Оваа сабота, на 4 октомври, во Јавна Соба, од 10 до 18 часот, Слоу Фуд Водно со поддршка од Слоу Фуд Македонија, по четврти пат го организира Фестивалот на биодиверзитетот – празник на автентичноста, локалното производство, здрави корења и полни софри.

Ова ќе биде ден кога храната ќе раскажува приказни за зачувани сорти, за вредните раце што нежно ги негуваат, и за трпези кои се полнат со добра, чиста и правична храна.

Овојпат, во фокусот ќе биде планинскиот чај, чиешто мирисно и лековито богатство ќе ни го открие Самет Абдули од Ростуше, Маврово – чувар на традицијата и раскажувач на билкарските тајни на планината.

Бостание, нашата општествена градина, преку работилница ќе воведе во светот на семенските топки – мал, но моќен начин за враќање на природата во нашите животи.

За најмладите посетители, точно напладне, магијата ќе оживее преку Кристијан, магионичарот, кој со својот едукативен настап ќе покаже дека и храната може да биде вистинска магија.

Артисан пекара Пан Пан ќе одржи работилница за кисело тесто, каде љубителите на автентичен леб ќе имаат можност да научат како да создадат свој, „жив леб“, кој расте полека, но со душа.

Целта и оваа година е јасна: поддршка за малите производители, кои ја чуваат традицијата, но смело чекорат со современите вредности и трендови.

На фестивалот ќе земат учество 25 Слоу Фуд производители од цела Македонија, носејќи со себе вкусови, мириси и приказни од различни краеви на земјата.

Си размислувам и се обидувам да се сетам дали на мои 30-тина години сум поминала некоја вечер излезена со пријатели кои се горе-долу, дупло постари од мене, а не ми се роднини, ниту пак се родители на мои пријатели, туку сосема случајни луѓе со кои ме споиле некои заеднички ставови.

И баш не можам да се сетам!

А мислев на ова откако пред некоја вечер бев со пријателите од Слоу фуд Водно. За оние кои не знаат, тоа е скопскиот конвивиум, односно, една од локалните организации кои се дел од националната мрежа на Слоу фуд Македонија и дел од светското движење на Слоу фуд.

Седевме околу убавата, долга дрвена маса во Винската соба на нашиот домаќин Дејан Донев, група од 12 луѓе, оние помладите, како Даре Трајковски, од неодамна претседател на конвивиумот Водно и Давид Неделковски од фармата „Кози, млеко, планина“, потоа, шеф Маре Јаневска, Јуле и Јорде од V’K Craft Distillery, Мерита Кули, Вања Тодоровска и нашите пензионерки, ама не од оние заспаните, туку активни и вредни како мравки, Мирјана Ангелеска, Василка Стефановска и Сунчица Јовановска.

И ако мислите дека луѓе од толку различни возрастни групи немаат многу муабет меѓусебе, се лажете.

Разговорите се секогаш непресушни, како и храната и пијалаците кои се неизбежен и многу важен дел од овие средби. И не дека сè се врти околу храната и пијалаците, иако таа на сите ни е омилена тема. А како и да не биде. Особено кога е тука нашата Маре која веќе мислевме дека ќе ја загубиме откако се пресели во германското гратче Титизее Нојштад, опкружено со прекрасни предели, „црна шума“ (Шварцвалд), бел снег, прекрасни езера, чист воздух, мир и спокој.

Ама таа е повторно меѓу нас, наместо во убавиот Шварцвалд, во својот дом во Карпош 2 и не само што е тука, туку работи со полна пареа.

Па така, во чест на мојата нова титула – баба на најубавото и најмилото бебе на свет (другите баби да си молчат), шеф Маре ги направи и соодветно – најубавите мекици што некогаш сте ги пробале. Значи, не од оние какви што обично се прават, тенки и крцкави, туку мекици кои вредат една како две од тие тенките и таман соодветни за пригодата и целта – бебето да биде дебелко и со обравчиња меки како мекица. Еден од обичаите кои никогаш не треба да замрат.

Тука беше и нејзиниот леб од кисело тесто полн со дупчиња и оној прекрасен вкус на вистински домашен леб. И најдобро од сè е тоа што сега ги прави овие лебови, мекици и сè друго што можете да замислите и да посакате, по нарачка, а може и да ви дојде дома, да ви зготви вечера и да ви ги воодушеви гостите со префинето мени и одлично спарени храна и вино.

Ние, нејзините лебови и мекици одлично ги спаривме со пинџурот на Василка и лутото слатко од пиперчиња на Мирјана, со вината од малите семејни винарии во богатиот асортиман на нашиот домаќин, но и со одличното вино со кое не изненадија од V’K Craft Distillery, одлежано бајаги години во нивниот подрум и несебично споделено токму за роденденот на Јорде В’к, кој токму тој ден наполни, како што се пофали, еден шпил карти.

За тие кои не знаат, еден шпил да ви имал 52 карти, ама без џокери.

И на крајот, како круна на  сè, чизкејкот на Јуле, направен во чест на роденденот на нејзиниот обожаван сопруг и послужен со мармалад од праски и оној превкусен ликер од кафе.

Дали сега можете да разберете каква е дружбата во која подеднакво уживаат сите? И оние на 30-тина и оние на 40-тина, 50-тина, 60-тина, па и оние на 70-тина години, сите до еден, во најубавите години од својот живот!

Инаку, Слоу фуд е движење кое негува таков стил на живеење во кој нема место за брза, индустриски преработена, генетски модифицирана и храна која пропатувала долга километража. Слоу Фуд е движење на истомисленици кои ги спојуваат уживањето во храната со одговорноста која ја имаме при производството, дистрибуцијата и консумацијата на храна која е добра за нас, за локалната заедница и за планетата и која се промовира како алтернатива на брзата храна. 

Истовремено, тоа е движење кое настојува да ги заштити од исчезнување традиционалната и регионалните кујни, да го поттикне земјоделството со растенија, семиња и добиток карактеристични за локалниот екосистем и производството на храна чија технологија е базирана на знаењето на локалното население.

Сето ова пак, е вистинскиот пат за заштита на културното наследство и идентитетот на еден народ. 

Оваа сабота (5 октомври) во „Јавна соба“ ќе се одржи четвртиот по ред Фестивал на биодиверзитет овојпат насловен како: „Нагости се, не бери гајле. Ајде на здравје, у Скопје“.

Фестивалот е во организација на Слоу Фуд Водно како дел од Слоу Фуд Македонија, организација која промовира добра, чиста и правична храна и ги поддржува малите локални производители на истата.

Со овој настан организаторите ја започнуваат и иницијативата за заштита на скопскиот гастрономски симбол – Симит погачата.

Фестивалот на биодиверзитет е замислен како неформално дружење и журка за сите, со почеток во 10 наутро, па сѐ до 17 часот.

Како и на изминатите изданија ова ќе биде и одлична прилика да се купи нешто наше, автентично и вкусно.

Сепак, различно е тоа што овојпат ѕвезда на настанот е деликатесот што го има само во Скопје: омилената симит погача, која многумина, главно оние кои не се од Скопје, ја нарекуваат „леб со бурек“ или „леб со леб“, „тесто со тесто“.

За скопјани таа е сепак многу повеќе.

Симит-погачата, е мошне стар и исклучиво скопски специјалитет, а вкусот многу зависи од тоа дали е лепчето, односно, симитот, направено навистина со наут. 

Скопјани велат дека, за жал, автентичниот вкус на ова препознатливо традиционално скопско јадење полека исчезнува, а она што денеска се нуди низ фурните и пекарниците, иако оние кои не пробале досега нема да го забележат ова, всушност го нема оној препознатлив вкус како во минатото. 

Токму поради ова е важно таа конечно да се заштити како скопски гастрономски симбол.

Инаку, фестивалот на биодиверзитетот традиционално дава можност да се дознаат многу работи за локалните производители од сите конвивиуми на Слоу Фуд Македонија: разни вкусови, благо, солено, луто, гастрономски деликатеси во тегли -ајвар, пинџур, џем, слатко… и сето тоа природно, со вкусови што враќаат во детството.

Тука се и традиционалните козји, кравји и секакви сирења, сувомеснати производи сушени на дрва, но и нешто што многумина можеби и не го запознале досега, но е сепак наше, овдешно, македонските тартуфи и сите варијации во кои тие се во основата.

Ќе има и презентации и дегустации на домашни пива, вина, ракии, ликери…

Предвидени се и два мастер класа: точно напладне ќе се одржи работилница за тестенини, а еден час подоцна- работилница за занаетчиско пиво.

Она што го започна активистот Карло Петрини уште во 1989 година во италијанскиот град Бра, прерасна во организација која денес има членови во 160 земји во светот.

Една од земјите кои веќе 16 години се дел од семејството на Интернационалната мрежа на Слоу фуд, е и Слоу Фуд Македонија која деновиве во Битола го одржа и својот Втор конгрес во присуство на 70 делегати од конвивиумите од цела Македонија.

„Нашите млади започнаа да размислуваат и да сонуваат за свое парче земја, за своја нива, своја храна и свој рај. Сите го слушнавме повикот на природата, затоа и мотото на вториот конгрес е „Доди на трпезата“ заеднички да седнеме и да споделиме храна, идеи и размисли за нашата храна, а преку неа да креираме промени“, истакна битолчанецот Николче Николовски, претседател на Националниот одбор и член на Меѓународниот совет на Слоу Фуд Интернационал.

Она што е во основата на ова движење е заштита на традиционалното и одржливо земјоделство, зачувување на традиционалните методи на одгледување и преработка на храната и одбрана на биолошката разновидност.

„Слоу Фуд“ верува дека единствената форма на земјоделство што може да понуди развојна перспектива, особено во најсиромашните делови на планетата, е онаа заснована на мудроста на локалните заедници кои живеат во хармонија со екосистемите што ги опкружуваат.

Всушност, во Слоу фуд повеќе се работи за состојбата на свеста, за освестувањето за она што стои зад „полиците“ во супермаркетите.

„Важно е луѓето да бидат свесни за цената што ја плаќаме за поддршка на сегашниот систем, цена која не може да се изрази во пари.

Погледнете малку околу себе и ќе видите како пејзажите стануваат се поаветински“, велат оттаму.

Денес често не знаеме што јадеме, храната патува од едниот до другиот крај на светот, создавајќи огромно загадување, свежината и квалитетот се под знак прашалник, речиси ги истребивме сите риби во морињата и океаните.

Улогата на Слоу фуд е да им каже на луѓето што стои зад денешниот систем, да ги разоткрие неговите огромни неправди.

Останува на луѓето, откако ќе се соочат со овие факти, слободно да одлучат дали ќе се полнат себеси со ѓубре, ќе ја поддржат експлоатацијата на луѓето и природата и ќе го стават идиотизмот на врвот на приоритетната листа или таму ќе го стават она од што им зависи животот.

Во спротивно, како и многу цивилизации пред нас, ќе доживееме колапс, освен што овој пат ризикуваме да не постоиме повеќе како вид кога чудото на постоењето ќе започне нов циклус.

Ова е она што го порачува Слоу фуд од сите страни на светот, а ние го поддржуваме, исто како што ја поддржуваме и основната идеја на Слоу Фуд за производство и потрошувачка на храна на локално ниво и директен контакт помеѓу купувачот и производителот.

Секако, тоа е производство кое наследува традиционално знаење, заедништво, стари сорти и биодиверзитет, но не значи враќање во земјоделството од пред два века.

Предизвикот е да се усогласи она што новите технологии ни го обезбедуваат со традиционалното знаење.

Оттука и заклучокот од конгресот на Слоу Фуд Македонија гласи: „Слоу фуд е и знаење од кое се учи, што може да се дели и разгранува, а најважно од се е да се соочиме со сериозноста на овој историски момент и со дејствување, со визија и позитивна перспектива, да делуваме инспиративно на  заедниците, да градиме, спојуваме, обединуваме“.

Конгресот се реализираше со финансиска подршка на Шведската агенција за меѓународна развојна соработка SIDA и We Effect, како дел од проектот „Зајакнати капацитети на Слоу Фуд Македонија за агроеколошка транформација“.

„Не можам да се помирам со фактот дека на толку прекрасна, автентична локална храна, најпознативе и најголеми ресторани во Охрид, за вегетаријански оброк служат зеленчуци на скара, безвкусен бел ориз и златна мешавина.

Еднаш, пола саат им зборував на туристите во автобус за нашата храна, за да ги спремам за ручек во традиционален ресторан, кога таму – пилешки стек со вариво, понудени под името локална храна.

Ме гледаат бледо луѓето кои чекаа да го испробаат тоа за што им зборував, сирења, ајвари, пиперки, комати, а пред нив – стек!“, ни раскажа резигнирано еден туристички работник од нашава мала дежела за својата најголема болка.

И токму во таа насока, односно, за да не се случува ова, но и за да го зачуваме она што остана од нашата традиционална храна, е насочена активноста на Слоу фуд Македонија, дел од глобалната организација на активисти чија визија е свет во кој сите луѓе ќе имаат пристап и можност да уживаат во храна која е добра за нив, за оние кои ја одгледуваат и за нашата планета.

Светската организација на Слоу Фуд вклучува повеќе од милион активисти, готвачи, експерти, млади луѓе, фармери и академици во околу 160 земји.
Создадена е како пандан на брзата храна, а нејзината цел е да произведува чиста и правична храна, а притоа да се зачува биодиверзитетот и разновидноста на храната.

А кој го прави тоа денес? Кој ги чува старите рецепти, традиционалните начини на производство и автохтоните сорти?

Па, малите производители и луѓето во руралните средини.

Оние кои не се рекламираат никаде (освен што „Арт кујна“ редовно, а некои од другите новинари одвреме навреме, ќе напишат и ќе објават по некоја нивна приказна), а сѐ што продаваат од нивните производи оди единствено по препорака и квалитет.

„Дојди на трпезата“ е мотото на вториот Национален конгрес на Слоу Фуд Македонија што ќе се случува на 14 јули (недела) во Битола.

Седумдесет делегати од конвивиумите, здруженијата и групи кои се дел од Слоу фуд Македонија ќе присуствуваат на овој значаен настан кој ќе ги одреди приоритетите на организацијата и програмските определби на кои ќе работи во следните 4 години.

„Дојдете на трпезата! Заедно да ја споделиме, обединети во различностите, заедничката реалност на заедниците, да ја осигураме иднината и…, храна за утре!

За да ја создадеме земјата што ја сакаме за нашите деца и внуци, земја на животот, слободата и правичноста за сите“, порачуваат од Слоу фуд Македонија.

Пораките од Конгресот ќе бидат усмерени главно кон новите генерации и нивното враќање кон природата. Бидејќи, императив и предизвик на Слоу Фуд Македонија се младите луѓе, возобновување со свежа енергија, поврзување на храната и иднината, агроекологија, агротуризам…

Да се гради, да се спојува и да се обедини сѐ околу заедничката мисија на Слоу фуд Македонија.

На првиот ден од јуни, утре (сабота), од 11 до 17 часот, во Мондано гарден (во задниот двор на

гимназијата „Јосип Броз Тито“), во Скопје, ќе има пазар на наши домашни производи, сирења, пити,

домашна сланина и превкусни колбаси, вино, ракија и домашно пиво, сокови, џемови, слатка, мед,

зачини, солени и слатки намази, толку многу убави и шарени бои, вкусови и мириси и исто толку

луѓе, производители на истите.

Нема препродавачи или прекупци, нема лажење, нема вештачки бои, конзерванси и разни хемии,

сѐ е природно, домашно и локално и истите тие производи оние што ги прават, им ги даваат и

на своите деца, истите се дел и од нивните домашни трпези.

А приказната на сите овие мали производители е слична. Не можат да постигнат да произведат

толку колку што има луѓе што бараат и сакаат да купат. Затоа што кога човек ќе се навикне на овие

вкусови, веќе нема назад.

И секој ќе си го најде омилениот производител и ќе си го добие својот човек од доверба

од кого ќе може да ги купува своите омилени производи и по завршувањето на пазарот, со нарачка

по телефон или преку Фејсбук.

На ваквите настани производителите се дружат и се запознаваат и со купувачите, но и

меѓусебе бидејќи, освен оние кои се веќе со години дел од Слоу фуд Македонија, постојано се

појавуваат нови и кога еднаш ќе влезат во ова „семејство“, засекогаш остануваат таму.

Нема генерациски разлики, иако има претставници од сите генерации. И меѓу

производителите и меѓу оние доаѓаат на овие настани за да си купат нешто за себе, за своите деца

и родители и сите тие се согласуваат во едно: овие вкусови ги потсетуваат на едни други времиња

кога сѐ беше повкусно, поздраво и домашно.

А сѐ повеќе луѓе сега сакаат да купуваат локална храна директно од оние кои ја одгледуваат и ја

прават. И сѐ повеќе се свртуваат кон локалната храна.

Можеби нешто во продавниците е убаво спакувано, но кога купуваме домашни производи точно

знаеме што купуваме и колку труд се вложил во истото.

И ако се прашувате колку патриотизам има во сето ова, одговорот е, да, дефинитивно, сето ова е во

голема мера и патриотски чин. Ако успееме да им помогнеме со нашиот мал придонес на луѓето од

село да понудат добар производ и од него да можат да живеат и да ги издржуваат своите семејства,

сме направиле голема работа.

А секаком, целата заслуга за тоа е на производителите, бидејќи без она што тие имаат да го понудат, сето ова не би ни постоело.

Организатор на настанот е Слоу фуд Водно, непрофитна организација која промовира добра, чиста и правична храна и ја поддржува локалната занаетчиска гастрономија.

Во последно време, односно, откако почна кај луѓето да се враќа свеста за зачувување на Земјата и откако сѐ повеќе се враќаат во живот старите практики кои кога бевме деца толку многу не нервираа, почнав да се потсетувам на многу работи од детството.

Од она дека порано, кога мајка ми ќе не пратеше да купиме нешто, секогаш велеше: „земете торба“, а ние со нетрпение ѝ одговаравме: „е како да не, торби ќе влечеме, има кеси во продавница“, до тоа дека кога ќе видевме дека поткиселува млеко, па со рачна маталка ни прави јогурт, а ние ѝ велевме: „дај бе купечки јогурт еднаш купи“. Или пак, кога ќе сакавме сок во тетрапак, а она ќе ни понудеше домашен сок од бозел или од вишни.

Е денес, кога сите се гушиме во пластика и во ѓубре и споделуваме некои од овие стари практики како невиден изум, си велам – „кај ни беше паметот!“

Можеме ли да се вратиме неколку чекори назад?

Движењето Слоу Фуд, а ние сме дел од него преку членството во Слоу фуд Македонија, верува дека можеме.

Станува збор за глобално движење кое дејствува заедно за да обезбеди добра, чиста и правична храна за сите, движење кое негува стил на живеење во кој нема место за брза храна, храна која е индустриски преработена, генетски модифицирана, храна која пропатувала долга километража. „Слоу Фуд“ всушност претставува движење на истомисленици кои ги спојуваат уживањето во храната со одговорноста која ја имаме при производството, дистрибуцијата и консумацијата на храна која е добра за нас, за локалната заедница и за планетата.

Затоа Денот на планетата Земја (EarthDay – 22.април) оваа година е посветен на подигање на свеста за потребата од постепено укинување на пластиката за еднократна употреба.

Од SlowFood international велат: „Го избравме животот наместо пластиката. Пластиката претставува една од најголемите закани за човештвото и целиот живот на планетата.
Прехранбената индустрија во голема мера придонесува за прекумерна употреба на пластика, што претставува ризик не само за животната средина, туку и за нашето здравје. Но, наместо резигнација, сакаме да го свртиме вниманието на веќе постоечките решенија.

Пазарите на Земјата се многу конкретен пример за тоа како алтернативите на пластиката отсекогаш постоеле и едноставно е потребно повторно да ги откриеме.
Но, за да се поттикне целиот прехранбен сектор да се оддалечи од пластиката, политичарите треба да ја регулираат нејзината употреба и да ги обучуваат, да ги поддржат и да ги наградуваат оние што спроведуваат добри практики.
Во Слоу фуд го избравме животот наместо пластиката. Кои се другите ефективни решенија што би сакале институциите да ги промовираат?

Дали и вие имате некој предлог?

„МЛЕКО 2022“ е еднодневен настан кој оваа година ќе се одржи на 03 септември 2022 година во Прилеп под мотото „Како да се „бие“ млекото?“, а во организација на „Слоу Фуд Прилеп“ со поддршка од националната организација „Слоу Фуд Македонија“.

Станува збор за биенален настан, посветен на автохтоните млекодајни раси на домашни животни и млечни производи произведувани на семејните фарми, бачила, мандри и мали производства, чии претходни изданија се однесуваа на заборавените автохтони млечни производи (во Скопје, во 2014.година), пасиштата и регулативите (во Битола, во 2016) и на расите на млекодајни животни и козарството (во Скопје, во 2018).

Овогодинешното четврто издание има за цел преку примерот на автентичното биено сирење кое ја отсликува нашата традиција и историја, да отвори дебата за важните прашања околу иднината на нашето сточарство и млекарство.

На манифестацијата ќе присуствуваат сточари, млекари, мандраџии, експерти, претставници на институции, студенти и активисти од здруженија и сите оние што сакаат да им се слушне гласот, да презентираат и да уживаат во веселата дружба  и во различноста на вкусовите. Програмата на „МЛЕКО 2022“ ќе понуди изложба и пазар на сирења и други производи од преку 25 производители, панел дискусии, изложби, детско едукативно катче, културно-уметничка програма.

Настанот е можност да им се даде видливост на младите млекари, малите семејни сточарски фарми и нивните сѐ повеќе уникатни сирења и млечни производи.

Придонесот на Слоу Фуд во повторното „откривање“ на секторот  преку проширување на видиците за можностите кои постојат, варијантите на сирења кои може да се направат, трендовите на пазарот и побарувачката од потрошувачите, е од големо значење во промоцијата на различните региони, зачувувањето на традиционалните, но и надоградување на техниките за производство и зачувување на животната средина. 

„Ајде заедно да размислиме и да одговориме на прашањето како да се „бие“ млекото денес, со сите предизвици кои нѐ пресретнаа. Како да се произведе вистинско сирење со препознатлив вкус, а тоа да биде исплатливо и достапно за секого?“, велат организаторите.

Во сабота на 3 септември, паркот околу градскиот часовник во Прилеп ќе нуди повеќе од сенка и клупи за одмор.

„Бидете таму, на „зборното“ место. Заедно ќе „направиме“ МЛЕКО за паметење!“, порачуваат оттаму.

Настанот се реализира со поддршка на  Министерство за земјоделство, шумарство и водостопанство и Општина Прилеп, како и со придонес на спонзорите и поддржувачи: „Концепт продукција“, „Евро стил“, “Горска вода“ и пекара „Маја“.

Повеќе за настанот „МЛЕКО 2022“ и за програмата, побарајте ТУКА.