Сè попопуларните замени за шеќер, како што се аспартамот, сукралозата и стевиата, често се избираат како поздрава алтернатива на обичниот шеќер бидејќи не содржат калории и не го зголемуваат нивото на гликоза во крвта одеднаш. Сепак, новите истражувања предупредуваат дека нивната редовна консумација може да има неочекувани последици врз метаболизмот, апетитот, па дури и врз здравјето на мозокот.

Гликозата е примарен извор на енергија за мозокот. Проблеми се јавуваат само кога шеќерот се консумира прекумерно, што ја нарушува хормоналната рамнотежа и метаболизмот, објаснува нутриционистката Марион Нестле од Универзитетот во Њујорк.

Влијание врз мозокот и когнитивните функции

Голема бразилска студија од 2025 година на повеќе од 12.700 возрасни лица открила дека редовната консумација на засладувачи како што се аспартам, сахарин, ацесулфам К, еритритол, сорбитол и ксилитол го забрзала когнитивниот пад за дури 62 проценти. Тоа е еквивалентно на околу 1,6 години забрзано стареење на мозокот.

Единствениот засладувач кој не покажал толку негативен ефект бил тагатозата.

Засладувачите со ниска или безкалорична вредност не се толку безопасни како што мислевме, особено кај луѓе под 60 години, предупредува Клаудија Кими Суемото, водечки автор на студијата.

Што значи ова за вас?
Умереноста е клучна – засладувачите не треба да се консумираат без ограничување.

Природните опции како стевиа, monk fruit, мед или јаворов сируп може да бидат подобар избор, но тие исто така имаат и нутритивни импликации.
Лицата со дијабетес и оние под 60 години треба да бидат особено внимателни, бидејќи се најчувствителни на негативните ефекти од долготрајната консумација.

Вештачките и билни засладувачи можат да влијаат на метаболизмот, апетитот и здравјето на мозокот. Иако стевиата и тагатозата во моментов се побезбедни избори, експертите препорачуваат сите засладувачи да се користат умерено и, секогаш кога е можно, да се враќаме на едноставните, природни намирници.

Најчесто користени засладувачи
Аспартам
Околу 200 пати посладок од шеќерот. Се разградува на помали единици во цревата, па затоа има помало влијание врз микробиотата, но сепак се препорачува умерена употреба.

Сукралоза
Многу стабилна за време на печење и готвење, поради што е популарна во прехранбената индустрија. Сепак, некои истражувања покажуваат дека може да го засили чувството на глад.

Стевиа
Природна, безкалорична опција. Иако сировата форма не е одобрена, рафинираните екстракти (како што е ребаудиозид А) се сметаат за безбедни.

Monk fruit (luo han guo)
Засладувач на растителна основа со исклучителна сладост. Научните истражувања за неговите долгорочни ефекти се сè уште ограничени.

Тагатоза
Природен засладувач кој се издвојува бидејќи во поновите студии не бил поврзан со пад на когнитивните способности.

Диеталните газирани пијалаци станаа главен избор за оние кои сакаат да уживаат во сладок пијалак без дополнителни калории и шеќер, а со оглед на тоа што се рекламира како поздрава алтернатива на обичните газирани сокови, лесно е да се види зошто толку многу луѓе се свртеа кон нив како опција поради која нема чувство на „грижа на совест“.

Меѓутоа, сé поголема е загриженоста за потенцијалните несакани ефекти кои доаѓаат со консумирањето премногу диетални газирани пијалаци – овие вештачки засладени пијалаци можат да влијаат на вашето тело на начини на кои можеби не сте ни помислувале.

Здравје на цревата

Вештачките засладувачи во диеталните газирани сокови може да влијаат на рамнотежата на здравите бактерии во цревата.

Истражувањата сугерираат дека цревните бактерии се неопходни за различни телесни функции, како што се имунитетот, варењето и здравјето на срцето, а се покажало дека еден вообичаен засладувач во диеталната сода, аспартамот, намалува одредени корисни соединенија произведени од цревните бактерии.

Ерозија на забната глеѓ

Иако диеталните газирани пијалаци немаат шеќер, тие сепак се многу кисели, што може да ја оштети забната глеѓ.

Истражувањата покажаа дека обичните и диеталните газирани пијалаци можат да ја ослабат површината на забите.

Иако ова не мора да доведе до расипување на забите, може да придонесе за нивна ерозија.

Потенцијални главоболки

Некои луѓе доживуваат главоболки по пиењето диетални газирани сокови, а тоа може да се должи на вештачките засладувачи како што е аспартамот.

Студиите сугерираат дека овие засладувачи можат да предизвикаат главоболки, особено кај луѓе со одредени медицински состојби.

Дополнително, кофеинот во некои диетални газирани сокови, исто така, може да биде фактор за мал процент од луѓето.

Можно намалување на густината на коските

Соединенијата во диеталните газирани сокови, како што се кофеинот и фосфорната киселина, можат да придонесат за губење на коскената маса.

Прекумерното консумирање на која било од овие состојки е поврзано со послаби коски и намалена густина на коските, иако се потребни дополнителни истражувања за да се потврди врската.

Зголемен ризик од проблеми со срцето

Некои студии покажуваат дека потрошувачката на вештачки засладувачи, вклучувајќи ги и оние кои се наоѓаат во диеталните газирани пијалаци, може да го зголеми ризикот од проблеми со срцето, како што се нетолеранција на гликоза и дијабетес тип 2.

Сепак, потребни се повеќе истражувања за да се разјаснат овие потенцијални ризици.

Желба за шеќер

Диеталните газирани пијалаци, исто така, можат да влијаат на системот за наградување на мозокот на сличен начин како и слатката храна, потенцијално зголемувајќи ја желбата за храна.

Некои истражувачи веруваат дека вештачките засладувачи можат да ги натераат луѓето уште повеќе да копнеат за слатка храна, што го отежнува намалувањето на внесот на шеќер.

Сепак, доказите за ова се мешани.

Загриженост за зголемување на телесната тежина

Врската помеѓу диеталните газирани пијалаци и зголемувањето на телесната тежина е нејасна, а студиите покажуваат мешани резултати.

Некои истражувања сугерираат дека долготрајното консумирање на диетални газирани пијалаци е поврзано со зголемени телесни масти и поголем ризик од дебелина, додека други студии не откриле значајна врска, а од друга страна, замената на зашеќерените пијалаци со диетални газирани сокови всушност може да им помогне на некои луѓе да ослабнат.

Поврзаност со дијабетес тип 2

Иако диеталните газирани пијалаци не содржат калории или јаглехидрати, некои истражувања ги поврзуваат со поголем ризик од дијабетес тип 2.

Некои студии покажаа дека луѓето со дијабетес кои користат вештачки засладувачи може да имаат потешкотии да го контролираат шеќерот во крвта, додека други студии ја оспоруваат оваа врска.

Совети за намалување на внесот на газирани пијалаци

Заменете ги постепено – Започнете со замена на диеталните газирани пијалаци со поздрави пијалаци, како што се вода со вкус, билен чај или газирана вода.

Можете да пробате и комбуха или кокосова вода – не мора да ја правите промената одеднаш, почнете со мали чекори.

Природни вкусови – Направете своја вода со вкус со додавање овошје, билки или цитруси во обична или газирана вода за освежувачка и поздрава алтернатива.

Резервирајте алтернативи – Кога купувате, купувајте помалку диетални газирани сокови и обидете се да се присилите себеси да направите поздрав избор.

Ова го олеснува изборот на подобра опција кога сте жедни и копнеете за сладок, газиран пијалак.