Кога станува збор за здравјето на срцето, повеќето луѓе веднаш ќе го издвојат пушењето како еден од најголемите ризици. И тоа со добра причина, бидејќи тутунските производи сериозно му штетат на кардиоваскуларниот систем. Сепак, постои уште еден фактор на кој треба да му посветиме посебно внимание, а тоа е покаченото ниво на ЛДЛ-холестерол, познат и како „лош“ холестерол.

Според кардиологот д-р Норман Лепор, покачениот ЛДЛ-холестерол е еден од најважните фактори на ризик за развој на кардиоваскуларни заболувања. Како што објаснил за магазинот „Parade“, пушењето е една од најштетните навики за срцето, но високото ниво на ЛДЛ-холестерол претставува особено значаен здравствен ризик.

Зошто покачениот ЛДЛ-холестерол е толку опасен?

ЛДЛ-холестеролот се нарекува „лош“ бидејќи неговиот вишок може да поттикне натрупување масни наслаги на ѕидовите на артериите. Овој процес постепено ги стеснува крвните садови и го отежнува протокот на крвта, со што се зголемува ризикот од срцев и мозочен удар.

Дополнителен проблем е тоа што покачениот холестерол најчесто не предизвикува никакви препознатливи симптоми. Човек може да се чувствува сосема здрав, а истовремено да има вредности што претставуваат сериозен ризик за неговото кардиоваскуларно здравје. Токму затоа редовните лабораториски анализи на крвта имаат важна улога во раното откривање на проблемот.

Тоа, секако, не значи дека пушењето е помалку опасно. Д-р Лепор предупредува дека пушењето, но и користењето електронски цигари, значително го зголемуваат ризикот од срцев и мозочен удар, како и од заболувања на периферните крвни садови. Долготрајната употреба на тутунски производи може да придонесе и за создавање наслаги во коронарните артерии, што дополнително го оптоварува срцето.

Како да се намали лошиот холестерол?

Добрата вест е дека врз нивото на ЛДЛ-холестеролот може да се влијае со промени во животните навики. Еден од првите чекори се однесува на исхраната. Кардиологот советува избегнување трансмасни киселини, кои често се наоѓаат во пржената и индустриски преработената храна, како и намалување на внесот на намирници богати со заситени масти и сол.

Наместо тоа, се препорачува почесто да се избираат намирници што содржат незаситени масни киселини, како риба, авокадо и јаткасти плодови. Како добар начин на исхрана за зачувување на здравјето на срцето се издвојува и медитеранската исхрана, која се заснова на зеленчук, овошје, интегрални житарки, мешунки, риба и маслиново масло.

Медитеранскиот начин на исхрана во голема мера помага во зачувувањето на крвните садови.

Важна улога има и редовната физичка активност. Движењето и вежбањето можат да помогнат во одржувањето здрави вредности на холестеролот, но и во подобрувањето на целокупното кардиоваскуларно здравје.

Авокадото е богато со незаситени масни киселини, кои можат да помогнат во одржувањето здраво ниво на холестерол и во зачувувањето на здравјето на срцето.

Доколку вредностите на холестеролот се веќе покачени, важно е да се разговара со лекар за следните чекори и можностите за лекување. Во одредени случаи се препишуваат лекови како статините, кои помагаат во намалувањето на ЛДЛ-холестеролот. Притоа, важно е пропишаната терапија да се зема редовно, дури и кога човекот не чувствува никакви промени.

Иако откажувањето од пушењето е една од најдобрите одлуки што можеме да ги донесеме за здравјето на срцето, подеднакво важно е редовно да го контролираме и нивото на холестерол. Навременото откривање на покачените вредности и соодветните промени во животните навики можат значително да придонесат за намалување на ризикот од сериозни кардиоваскуларни заболувања.

Зголеменото ниво на ЛДЛ-холестерол, познат како „лош“ холестерол, може да придонесе за создавање наслаги во артериите и да го зголеми ризикот од срцеви заболувања. Покрај редовната физичка активност и избегнувањето пушење, важна улога во одржувањето здраво ниво на холестерол има и исхраната.

Кардиологот Рохит Вупулури за „EatingWell“ го издвојува бататот, познат и како сладок компир, како добар есенски избор за здравјето на срцето. Еден поголем батат содржи околу шест грама растителни влакна.

Растворливите влакна се врзуваат за жолчните киселини во дигестивниот систем и помагаат тие да се исфрлат од телото. Потоа црниот дроб користи холестерол за да создаде нови жолчни киселини, што со текот на времето може да придонесе за намалување на нивото на ЛДЛ-холестеролот.

Бататот содржи и антиоксиданти. Портокаловите сорти се богати со бета-каротен, додека виолетовите содржат антоцијанини. Според кардиологот, оксидативниот стрес учествува во развојот на атеросклерозата, вклучително и во промените на честичките на ЛДЛ-холестеролот што можат да поттикнат создавање наслаги во крвните садови.

Важна е и храната што ја заменува бататот во оброкот. Печен или варен сладок компир може да биде подобар избор од прилози богати со заситени масти. Намалувањето на нивниот внес е една од важните промени во исхраната кога целта е да се намали лошиот холестерол.

Вупулури препорачува бататот да се пече во рерна, да се подготвува на пареа или во фритеза на топол воздух. Ако е добро измиен, може да се јаде и со кората, која придонесува со дополнителни влакна. Притоа, советува да не се претерува со путер, павлака и сирење, туку да се употреби малку маслиново масло.

Сепак, бататот не е чудотворен лек за висок холестерол. Тој може да помогне како дел од поширок начин на исхрана што вклучува разновидно овошје и зеленчук, интегрални житарки и мешунки.

Аронијата е позната по темните, киселкасти плодови и високата содржина на растителни влакна, антоцијанини, полифеноли и витамин Ц. Се истражуваат нејзините можни заштитни ефекти врз здравјето, а може да се користи и во појадок, салати и сосови, не само во слатки јадења.

Аронијата сè уште не е толку застапена во одделите за овошје и зеленчук во супермаркетите, но може да се најде во продавниците за здрава храна, свежа, сушена, како сок, прав или капсули. Нејзините плодови потсетуваат на боровинки, а се богати со биоактивни соединенија, растителни влакна, антоцијанини, полифеноли и витамин Ц, со малку калории и шеќер.

Што покажуваат истражувањата?

Аронијата содржи големи количества антиоксиданти, кои помагаат во заштитата на клетките од оксидативен стрес. Некои истражувања укажуваат дека може да придонесе за одржување на крвниот притисок, холестеролот и нивото на шеќер во крвта во здрави граници.

Во научните истражувања се испитува и можното антиканцерогено дејство на соединенијата од аронијата, вклучително и нивното влијание врз клетките на тумори на мозокот, белите дробови, дојката, дебелото црево и црниот дроб. Сепак, резултатите од лабораториските истражувања не значат дека јадењето аронија може да лекува рак или да го спречи неговото појавување кај луѓето.

Аронијата има изразен, кисел и малку трпкав вкус. Затоа, на некои луѓе им е полесно да ја консумираат сушена или во комбинација со послатко овошје, како банана и круша, или со цимет и ѓумбир.

Сушените плодови може да се додадат во овесна каша, гранола, салати од житарки или мешавина од јаткасти плодови. Важно е да се избираат производи без додаден шеќер. Сокот од аронија содржи полифеноли, но има помалку растителни влакна од целите плодови. Најдобро е да се пие умерено и да се избира незасладен сок. Додатоците во исхраната не се автоматски поефикасни од самото овошје.

Аронијата може да се комбинира и со солени јадења. Добро оди со тиква, црвена зелка, леќа, свежи сирења и ореви. Ако кратко се свари со јаболко или круша и неколку зачини, може да се претвори во слатко-кисел сос што се послужува со мешунки, тофу или бело месо.

Три идеи како да ја вклучите аронијата во исхраната

1. Со овесни снегулки за појадок

За две лица, вечерта измешајте 80 грама овесни снегулки, 250 грама обичен грчки јогурт, околу 100 милилитри млеко или незасладен растителен напиток и една лажичка чиа-семки. Оставете ја смесата во фрижидер преку ноќ.

Наутро додајте една исечкана круша, 60 грама свежа аронија или 25 грама сушена аронија претходно потопена во малку вода, 20 грама ореви и прстофат цимет. По желба, може да додадете и една лажичка мед.

2. Салата со киноа за ручек

Сварете 120 грама киноа и оставете ја да се излади. Потоа додајте 160 грама сварени леблебии, еден морков, половина мала црвена зелка ситно исечкана, 60–80 грама свежа аронија или 25–30 грама сушена и 30 грама ореви. Измешајте со малку рукола или спанаќ.

За преливот употребете екстра девствено маслиново масло, сок од лимон, една лажичка сенф, малку црн пипер и прстофат сол.

3. Лосос со сос од аронија за вечера

За две лица, испечете 250–300 грама компири со малку масло. Во мало тенџере или тава измешајте 100 грама свежа аронија или 50 грама сушена, претходно потопена половина час, половина јаболко исечкано на коцки, сок од половина лимон, малку вода, една лажичка мед и малку свеж ѓумбир.

Варете 8–10 минути, додека не добиете сос. Може да го оставите со цели парченца или да го изблендирате. Испржете или испечете два филета лосос и послужете ги со сосот, компирите и 150 грама кратко продинстан спанаќ.

Додека шампињоните се редовен избор во кујната, буковките често остануваат во нивна сенка. Овие вкусни печурки содржат протеини, влакна, витамини и минерали, а научниците го истражуваат и нивното можно поволно влијание врз здравјето на срцето и нивото на холестерол.

Буковките (Pleurotus ostreatus) се едни од најпознатите јадливи печурки, но многумина поретко ги купуваат во споредба со шампињоните. Имаат благ вкус, месеста текстура и можат да се подготвуваат на различни начини – печени на скара, похувани, во супи, сосови, рижото, тестенини или јадења подготвени во вок.

Она што ги прави интересни не е само нивниот вкус туку и нивниот хранлив состав. Буковките содржат протеини, диететски влакна, витамини од групата Б, калиум, фосфор, железо, цинк и селен. Природно имаат малку калории, масти и натриум, поради што лесно се вклопуваат во разновидна и урамнотежена исхрана.

Можна помош за холестеролот

Една од најинтересните области на истражување е нивното можно влијание врз здравјето на срцето и крвните садови. Буковките содржат бета-глукани и соединенија поврзани со природниот ловастатин, супстанција што се проучува поради нејзиното влијание врз холестеролот.

Некои научни истражувања укажуваат дека консумирањето буковки може да придонесе за намалување на вкупниот и ЛДЛ-холестеролот, познат како „лош“ холестерол. Сепак, потребни се дополнителни истражувања за да се утврди колкав е ефектот кај луѓето и колку е значаен во практиката. Буковките не се замена за пропишаната терапија за холестерол.

Малку калории, а подолго чувство на ситост

Благодарение на влакната и ниската енергетска вредност, буковките можат да бидат добар избор за луѓето кои сакаат да ја контролираат телесната тежина. Додаваат волумен и вкус на оброкот, без значително да го зголемат бројот на внесени калории.

Содржат и антиоксиданти, меѓу кои и ерготионеин – соединение што се наоѓа во печурките и се истражува поради неговата можна улога во заштитата на клетките од оксидативен стрес.

Што е со шеќерот во крвта и имунитетот?

Истражувачите го испитуваат и можното влијание на буковките врз регулирањето на гликозата во крвта и чувствителноста на инсулин. Одредени истражувања укажуваат на потенцијални придобивки, но доказите сè уште не се доволни за да се тврди дека овие печурки можат да лекуваат или да спречуваат дијабетес.

Бета-глуканите во нивниот состав се интересни и поради можните ефекти врз имунолошкиот систем. Сепак, лабораториските резултати не значат автоматски дека консумирањето буковки ќе доведе до конкретен здравствен ефект кај секој човек.

Покрај хранливите својства, предност на буковките е што се достапни во текот на целата година и се едноставни за подготовка. Може да се комбинираат со зеленчук, ориз, тестенини или месо, а одлично се вклопуваат и во вегетаријански оброци.

Буковките не се чудотворна храна, но се практичен и хранлив избор за секојдневното мени. Најголема корист се очекува кога се дел од разновидна исхрана, со доволно зеленчук, овошје, мешунки и други намирници што придонесуваат за здравјето.

Сега е периодот кога на пазарите и во дворовите се појавуваат свежите млади ореви – со светла, мека јатка која сè уште не е целосно исушена како кај зрелите ореви што ги чуваме во текот на зимата. Освен што се вкусни, тие се хранливо богати и претставуваат добар начин во исхраната да се внесат незаситени масти, растителни влакна и други биоактивни соединенија.

Оревите се особено интересни поради составот на мастите. Тие се едни од ретките јаткасти плодови со значајна количина алфа-линоленска киселина (АЛА), растителна омега-3 масна киселина. Покрај тоа, содржат полифеноли и витамин Е, соединенија кои имаат антиоксидативни својства.

Една од најдобро истражените придобивки е влијанието врз холестеролот. Голема мета-анализа објавена во 2026 година, која опфатила 49 рандомизирани контролирани студии со 4.611 возрасни, покажала дека внесувањето ореви било поврзано со намалување на вкупниот холестерол, ЛДЛ-холестеролот и триглицеридите. Авторите заклучиле дека оревите можат да бидат дел од начин на исхрана насочен кон подобар липиден профил.

И претходните истражувања одат во слична насока. Систематски преглед на студии кај луѓе покажал дека резултатите се најконзистентни токму кај крвните липиди, додека доказите за други можни придобивки, како влијание врз шеќерот во крвта, воспалението или когнитивното здравје, се понееднакви и потребни се дополнителни истражувања.

Младите ореви се корисни и затоа што заситуваат. Иако се калорични, истражувањата не покажуваат дека нивното вклучување во исхраната само по себе доведува до зголемување на телесната тежина. Сепак, количината е важна бидејќи станува збор за енергетски богата намирница.

Најдобро е да се јадат како дел од разновидна исхрана – самостојно, со овошје и јогурт, во салата или со овесна каша. Нема потреба да се претерува за да се искористат нивните придобивки. Една мала шака е практична количина за ужина или додаток на оброк.

И уште нешто важно: И зрелите ореви имаат многу сличен хранлив профил и се добро истражена намирница. Разликата е што свежите млади ореви се сезонско уживање кое токму сега го има во изобилство, а некои луѓе едноставно повеќе го сакаат нивниот вкус.

Кардиолозите д-р Алан Розански и д-р Кевин Кедер предупредуваат на неколку чести заблуди кај луѓето кои се обидуваат да го намалат холестеролот. Меѓу нив е убедувањето дека секоја маст е штетна, дека суплементите можат да ја заменат терапијата и дека високиот холестерол е секогаш резултат на лошата исхрана.

1. Не ги исфрлајте сите масти

Самото присуство на масти во исхраната не значи дека тие се непријател на срцето. Важно е какви масти се внесуваат.

Незаситените масти, кои ги има во маслиновото масло, јаткастите плодови, семките, авокадото и масната риба, можат да бидат дел од здрав начин на исхрана и да помогнат во намалување на LDL-холестеролот.

Она што треба да се ограничи се заситените масти, кои ги има во масното месо, полномасните млечни производи и бројни преработени производи.

Ова е во согласност и со најновите препораки на Американската асоцијација за срце, која советува заситените масти да се заменуваат со незаситени масти, наместо сите масти едноставно да се исфрлат од исхраната.

Значи, наместо „без масти“, подобрата стратегија е „подобри масти“.

2. Не очекувајте суплементите да го решат проблемот

Кога ќе добијат висок холестерол, некои луѓе веднаш посегнуваат по рибино масло, лук во капсули, растителни стероли и други препарати кои се рекламираат како природен начин за намалување на холестеролот.

Но, кардиолозите предупредуваат дека суплементите не треба да бидат главниот начин на лекување на висок холестерол. За многу од нив нема доволно квалитетни докази дека можат да ја заменат правилната исхрана, физичката активност или лековите кога тие се потребни.

Американската асоцијација за срце исто така нагласува дека кај дел од луѓето само промените во животниот стил не се доволни и дека може да биде потребна терапија за намалување на холестеролот.

Затоа, ако лекарот ви препишал лек за холестерол, не треба самостојно да го прекинувате и да го заменувате со суплемент.

3. Не е секогаш виновна само храната

Ова можеби е и најважната заблуда.

Дури и човек кој се храни релативно здраво и редовно вежба може да има висок LDL-холестерол. На неговото ниво влијаат генетиката, возраста, физичката активност, телесната тежина, пушењето и други здравствени фактори. Кај некои луѓе постои и наследна состојба позната како фамилијарна хиперхолестеролемија, која може да предизвика многу високи нивоа на LDL.

Затоа висок резултат на крвната слика не значи автоматски дека човекот „јадел погрешно“.

Ако промените во начинот на живот не се доволни, лекарот може да процени дека е потребна терапија.

Што навистина може да помогне?

Покрај правилниот избор на масти, големо значење има и физичката активност.

Американската асоцијација за срце препорачува најмалку 150 минути умерена аеробна физичка активност неделно. Тоа може да биде брзо одење, возење велосипед, пливање или танцување. Редовното движење може да помогне во намалување на LDL и триглицеридите и во подобрување на HDL-холестеролот.

Корисни се и намирниците богати со растворливи влакна – овес, грав, мешунки, овошје и друга растителна храна. Во исхраната е добро заситените масти почесто да се заменуваат со незаситени.

Американската асоцијација за срце во своите најнови насоки дополнително препорачува повеќе зеленчук и овошје, интегрални житарки, здрави извори на протеини и минимално преработена храна, со помалку заситени масти и додадени шеќери.

А што ако холестеролот е висок и покрај здравиот живот?

Тогаш не треба да се обвинува храната без дополнителна проверка.

Холестеролот може да биде висок и поради наследни фактори, а кај одредени луѓе ризикот од срцеви и мозочни заболувања е доволно висок за да биде потребна терапија. Затоа лекарот не го гледа само вкупниот холестерол, туку целокупниот кардиоваскуларен ризик и вредностите на LDL, HDL и триглицеридите.

Важно е и дека високото ниво на холестерол најчесто нема симптоми. Човек може да се чувствува сосема добро, а сепак да има покачен LDL. Токму затоа редовните крвни анализи се важни.

На крајот, пораката на кардиолозите е прилично едноставна: не се плашете од сите масти, не очекувајте чудо од суплементите и не претпоставувајте дека секогаш сте виновни само вие и вашата чинија.

За холестеролот најмногу значи целокупниот начин на живот, а кај дел од луѓето и терапијата препишана од лекар.

Авокадото со години се наоѓа на листата на најпосакувани намирници во здравата исхрана, а ново истражување покажува дека неговото редовно консумирање може да има уште една важна придобивка – да помогне во намалување на ризикот од срцеви заболувања кај луѓето со прекумерна телесна тежина.

Истражувањето, објавено во списанието „Journal of Clinical Lipidology“, опфатило 786 возрасни лица кои во период од шест месеци или продолжиле со својата вообичаена исхрана или секојдневно јаделе по еден авокадо, без други промени во животните навики.

Резултатите покажале дека луѓето кои секој ден консумирале авокадо имале пониско ниво на LDL честички во крвта. Станува збор за честички кои го пренесуваат холестеролот низ организмот и се сметаат за еден од важните показатели за ризик од развој на срцеви заболувања. Според проценките на истражувачите, оваа промена може да биде поврзана со околу четири проценти помал ризик од кардиоваскуларни болести.

Сепак, стручњаците нагласуваат дека авокадото не е „чудотворна“ намирница за слабеење. Учесниците во истражувањето не изгубиле килограми ниту им се намалил обемот на половината. Неговата корист треба да се гледа како дел од целокупниот здрав начин на исхрана, а не како единствено решение за заштита на срцето.

Авокадото е богато со растителни влакна, здрави незаситени масти и калиум, минерал кој помага во одржување на нормален крвен притисок. Освен тоа, придонесува за подобра апсорпција на витамините А, Д, Е и К, може позитивно да влијае врз здравјето на цревата и да создаде подолго чувство на ситост.

Нутриционистите советуваат авокадото да не се додава врз веќе калорични оброци, туку да се користи како замена за помалку здрави намирници. На пример, може да го замени путерот на леб, мајонезот во сендвичите или кремастите преливи во салатите.

Иако една намирница сама по себе не може да го зачува здравјето на срцето, авокадото може да биде вреден дел од исхрана богата со свежо овошје, зеленчук, мешунки, риба и квалитетни извори на масти.

Штом крвниот тест покаже покачено ниво на холестерол, повеќето луѓе инстинктивно го намалуваат внесот на масна храна. Но, експертите предупредуваат дека ова можеби не е вистинското решение – всушност, може да биде контрапродуктивно.

Нутриционистот д-р Предраг Ненадиќ објаснува дека замастениот црн дроб не настанува поради мастите од исхраната, туку поради погрешните прехранбени навики што многумина ги сметаат за здрави.

– Црниот дроб го пренесува вишокот шеќер во масното ткиво. Холинот, кој се наоѓа во сланината, јајцата и месото, го распоредува холестеролот и не му дозволува да остане во црниот дроб. А кога нема доволно здрави масти, кои сме ги исфрлиле поради страв од холестерол, тогаш добиваме замастен црн дроб – објаснува докторот.

Што е холин?

Холинот има важни функции во нашето тело, вклучувајќи го транспортот и метаболизмот на мастите. Тој е основа за правилно функционирање на мозокот, црниот дроб и мускулите, а исто така влијае и на нивото на холестерол во крвта и нервниот систем.

Се наоѓа во многу намирници, особено во оние од животинско потекло, а во случај на поизразен недостаток, може да се зема и во форма на додаток.

Корисен е за правилно функционирање на нервниот систем (се препорачува за депресија, Алцхајмерова болест, губење на меморијата, шизофренија, биполарно растројство и разни форми на деменција).

Нашето тело континуирано произведува холин, но тоа не е доволно, па затоа мора да се консумира и преку исхраната. Едно тврдо варено јајце има околу 113 милиграми холин.

Безалкохолниот замастен црн дроб е сериозен проблем што многумина не го препознаваат навреме. Кога црниот дроб не функционира правилно, телото го покажува тоа на неочекувани начини.

– Замастениот црн дроб не може да го исчисти организмот од отрови ниту да се детоксицира. Ова се забележува со појава на акни и мозолчиња на кожата, зголемен првут, лупење на ноктите и чешање на телото – предупредува д-р Ненадиќ.

Холестеролот не е непријател

Според овој експерт, холестеролот има толку лоша репутација без причина. На телото му е потребен, а проблемот се јавува само кога го има премногу и кога е од погрешен тип.

– Холестеролот не е нешто што природата го создала против луѓето. Од него се синтетизираат многу хормони, тој создава клеточни мембрани и е неопходен за телото. Но, кога го има премногу, особено LDL холестерол со ниска густина, тогаш имаме проблем. Ако имате покачени триглицериди, најверојатно јадете премногу леб, печива и рафинирано брашно – вели д-р Ненадиќ.

Докторот дава јасни упатства за исхрана што го штити црниот дроб и го држи холестеролот под контрола.

– Сè е во храната. Соодветниот внес на вода е важен бидејќи црниот дроб сака многу течности. Треба да консумирате оптимални количини растителни влакна, растворливи и нерастворливи, и храна што црниот дроб ја сака – горчлива храна како што е глуварче и корен од чичоки – вели тој.

Исто така, докторот советува дека холестеролот може да се намали со елиминирање на рафинираните јаглехидрати и индустрискиот шеќер од исхраната, додека здравите масти треба да добијат зелено светло.

Не пијте купечки сокови – тие се најлоши за дебелеење

– Јадете храна богата со здрави масти – домашна свинска маст, маслиново масло, ладно цедени растителни масла, јајца, сланина, лосос, скуша.

Не пијте купечки сокови бидејќи содржат фруктоза од пченка, таканаречен глукозно-фруктозен сируп, што не е исто што и природната фруктоза од овошје и е исклучително штетен за организмот – заклучува д-р Ненадиќ.

Јајцата се една од најпопуларните намирници во светот, едноставни, евтини, разновидни и богати со хранливи материи. Варени, пржени, печени или измешани во колачи и тестенини, јајцата се составен дел од речиси секоја кујна.

Спортистите често ги нарекуваат суперхрана поради нивната висока содржина на протеини, додека некои лекари предупредуваат дека прекумерната консумација може да го зголеми холестеролот и да го оптовари срцето. Затоа еден млад научник решил да направи експеримент кој го привлече вниманието на целиот интернет.

Ник Норвиц, докторант на Харвард и застапник на кетогената исхрана, решил да провери што се случува со телото кога се јаде екстремна количина јајца во екстремно краток временски период. За само еден месец, тој консумирал дури 720 јајца, во просек 24 дневно.

Ги јадел во секоја можна форма: кајгана, пржени јајца, полнети јајца, тврдо варени, омлети. Сето ова го вклучил во својата вообичаена кетогена исхрана, која била богата со месо, риба, маслиново масло, јаткасти плодови, темно чоколадо, сирење и јогурт.

Исто така, продолжил со својата рутина на вежбање, а по еден месец од овој режим, Норвиц направил крвен тест за да ги провери нивоата на холестерол и маркерите за здравјето на срцето. Резултатите го изненадиле: неговиот LDL холестерол, односно, „лошиот“ холестерол, се намалил за дури 18 проценти.

– Претпоставував дека мојот холестерол нема да се покачи, но не очекував да се намали. Иако го зголемив внесот на холестерол петкратно, мојот LDL всушност се намали – рекол тој.

Во вториот дел од експериментот, тој решил дополнително да ги комплицира работите. Во последните две недели, вовел и 60 грама јаглехидрати дневно во својата исхрана, главно преку овошје како банани, боровинки и цреши. Резултатот бил уште подраматичен, неговиот LDL се намалил за дополнителни 20 проценти. Тој објасни дека кај луѓето на диети со многу малку јаглехидрати, LDL понекогаш се зголемува додека телото се префрла на согорување на масти како примарен извор на енергија.

Кога јаглехидратите повторно се воведуваат, метаболизмот се прилагодува и LDL се намалува.

Норвиц нагласува дека неговиот експеримент не е обид да докаже дека јајцата се совршена храна или дека кетогената диета е најдобриот избор за сите. Неговата цел, вели тој, била да покаже колку е сложен човечкиот метаболизам и како различни фактори, од исхраната до генетиката, можат да влијаат на нивото на холестерол.

– Не постои диета што им одговара на сите. Некои луѓе сакаат да го подобрат здравјето на срцето, други сакаат да живеат подолго, а трети сакаат повеќе енергија. Исхраната мора да биде прилагодена на поединецот, а не обратно – вели тој.

Неговиот експеримент повторно ја отвори дебатата за тоа дали јајцата се навистина опасни за здравјето. Иако резултатите покажуваат дека дури и екстремните количини јајца не мора нужно да ги влошат здравствените параметри, експертите предупредуваат дека ваквите експерименти не треба да се земаат како универзална препорака. Норвиц е здрав, млад и под медицински надзор, што не е случај со секого.

Лекарите продолжуваат да советуваат претпазливост за луѓето кои веќе имаат висок холестерол, срцеви заболувања или други фактори на ризик. За нив, ненадејните и драстични промени во исхраната би можеле да бидат опасни.

Норвиц, сепак, најавува дека ова е само почеток. Тој планира да продолжи со експерименти за да ја доближи науката за метаболизмот до јавноста и да ги отфрли митовите што се повторуваат со години без доволно докази.

Оваа житарка може да го намали холестеролот и да го подобри варењето, покажале резултатите од клиничко испитување на Универзитетот во Бон објавено во списанието Nature Communications.

Според ова испитување, консумирањето овесна каша главно во текот на само два дена може значително да го намали холестеролот.

Студијата се фокусирала на луѓе со метаболички синдром, група состојби кои вклучуваат прекумерна тежина, висок крвен притисок, висок шеќер во крвта и абнормални нивоа на липиди во крвта. Учесниците следеле диета со ограничени калории што се состоела речиси целосно од овесна каша во текот на 48 часа.

Во споредба со контролната група која исто така ги намалила калориите, но не јадела овес, оние на диета базирана на овес забележале значително поголемо подобрување на нивото на холестерол. Намалувањето останало видливо дури и шест недели подоцна. Истражувачите исто така откриле дека диетата го променила балансот на бактериите во цревата. Супстанциите произведени од овие микроби се чини дека играат важна улога во здравствените придобивки поврзани со овесот.

Како овесот влијае на здравјето?

Овесот долго време се поврзува со метаболичкото здравје. На почетокот на 20 век, германскиот лекар Карл фон Норден користел овес за лекување на пациенти со дијабетес, при што информирал за силни резултати.

– Денес се достапни ефикасни лекови за лекување на пациенти со дијабетес. Како резултат на тоа, овој метод е речиси целосно запоставен во последните децении – објаснува Мари-Кристин Симон, помлада професорка на Институтот за исхрана и прехранбени науки на Универзитетот во Бон.

Волонтерите во новата студија немале дијабетес, но имале метаболички синдром, што го зголемува ризикот од развој на болеста. Оваа состојба е дефинирана со прекумерна тежина, висок крвен притисок, покачен шеќер во крвта и нарушувања на липидниот метаболизам.

– Сакавме да знаеме како посебната диета базирана на овес влијае на пациентите – вели Симон, која е исто така член на трансдисциплинарните истражувачки области „Живот и здравје“ и „Одржлива иднина“ на Универзитетот во Бон.

Овес за намалување на LDL холестеролот
За време на интензивната фаза, учесниците јаделе варена овесна каша три пати на ден и им било дозволено да додадат само мали количини овошје или зеленчук. Вкупно 32 жени и мажи ја завршиле дводневната интервенција базирана на овес. Секое лице консумирало 300 грама овесна каша дневно и приближно го преполовило вообичаениот внес на калории. Контролната група, исто така, ги намалила калориите, но не консумирала овес, објавува Science Daily.

Двете групи доживеале одредени придобивки од консумирањето помалку калории. Сепак, подобрувањата биле поголеми кај оние кои јаделе овес.

– Нивните нивоа на особено штетен LDL холестерол се намалиле за десет проценти, што е значително намалување, иако не е целосно споредливо со ефектот на современите лекови. Тие, исто така, изгубиле просечно два килограми тежина, а нивниот крвен притисок малку се намалил – нагласува Сајмон.

Намалувањето на LDL холестеролот е особено важно за здравјето на срцето. Кога нивоата на LDL се превисоки, холестеролот може да се насобира во ѕидовите на артериите, формирајќи плаки што ги стеснуваат крвните садови. Овие плаки можат да пукнат за време на физички напор, емоционален стрес или скокови на крвниот притисок. Настанатото згрутчување на крвта може целосно да го блокира протокот на крв или да патува до срцето или мозокот, предизвикувајќи срцев или мозочен удар.

Промени во цревниот микробиом поради овесот
За да разберат зошто овесот има ваков ефект, истражувачите го испитале цревниот микробиом.

– Успеавме да утврдиме дека јадењето овес го зголемува бројот на одредени бактерии во цревата – вели Линда Клумпен, главен автор на студијата.

Научниците сè повеќе сфаќаат дека цревните бактерии се клучни за начинот на кој телото ја обработува храната. Овие микроби произведуваат метаболички нуспроизводи кои ги негуваат цревните клетки и ја поддржуваат нивната нормална функција.

Некои од овие бактериски производи влегуваат и во крвотокот, каде што можат да влијаат на други органи. „На пример, успеавме да покажеме дека цревните бактерии произведуваат фенолни соединенија со разградување на овесот. Едно од нив, ферулинската киселина, веќе е покажано во студии на животни дека има позитивен ефект врз метаболизмот на холестеролот. Ова се чини дека е случај и со некои други бактериски метаболички производи – вели Клумпен.

Одредени микроби, исто така, помагаат во елиминирањето на аминокиселината хистидин. Без овој процес, телото може да го претвори хистидинот во соединение за кое се верува дека промовира инсулинска резистенција, што е обележје на дијабетес мелитус.

Улога на овесот во спречувањето на дијабетес
Ефектите врз намалувањето на холестеролот биле видливи шест недели по дводневната интервенција.

– Краткорочната исхрана базирана на овес во редовни интервали може да биде добро толериран начин за одржување на нивото на холестерол во нормални граници и спречување на дијабетес – вели Сајмон.

Сепак, придобивките биле најсилни кога овесот се консумирал во големи количини со ограничени калории. Во посебна шестнеделна фаза, учесниците јаделе 80 грама овесна каша дневно без дополнителни ограничувања во исхраната. Овој пристап довел само до скромни промени.

– Како следен чекор, сега можеме да разјасниме дали интензивната диета базирана на овес што се повторува на секои шест недели всушност има траен превентивен ефект – додава Сајмон.

Во студијата учествувале вкупно 68 лица. Во дводневната студија базирана на овес, 17 учесници во групата базирана на овес и 15 во контролната група ја завршиле студијата. Две лица во контролната група се повлекле од лични причини. Во шестнеделната интервенција, 17 учесници во секоја група ја завршиле студијата.

Лабораториските тимови не знаеле од кока група потекнуваат примероците.
Истражувачите ја утврдиле големината на групата од 17 лица по група врз основа на претходните интервенциски податоци. И краткорочните и долгорочните интервенции биле рандомизирани контролирани испитувања. Во овие „RCT“ студии, учесниците се случајно распределени во различни групи. Една група ја добива интервенцијата што се тестира, во овој случај овес, додека контролната група не.

Идеално би било учесниците да не знаат во која група се, што го намалува ефектот на плацебо. Во студиите за исхрана, целосно „заслепување“ често е тешко да се постигне бидејќи луѓето обично знаат што јадат, што е случај и овде. Сепак, лабораториските тимови што ги анализирале примероците од крв и столицата не знаеле од која група доаѓаат примероците. Истото важело и за мерењата на крвниот притисок и тежината, намалувајќи ја можноста очекувањата да влијаат на резултатите.

Пред да направат какви било промени во исхраната, истражувачите собрале примероци од крв и столица и ги мереле крвниот притисок, тежината, висината, обемот на половината и телесните масти. Следните проценки биле спроведени веднаш по дводневната фаза на овес и повторно по две, четири и шест недели. Истите мерења и собирање примероци биле повторувани секој пат. Групата што јадела овесна каша шест недели била подложена на идентични процедури за тестирање.

Примероците од крв биле анализирани за нивоа на LDL холестерол и за дихидроферулинска киселина, фенолно соединение за кое се смета дека го произведуваат корисни цревни бактерии. Примероците од столицата биле користени за да се идентификуваат бактериски видови со изолирање на 16S РНК, молекула единствена за бактериите што малку варира помеѓу видовите, слично на отпечаток од прст. Истражувачите, исто така, испитале кои метаболички нуспроизводи биле присутни.