Сите се жалиме дека цените на храната постојано растат и навистина е така. Она што порано го купувавме за илјада денари, сега не можеме ни за две. Арно ама, лето е, а кај нас има изобилство од зеленчук.

Особено, тиквички: една тиквичка – 10 денари. Доматите се 50. А со тиквички и домати, мора да признаете, чуда се прават.

За да ве убедиме, еве нешто за здравствените придобивки од тиквичките кои не само што се вкусни, достапни и можат да се приготвуваат во милион варијанти, па дури и да се јадат свежи, туку се богати и со хранливи материи.

Една шолја сечкани тиквички содржи околу 21 калорија, 1,5 грама протеини, помалку од 0,5 грама масти, 3,9 грама јаглени хидрати, вклучувајќи 1,24 грама влакна и околу 3,1 грама природен шеќер.

Откријте ги тука неверојатните својства на тиквичките…

Богати се со хранливи материи: тиквичките содржат витамини А, Ц и К, како и фолати, калиум и манган. Исто така се и добар извор на влакна.

Нискокалорични: Бидејќи има многу малку калории, тиквичките се идеални за оние кои се обидуваат да изгубат тежина или да одржат здрава тежина.

Го подобруваат варењето: Високата содржина на влакна во тиквичките помага во регулирање на дигестивниот тракт, спречува запек и го подобрува целокупното здравје на цревата.

Го поддржуваат здравјето на срцето: Калиумот во тиквичките може да помогне во намалувањето на крвниот притисок, додека влакната помагаат во намалување на холестеролот, намалувајќи го ризикот од кардиоваскуларни болести.

Антиоксидантни својства: Тиквичките содржат антиоксиданти како што се витамин Ц и бета-каротен кои помагаат во борбата против слободните радикали и го намалуваат воспалението во телото.

Го поддржуваат здравјето на очите: Витаминот А и бета-каротенот се од суштинско значење за здравјето на очите, а нивното присуство во тиквичките може да помогне да се одржи добар вид и да се намали ризикот од макуларна дегенерација.

Го регулираат нивото на шеќер во крвта: Нискиот гликемиски индекс на тиквичките помага да се одржи стабилно ниво на шеќер во крвта, што е корисно за луѓето со дијабетес или за оние кои се изложени на ризик да развијат дијабетес.

Го подобруваат имунитетот: Витаминот Ц во тиквичките го зајакнува имунитетот, помагајќи му на телото подобро да се бори против инфекциите.

Вклучувањето на тиквички во вашата исхрана може да донесе многу здравствени придобивки, особено ако се консумираат како дел од урамнотежена и разновидна исхрана.

Здравствените придобивки на доматите

Доматите содржат огромна количина на вода, околу 95%. Останатите 5% главно отпаѓаат на јаглехидрати и растителни влакна.

Еден помал домат содржи околу 18 калории, 0,9 г протеини, 3,9 г јаглехидрати (2,6 г шеќери), 0,2 г масти, околу 1,5 г растителни влакна.

Доматите се исто така богат извор на следните витамини и минерали:

Доматите се корисни за дигестивно здравје, за помош при слабеење, а погодни се и за дијабетичарите

За дигестивното здравје: Сé повеќе студии укажуваат на значајноста на растителни влакна за слабеењето, намалувањето на шеќерот во крвта, но и за добрата дигестија. Тие допринесуваат за слабеењето и контролата на шеќерот преку попречувањето на работата на дигестивните ензими и врзувањето на водата, што може да промовира чувство на ситост. На тој начин и апсорпцијата на глукозата во крвотокот е намалена.

Фиберот исто така претставува храна за присутната природна, корисна микрофлора. Во последно време, сé повеќе студии го поврзуваат здравјето на цревната микрофлора со општото здравје.

Кардиоваскуларно здравје: Неколку студии на мажи од 40 – 50 години, даваат усогласени податоци кои велат дека оние испитанци со ниски нивоа на ликопен и бета каротен во крвта, имале поголем ризик од срцев и мозочен удар. Исто така, според достапните клинички истражувања, ликопенот може значително да влијае на намалувањето на ,,лошиот” холестерол во крвта.

Постојат и повеќе студии според кои доматите можат силно да придонесат во намалувањето на воспалителните маркери во организмот, односно да го намалат оксидативниот стрес во телото.

За здравјето на очите: Бета каротенот или витаминот А е клучниот витамин за одржување на здравјето на очите, но и ликопенот се покажал како значаен.

Повеќе научни студии укажуваат дека овие нутриенти нé заштитуваат од најчестите очни заболувања, вклучително катаракта и макуларна дегенерација (очни болести кои се поврзуваат со возраста).

За кожата: Истражувањата велат дека храната богата со ликопен и останатите фитохемикалии кои се наоѓаат во доматите, може да не заштити од сончаница.

Витаминот Ц со кој е богат доматот, учествува во метаболизмот, односно продукцијата на колагенот, најчестиот протеин во телото кој е многу значаен за здравјето на кожата, но и коските.

Ликопенот и каротеноидите од доматите, според повеќе научни студии можат да делуваат на намалување на ризикот и од некои типови на малигни заболувања.

И конечно, доматите се поздрави кога се термички обработени. Затоа, ајде, спарете ги со тиквичките и додадете малку лукче и ќе имате совршен летен оброк.

Црешите кои, велат, годинава се родиле во изобилство, во Хрватска може да се најдат по цена од пет евра за килограм. Меѓутоа, проблемот е што нема кој да ги набере.

Еден господин од околината на Сплит објавил оглас во фејсбук групата „Виртуелен пазар Сплит“ дека продава цреши за 12 евра од килограм.

Меѓутоа, доколку купувачот дојде сам да си ги набере, цената е само едно евро.

„Црешите ги продавам за 12 евра ако јас ги берам и испорачувам, а вие имате опција сами да ги наберете и да ги купите за 1 евро, изберете“, објавено е во Фејсбук групата Виртуелен пазар Сплит, која има повеќе од 42.000 членови.

Инаку, на почетокот на сезоната на црешите кои годинава обилно родиле, во Хрватска цената достигнувала и до 15 евра, што значи, по цена како телешкото месо, но сега црешите може да се купат за пет евра.

Затоа, објавувањето на цената од 12 евра предизвикала револт и лавина негативни коментари.

Меѓутоа, целта на огласот била да се поттикнат луѓето сами да дојдат да берат цреши, за и тие да видат дека работата не е баш лесна.

За награда добиваат цреши за по едно евро за килограм.

И навистина, една жена се одзвала на оваа покана, по што ги споделила своите позитивни впечатоци во групата.

За да биде уште поинтересно, таа напишала дека всушност набрала 20 килограми цреши, а не морала да плати ниту евро.

„Вчера господинот Мирко објави оглас за цреши. Ве покани да дојдете сами да ги соберете и дека цената е едно евро, а ако ги достави самиот, 12 евра.

Многумина од вас се надоврзаа, имаше секакви коментари. Еве јас бев попладне на берба, сигурно

собравме околу 20 кила. Сами беревме и попат јадевме.

Господинот телефонски не упати до дестинацијата.

На крајот дојде да не поздрави и не сакаше да земе ниту евро. Ни рече: „Нека ви е наздравје и нека се гостат децата“.

Црешите се супер, благодарам господине Мирко“, напишала г-ѓа Ана.
На крајот таа поделила најголем дел од 20-те килограми цреши кои ги добила.

Сопственикот е среќен што неговиот плод, кој очигледно го има во изобилство, нема да заврши на отпад.

За едно евро секој што е во близина на селото Готовци може сам да ги набере.

Но, очигледно дека и кога нешто се дели, луѓето сакаат некој друг да го набере и да им го донесе дома.

Откако војната во Украина ги испразни рафтовите на маркетите, а прво го снема зејтинот, луѓето се свртеа кон алтернативните варијанти меѓу кои се и оние поевтините – свинската маст и палминото масло.

Палминото масло е едно од растителните масла кое благодарение на својот состав и хранливост, најде широка примена во козметиката и кулинарството ширум светот, но од друга страна, поради сè поголемата комерцијална побарувачка, во Индонезија и Малезија секоја година се уништуваат сè поголеми површини на дождовни шуми па палмините плантажи и користењето на палмино масло наидува на остра критика од страна на еколозите.

Кај нас палминото масло е во широка употреба во сендвичарите и во рестораните кои и досега го користеа, пред сè, заради неговите карактеристики кои се однесуваат на високата точка на согорување, која изнесува околу 430-455°C. Меѓутоа, велат дека со кризата во Украина и неговата цена е драстично зголемена.„Палминото масло е одлична алтернатива на сончогледовото масло кое при пржење веднаш гори за разлика од палминото кое има висока точка на согорување. Ама сега и тоа е драстично поскапено. Ако лани ова време чинеше 1050 денари за 20 литри, сега чини 2.700 денари“, вели Зоран Мајновски, готвач и сопственик на бутикот за готвена храна „Естел Фуд Гуру“ во Аеродром. Тој додава дека освен палминото масло, драстично се поскапени сите прехранбени производи, па ако порано луѓето јаделе телешки мускул, сега најчесто јадат ориз и компири.

„Пилешкиот стек е поскапен од 115 на 250 денари за килограм, шеќерот е поскапен за 30 денари, зејтинот, брашното, месото, буквално сè е поскапено, па и ние моравме да ги качиме цените на нашите готвени јадења. Сепак, гледаме дека луѓето немаат пари па се бориме да не ги качуваме засега уште, туку да останеме што подолго на она покачување од само 15 проценти“, вели тој.

И од сендвичарите кои се најголеми потрошувачи на палмино масло потврдуваат дека цената на ова масло кое досега важеше за најевтино, е драстично зголемена, па и тие се принудени да ги зголемат своите цени.

Палминото масло се добива со цедење на црвено-жолти плодови од палмините посеви. Овој вид на палма е со потекло од африканскиот континент, но денес се одгледува претежно во југоисточна Азија, односно во Индонезија и Малезија.

Ова масло има црвеникава боја, поради високата количина на бета каротен. Изобилува со витамини А и Е, како и со висок процент на незаситени масни киселини. Во југоисточна Азија палминото масло секојдневно се користи во исхраната, а на локалното население во Северна Суматра работата на палмините плантажи е еден од главните извори на приходи.

Она со што производителите најчесто ја објаснуваат неговата широка употреба е високата точка на вриење, тоа што не содржи транс масти и е многу евтино.

Се проценува дека ова растително масло се наоѓа барем во пола од производите достапни на полиците на супермаркетите.

Со рускиот напад врз Украина, цената на житата и на сончогледот се драстично зголемени, а со оглед на тоа што Русија и Украина се најголеми извозници на пченица и сончоглед, страв дека нема да има доволно храна, но и дека цените ќе растат, постои во целиот свет. Кај нас луѓето се во паника уште од самиот почеток на војната, па извесен период бевме соочени со испразнетите полици за брашно, а оние за зејтин сè уште се празни. И тоа додека трае најстрогиот христијански пост во годината кога верниците постат – на вода.

Недостигот и поскапувањето на храната поради војната во Украина повторно ја стави во фокусот и темата за важноста од домашно производство на основните прехранбени производи.

Не пример, иако имаме идеални услови за одгледување на сончогледот, Македонија секоја година за купување на сурово масло плаќа огромни средства. За разлика од 80-тите години од минатиот век кога на полињата во битолско, скопско, прилепско, кумановско, Овче Поле и Пелагонија, кои своевремено биле најголеми производители на сончоглед, сончогледот бил застапен на површина од над 30.000 хектари, во изминатата деценија производството на сончоглед е речиси преполовено. Двaесетина години Македонија е увозно зависна земја, бидејќи најголем дел од потребите за производство на масло за јадење, е од увоз. Исто така и рафинираниот зејтин во големи количини доаѓаше од соседството.

Не се произведуваат доволно ниту пченица, ниту останатите житни култури кои се користат како сточна храна, па и домашното производство на месо со години се намалува, а недостигот се надополнува со увозни производи кои се често поевтини од домашните.

Деновиве многумина на социјалните мрежи советуваат наместо зејтин кој го нема, народот да се врати на готвењето со свинска маст. Ова и не е толку лоша идеја, напротив, тоа е одлична идеја, особено ако се потсетиме на вкусот на јадењата зготвени на маст, но и ако земеме предвид дека е таа, според поновите сознанија, сепак поздрава варијанта од индустрискиот зејтин. Меѓутоа, мора да бидеме свесни дека и на ова поле не сме баш за фалење. Имено, според достапните податоци, во 2007.година сме имале 255.146 свињи, а во 2022 – 164.074 што е за 91.072 помалку свињи. Африканската чума и разни други болести, скапата сточна храна, ниските откупни цени и миграцијата т.е немањето желба кај младите да се занимаваат со оваа земјоделска дејност, како впрочем и со која било друга, доведоа до вакви поразителни бројки и во свињарството.

Чисто информативно, за да има доволно свинска маст, треба да има и доволно свињи.

Ако оваа ситуација не нè натера да размислиме зошто една ваква земја која постојано се фали себеси со најплодна почва и најмногу сончеви денови во годината, најшироки пасишта и најубави планини, нема доволно за да ги задоволи потребите на своите граѓани кои баш и не се којзнае колку на број и ако набргу не смениме нешто, тогаш со нас и со нашата држава дефинитивно нешто не е во ред.

Како тоа изгледа, доволно отсликува податокот дека годишно на храна и на земјоделски производи од увоз државата троши и до 700 милиони евра, а секоја година од државната сметка се одвојуваат и по најмалку 100 милиони евра за субвенции за домашното производство. Земјоделците се едногласни дека досегашното мало производство, конкретно, на сега актуелниот сончоглед, се должи на скапото производство, ниските приноси и ниските субвенции што ги прави неконкурентни во однос на увозниот сончоглед.

Стравот од недостиг на зејтин стана оправдан, а паниката меѓу населението порасна откако директорот на фабриката „Витаминка“, во чија сопственост е и фабриката за масло за јадење „Брилијант“, призна дека и тие се во паника. „Брилијант“ е најголемата рафинерија на нерафинирано сончогледово масло за јадење, додека пак фабриката „Благој Ѓорев“ е единствената фабрика што има технологија за производство на масло од сончоглед.

И додека маката на првите е недостигот на увозно нерафинирано масло, другава мака мачи со набавка на семе.

Е сега, дали е проблемот во организацијата на државата, во субвенциите, во недостигот на земјоделска работна сила, односно, во тоа што имаме сè повеќе граѓани и сè помалку селани, сеедно, нешто е дефинитивно „гнило“ во земјава наша сончева.

Во меѓувреме, во недостиг на зејтин, луѓето удрија јајца на маст. За вкусови не се расправа, ама ова е – прсти да излижете.