квалитетот на ракијата, нејзиното приготвување останува како стандарден производ и за следните години, а годинава направивме и плус ракија од круши и од кајсии, со добри резултати, но допрва ќе видиме како ќе поминат кај потрошувачите. Што се однесува до мене, иако можеби ќе звучам нескромно, сметам дека со ракијата од дуњи навистина сум се надминал себеси“, се смее Плетварски полнејќи ја малата ракиена чашка за да се увериме и самите во тоа што го зборува.

И навистина, прво што чувствувате кога ќе ја приближите до усните чашката со ракијата од дуњи е мирисот кој е рамен на мирисот на најубав парфем, но наместо со капки, дозиран со ракиени чашки.

Според историските факти и во грчката митологија, дуњата отсекогаш била симбол на љубовта, среќата и плодноста, бидејќи привлекувала внимание со својот неверојатен мирис, па и вака дестилирана и претворена во боженствен пијалак, таа привлекува најмногу внимание со својата арома.

Мирисот е исклучителен, а и вкусот ќе ве маѓепса, па потоа веројатно ќе ви биде тешко да пиете што било друго. Уште еден плус е и тоа што е дуњата е вистинска ризница на корисни состојки кои го штитат човековиот организам од разни воспаленија, а ракијата од дуњи е вкусен напиток кој е и добар сојузник и во борбата против вирусите и бактериите.

Да, тоа е таа миризлива жолта дуња, кралица на есента, прекрасна како украс на шифоњерот, а уште поубава во чинија или во чашка, како слатко, како ракија, или како состојка во многу народни рецепти од кујните на нашите баби.

Ако досега слаткото од дуњи беше речиси ритуален елемент за добредојде во старите македонски куќи, сега нему може да му се придружи и чашката со ракија за впечатокот да биде комплетен, а задоволството целосно.

„Да, кај нас обично имаме таква перцепција за дуњите, дека треба да стојат наредени на креденци, или спакувани во компот и во слатко, но самиот плод дава таков аромат, парфем кој не се заборава, што не можев да одолеам а да не го спакувам во шише. Имав можност да ја изработам оваа ракија од дуњи како што треба, во добри услови, добра дестилација и добив навистина фантастичен производ, кој со оглед на реакциите на потрошувачите, останува на нашиот репертоар и следните години“, ветува Лазар.

Кај него дома токму оваа ракија е омилен пијалак. За жал, од цел тон дуњи излегуваат само околу 30-40 литри ракија. Инаку, годинава тој направил и ракија од круши и од кајсии, а со сливите, вели ќе остави да се занимаваат колегите од Берово.

На репертоарот на дестилерија „Плетварски“ има и мастика, како стариот добар ликер од вишни, но и уште еден раритет на нашиот пазар, а тоа е неговата „Херба“, ликер од тревки, нешто како пелинковец, пијалак кој во други земји многу се консумира, а кај нас го нема.

„Наша задача е тоа што го нема, да го направиме, а навистина е штета покрај толку многу лековити тревки на дофат од рака, на планината Кожуф, да не го правиме и овој ликер. 90 отсто од тревките во овој пијалак се токму од Кожуф, а ги има вкупно 26, меѓу кои, мајчина душица, нане, кантарион, како и 10 зачини. Исто така, мора да спомнам и дека не е засладен со шеќер, туку со гроздов концентрат, па имаме навистина комплетно природен производ, без никакви адитиви и конзерванси, без бои, процеси на стабилизација, филтрација, еден комплетно чист производ кој патем, го прави поподносливо прејадувањето, па е одличен дигестив“, се смее Лазар.

Вели дека не му е жал што чекал толку долго на дозвола за овие овошни ракии и ликери, бидејќи упорноста и чекањето и тоа како се исплателе.

„Кога имаш добар производ на кој можеш да му ставиш обележје од државата, односно, бандерола, тоа е веќе друго ниво на работа и друго ниво на задоволство“, вели тој.

Инаку, производите на „Плетварски“ се застапени на 5 локации кои се специјализирани за продажба на алкохол во Скопје, 2 во Прилеп, во продавницата на „Папас фуд“ во Охрид и во една продавница во Струмица.

И за крај, ако го прашате дали некој од неговите пијалаци е поомилен кај жените, а друг кај мажите, вели: „Ако имаме на гости женска екипа, тие повеќе одат на вишновка, ако е машка, тогаш пијат пелинковец или жолта, но ако дојде добар познавач кој знае што работам, задолжително бара чашка ракија од дуња“.

Зелените ореви се природно складиште на витамини Ц, Е, Б комплекс, фолна киселина. Младите незрели јаткасти плодови се и важен извор на здрави омега-3 масти и вредни минерали. Тие содржат калциум, калиум, цинк, железо, магнезиум, фосфор и јод. Бидејќи се богати со железо, цинк и магнезиум, се користат за лекување на анемија.

Во нивната кора има соединенија познати како југлони. Според најновите истражувања, одлично делуваат против туморите.

Зелените ореви се берат во мај и јуни. За да проверите дали е време да ги соберете плодовите, прободете ги со голема игла. Ако иглата лесно поминува низ плодот и од направената дупка излегува сок, плодот може да се собере.

Таквите ореви лесно се сечат со нож.

Од плодовите има најголема корист, кога кората е млада и зелена, а внатрешните прегради се меки и лесни.

Во овој период, плодовите акумулираат рекордно количество на витамин Ц, додека при понатамошното созревање, количината на овој моќен антиоксидант и „чувар на младоста“ брзо се намалува – приближно 50 пати.

Друга единствена супстанција е југлон.

Тоа е природен антибиотик кој има силни бактерицидни, антипаразитски и антигабични ефекти. Не е случајно што под ова дрво секогаш можете да се скриете од здодевните инсекти.

Како што сите знаат, важно е да се одржи оптимална телесна тежина, јаткастите плодови имаат висока калориска вредност поради нивната висока содржина на масти (повеќе од 70%).

Сепак, можете да бидете безгрижни, овие масти се полинезаситени и неопходни за човечкото тело. Тие се активно вклучени во сите метаболички процеси, директно влијаат на состојбата на внатрешните органи и воопшто на имунитетот.

Оние кои се охрабруваат да консумираат морска храна поради недостаток на природен јод (според проценките на СЗО, со ова се соочуваат околу 50% од вкупната популација на Земјата), исто така ќе бидат видно изненадени што им се препорачува да користат тинктура од зелен орев.

Овој производ може да стане алтернативен извор на јод кој ќе ја регулира состојбата на тироидната жлезда и ќе го намали ризикот од болести заради дефицит на јод.

Е тука на сцената настапува ракијата од зелени ореви, таканаречената Ореовка, стар народен лек за проблемите со штитната жлезда, за проблемите со варењето, но и за добро расположение. Ја правеле нашите баби, заедно со уште некои други варијанти на ликери, како што е вишновката.
Начинот на правење е ист – за едно шише или тегла од 1 до 1,5 кг, ви требаат 40 зелени оревчиња или 40 убави, големи вишни, 1 литар домашна ракија и 300-500 г шеќер (може и кафеав шеќер или мед, иако медот ќе го смени вкусот, па ќе излезе нешто како медовача од ореви, што и не е лоша варијанта).

Значи, прво треба да се прошетате некаде во природа и да наберете најмалку 40 оревчиња (на пример, на Скопска Црна Гора има ореви колку сакате).
Оревчињата треба да се измијат, да се исушат и да се засечат на неколку места (ако се поголеми, може и да се исечат на пола).
Ги ставате во шише со широк отвор или во голема тегла, додавате шеќер и полните со ракија. Се затвара и се остава 40 дена на сонце. Потоа треба да ја исцедите ракијата во друго шише и добро е секое утро да си пиете по една мала чашка. Можете да се напиете и после ручек…мислам, ако сте баш мераклија…или имате проблем со варењето на храната. Помага и за едно, и за друго, и за трето…

Енологот Лазар Плетварски е веројатно единствениот кој на Винскиот салон во Битола немаше вино, туку ракија. Потоа разбравме дека освен добра ракија, за свои потреби и за гости прави и Пелинковац, а си експериментира и со некои овошни ракии кои кај нас ретко кој ги прави. На пример, ракија од дуњи и кајсии. Еден ден, вели, можеби ќе почне да ги прави и во поголеми количини, за продажба, но засега привилегијата да ги пробаат ја имаат само домашните и најблиските пријатели.

Се разбира, Лазар е кавадарчанец, а во неговото семејство производството на вино и ракија е традиција.

„Производството на вино и ракија е константа во мојата фамилија. За татко ми, дедо ми и прадедо ми сум сигурен дека се занимавале со винарство, за поназад незнам. Од прадедо ми Пано Плетварски ми е пренесена мала симболична оставнина, буре од 40 литри со кое одел во Солун да продава вино. Инаку, поголемиот дел од опремата ја наследив од татко ми Блажо, на кој сум му бескрајно благодарен за насоките и довербата“, ни раскажа Лазар.

Тој е особено горд на својата тригодишна ракија, која е одлежана во буриња, поголем дел од македонски и неколку од француски даб.

„Целта на оваа ракија е да се задржи македонскиот традиционален вкус и препознатливост. Ова е ракија за уживање, мислата при нејзиното правење секогаш ми била една слика на двајца блиски (или далечни) пријатели како седат, пијат од ракијата и велат: ‘ова е добра ракија’.

Исто така посебно внимание и труд имам вложено во белата ракија. Горд сум на оваа ракија зато што успеав да ја соберам целата магија на рафинираниот комплекс и со оваа ракија сакам да кажам што можеме и умееме.

Што се однесува до делот со ликерите и овошните ракии тоа останува предизвик за во иднина, а тука можностите и предизвиците се неверојатни“, раскажува нашиот соговорник.

Тој е уште еден пример дека за да се работи во производство на ракии, човек треба да има исклучителна пасија, бидејќи резултатите најчесто доаѓаат после 3 до 5 години.

„Моето производство е мало, а сепак е неверојатно колку време и средства знае да одземе. Оваа работа никогаш нема крај, а овошјата се многу и само чекаат да бидат дестилирани. За мене лично ова не е работа, а не е ни хоби, за мене ова е начин на живот и единственото нешто што знам да го работам“, вели Лазар кој истовремено, освен во својата дестилерија 10 години работи и како енолог во винарија.

Дипломирал во 2005.година на Универзитетот за храна (УХТ- Пловдив), Бугарија, на Катедра Високоалкохолни пијалоци, а во 2011. магистрирал на Земјоделскиот институт во Скопје, со тема на специјална технологија од областа на винарството.

Вели дека одлично искуство за него биле и неколку берби на кои учествувал надвор од земјата, од кои ги издвојува оние во Калифорнија и Нов Зеланд.

Ракиите на Плетварски сега можат да се најдат во „Вајн Каунтер“ во Скопје и кај нашиот пријател Мики во „Папас фуд“ во Охрид. Наскоро планира да ја прошири продажбата и во Битола и Тетово, а секако, можат да се порачаат и директно од дестилеријата.

Од Свети Трифун годинава тие се отворени секоја сабота за посета на дестилеријата.

„Дестилерија Плетварски е природно очекување на старите генерации за обновување на традицијата за производство на ракија. Имплементирањето на современите технологии кои резултираат со префинет вкус и врвен квалитет е нашата генерациска задача“, вели Лазар кој официјално ја регистрирал дестилеријата во 2021.година.

„Целта е нашата визија за финеси и перфекција да ја преточиме во најфината арома и вкус во нашите ракии. Инаку, производствениот погон се наоѓа во централното градско подрачје во Кавадарци, а капацитетот на производство достигнува 2.500 литри на годишно ниво. Погонот од 80 м2 е изграден со цел задоволување на сите стандарди и поставување пример во сегментот на малите производители на жестоки алкохолни пијалаци.

Процесот на ферментација поминува во иноксни садови а процесот на одлежување во дабови буриња каде се создава магијата на рафинираниот комплекс и аромата на ракијата. Процесот на дестилација се врши на мал традиционален дестилационен уред (казан) со цел да се зачува целиот ароматски потенцијал од грозјето.

И на крај, нашите производи се создадени со многу љубов, бавно и внимателно, за пријатели и за добри луѓе“, завршува нашиот соговорник.

Помеѓу рекордни 144 мостри од вина и ракии кои пристигнаа на натпреварот во Неготино што го организираше Општината во рамки на Неделата на вино, наградата за најдобра ракија ја освои прилепчанецот Гоце Станоески, сопственик на семејната винарија „Сарика“ во Прилеп.

Гоце кој по професија е воено лице, вработен во АРМ и овојпат покажа дека, неодамна, сосема оправдано во интервјуто за нашиот портал го нарековме офицер, џентлмен и винар. Тој како вистински џентлмен, на забелешката дека ги победил и неготинчани и кавадарчани и тоа на нивни терен, рече дека тој само ги следел нивните совети и упатства и дека тие му помогнале да направи победничка ракија. Навистина џентлменски, нели?

Инаку, мострите се од вина и ракии на натпреварот беа од реколтата 2021.година. Притоа, 57 беа во категоријата црвени вина, 48 во категоријата бели вина, додека 39 мостри беа во категоријата ракии.

Наградите на најуспешните производители им беа врачени вчера (14-ти февруари), на празникот Свети Трифун.

Ако сте љубител на овој чудесен пијалак од неодамна или барем од некој „понов датум“, веројатно не ви е многу јасно која е разликата помеѓу белата и жолтата ракија, која е со добар, а која со лош квалитет, каков е вкусот на домашната, а каков на индустриската ракија, која е појака, а која послаба, и слично. А зошто да го дознаете тоа на најлошиот можен начин, кога утрото потоа главата ќе ви биде тешка како камен? Веројатно не сте имале можност да присуствувате на процесот на правење ракија кој можеби и не е многу забавен во поглед на работата, но е вистинско доживување седењето околу казанот со чашка од ланската ракија, мезе и муабет и чекањето да потечат првите капки.

Ако веќе сакате да наздравувате со ракија барем понекогаш, не е лошо да си ја расветлите мистеријата и да ја дознаете тајната за правењето на најстариот природен лек на овие простори.

Една-две чашки, колку за лек и за атер

Откако знам за себе, во моето потесно и пошироко семејство се негуваше култот кон алкохолот. Паметам дека дедо ми си правеше попара со вино и чај од камилица, прилично чудна мешавина, но бидејќи од љубопитност сепак ја пробав, сфатив дека и не е така лоша, а дедо ми беше мудар човек и никогаш, ама баш никогаш, го немав видено опиен. За него виното беше храна, а чашка варена ракија, лек и начин да се стопли однатре во студените скопски зими.

Паметам и дека сите возрасни, родителите, нивните пријатели и нашите роднини, речиси секогаш пред ручек или вечера пиеја по една чашка ракија. Освен тоа, се разбира, се пиеше кога некој ќе се родеше, се пиеше на крштевки, на свадби се пиеше од радост, а на погреби од тага и се разбира, за душа на починатиот прво малку се истураше наземи; во меѓувреме, за сè и за сешто и во секакви пригоди. Некако, пиењето беше неопходен и неизоставен дел од секоја прослава, дружење, вечера, празник, слава – и случајно наминати гости. Најчесто се пиеја вино и ракија, за кои татко ми со гордост пред гостите знаеше да ѝ каже на мајка ми: „Ајде, извади сега од оние, домашните“.

Понекогаш знаеше да донесе шира од некој пријател кој правел домашно вино и ракија, а ракијата што ќе ја добиеше во таа пригода беше строго чувана под клуч, за случајно да не заврши како средство за бришење прашина.

Веројатно, благодарение на сето ова и јас честопати сакам да се напијам по чашка-две ракија или вино, а вистинско задоволство ми е кога е тоа некоја токму таква, скапоцена домашна ракија за лек.

Дека умереното пиење на нашиот традиционален пијалак, ракијата, може да биде прилично здраво, покажаа и истражувањата на бројни научници. Тие конечно го докажаа она што љубителите одамна го знаеја или барем посакуваа да им биде потврдено и од некој понепристрасен од нив: а тоа е дека умереното пиење ракија може да се смета за природен лек кој го намалува холестеролот, ја намалува можноста за заболување од кардиоваскуларни болести, инфаркт, срцева слабост, зголемен крвен притисок и мозочен удар. И секако, покрај толку добра домашна ракија произведена на традиционален начин навистина е глупаво да се пие, на пример, рум произведен од шеќерна и генетски модифицирана трска или пак некои видови вотка која, како што велат познавачите, се произведува од она што нашите производители на домашна ракија го фрлаат како отпад или како што велат тие, од рафинадата.

Ракијата како лек

Еден наш стар пријател, инаку, човек кој со години си прави ракија за домашни потреби, кој пред неколку години имаше операција на срцето, од своите лекари добил препорака за постоперативна исхрана, во која, меѓу другото, стои и ова: една чашка домашна ракија наутро и една навечер. Имено, ракијата е добра затоа што ја разредува крвта, а познато е и тоа дека сè до појавата на првите средства против болки (седативите и аналгетиците кои во форма на апчиња се појавиле дури на почетокот од 20. век), за оваа цел била употребувана ракијата. Постојат сведоштва дека во време на колерата, луѓето преживувале така што пиеле посилна ракија и јаделе лук.

Можеби затоа речиси и не постои куќа во нашата држава каде како дел од задолжителните намирници нема барем едно шише ракија.

За појадок, па и за ручек голем дел од мажите, особено повозрасните едноставно не ја испуштаат шансата да испијат по една чашка ракија од домашно производство. Доколку ова остане така, односно, на една-две чашки, нема никаков проблем – тврдат научниците. Една до две чашки домашна ракија дневно, без разлика дали е лозова, јаболкова, сливова или некој друг тип, се здрави за нашиот организам. Доколку се запазуваат овие дози, домашната ракија може да биде моќен лек. Таа превенира срцеви заболувања и инфаркти, ја подобрува циркулацијата, ги смирува воспалителните процеси во организмот и го подобрува варењето. Луѓето кои умеат паметно да консумираат ракија можат значително да си го зголемат животниот век.

Како се прави ракија?

Процесот на произведување ракија не е комплициран, но е потребно доста време и грижа. А со искуството доаѓа и квалитетот.

Во просек, процентот на алкохол во индустриски произведената ракија е околу 40%, и тие се законски ограничени (како и со сите акцизни стоки, до таа јачина со 70 проценти данок; појаките ракии се даночат до 130 проценти). Сепак, домашната ракија може да има од 50 до 60 проценти алкохол, а препеченицата (двојно дестилираната ракија) може да има и над 60 проценти алкохол.

Нормално, ракијата која доаѓа во нашите домови е безбојна или има светло-жолта боја, но може да ја има во различни бои во зависност од состојките од кои е направена и од начинот на чување. На пример, ракија која со години, а во некои семејства и со децении се чуваат во буриња од даб или црница има златна боја и полн, богат вкус. Ракијата традиционално се пие од мали чашки кои содржат околу 30 милилитри, кои пак со еволуцијата се развивале по обликот и човековата желба за практичност и естетика (упатуваме на дизајнот на чоканчето).

Процесот на правење ракија почнува со превривање на „измуљаното“ грозје (исчистено од лозовите дршки и лисја) кое трае најмалку 60 дена, и тоа во потоплите денови, додека подоцна во есента тој процес трае и подолго. Е сега, кога грозјето ќе „легне“ на дното на бурето, значи дека е провриено. Во поново време пак, наместо да се чека со недели, се става вински квасец со кој грозјето побрзо преврива и се уништуваат сите бактерии. Но сепак најважно од сè е тоа дали во грозјето има шеќер; ако има шеќер, ќе има и повеќе ракија, па токму затоа од винските визби не го откупуваат грозјето со повеќе шеќер, бидејќи тоа пак, не е толку добро за правење вино.

Кога ќе заврши процесот на вриење и од грозјето ќе стане комиње, се поставува казанот за печење ракија. Комплетната апаратура за печење ракија се состои од бакарен казан и каца која се разликува од бурето по тоа што нема капак, а во неа постојано мора да има ладна вода за да може со ладење кондензацијата да се претвори во течен алкохол.

Сето тоа мора да се постави избалансирано, односно казанот со ладната вода да биде повисоко поставен за да може во процесот пареата од алкохолот да не тече во млаз. Потоа казанот со оган се полни со комиње и се става капакот.

Заради херметичко затворање, на неговиот спој со долниот сад се лепи таканаречената жива гума, или гума за чамци што е релативно нов изум во споредба со претходниот начин на запечатување со тесто измесено од трици и брашно. Тоа било мачно и потенцијално неефикасно, посебно ако во венецот од тесто се појави дупче од кое во воздухот можат да испарат и до пет литри ракија.

За сето време оганот во огништето на казанот постојано мора да се контролира, да се намалува или да се засилува во склад со температурата потребна за перфектно печење на ракија.

По достигнувањето на потребната температура, комињето во казанот почнува да врие, се создава водена пареа која преку лулето оди во кацата, низ цевките кои поминуваат низ ладна вода, доаѓа до нејзино кондензирање, па низ лулето на кацата почнуваат да паѓаат првите капки, малку потоа и цел млаз ракија.

Кристално проѕирната ракија која личи на најчиста изворска вода се собира во лонец.

При крајот, се мери јачината на течноста која излегува низ лулето, за да се прекине нејзиниот довод, кога веќе нема да има алкохол. За тоа служи алкохолометарот кој ја мери температурата на ракијата (во Целзиусови степени) и привидната јачина на ракијата (во проценти на алкохол) и потоа со систем на пресметка (преку табеларен приказ) се доаѓа до вистинската јачина на ракијата или запреминските делови/волумен на чист апсолутен алкохол во дестилатот. Она што продолжува да тече, народски се вика „опашина“, исто така е алкохол, но неговата јачина е околу 20 проценти алкохол и се враќа во следниот круг на печење заедно со комињето.

Кога ќе се достигне границата која е одредена како минимум јачина, лонецот се трга и се намалува огнот во казанот.

Се симнува гумата, се крева капакот и се фрла комињето од кое е искористен целиот алкохол. Тука се истакнува грижата за животната средина и санитарните јазли кај производителот, па остатоците се депонираат на место кое нема да причини штета.

После празнењето, потребно е убаво да се измие казанот, затоа што повторно треба да се наполни со следната тура комиње. Одржувањето на хигиената на казанот во сите фази и рунди е суштински и правилен чекор за да се избегне „замирисување“ на течното злато.

На крајот, кога ракијата ќе се стави во буриња, се ставаат неколку тенки парчиња од срцевината на дрвото црница (дудинка). На овој начин, ракијата добива убава килибарна боја, повкусна е, попитка и поубаво мириса. Зависно од тоа колку боја пушта дрвото, тоа треба да стои во ракијата околу 60 дена.

Ракијата како дел од традицијата

Освен во нашата земја, ракијата се смета за национален пијалак и во Србија, Хрватска, Босна, Црна Гора, Албанија, Бугарија и Турција. Всушност, ракијата се прави насекаде, освен (најверојатно?!) на северниот и јужниот пол.

Општо земено, може да биде произведена од кое било овошје што содржи шеќер. Традицијата за произведување ракија на Балканот постои од XIV век, и тоа во сите земји во регионот. На почетокот се правела само од грозје, односно од вино, а подоцна и од други видови овошје, сливи, кајсии, јаболка, праски, цреши, капини, круши, смокви и дуњи. Исто така, популарна е и црната ракија која се прави од свежи ореви.

Кај нас ракијата најчесто се прави од грозје, додека во Србија и во Црна Гора е најпозната сливовицата, направена од сливи. Во Бугарија и во Хрватска ракијата може да биде од грозје, но, исто така и од сливи. Словенците прават ракија од крушка вилјамовка, но и со тревки, во западниот свет една од најпознатите форми на ликери дигестиви. Јапонците и кинезите ја прават од ориз.