Здружението за социјални иновации АРНО денес го отвори првиот Центар за поправки во Скопје – „Ништо Ново“, лоциран во општина Кисела Вода.

Станува збор за реализирање на уште една одлична идеја на АРНО-творците, кои продолжуваат да ги следат своите соништа за градење на едно подобро општество за сите во кое повеќе ќе се размислува за тоа што може да направи поединецот за општеството, отколку за тоа што (не)прави тоа за него.

Па така, кога ќе ни се расипе тостерот, наместо да размислуваме дека ни е поисплатливо да купиме нов, отколку да го дадеме новиот на поправка, ќе одиме кон едно подлабоко размислување за тоа дека на тој начин всушност поддржуваме злоупотреба на евтина работна сила, но и ја оптоваруваме природната средина со уште едно парче отпад.

Станува збор за прв ваков простор во градот каде граѓаните ќе можат самите да прават поправки,  да учат нови вештини, да ги разменуваат предметите кои ним можеби повеќе не им се потребни, но му требаат на некој друг, како и да изнајмат алат и да дадат поддршка на зеленото социјално претприемништво.

Иницијативата е на АРНО, чиј оснивач и претседател, Ирина Јаневска, откако била во посета на ваков центар во Риека, беше доволно упорна и мотивирана за да го направи и тука заедно со своите соработници, а како што вели, водилка ѝ било она што го научила од својот татко – дека не само што сѐ може да се поправи и на сѐ може да му се продолжи векот, туку и дека ова треба да е и начин на живот.

„Сѐ почна пред осум години, кога за првпат го видовме Риперај во Ријека. Веднаш знаевме дека и Скопје заслужува вакво место. По години упорност, со средства од ЕУ и многу предизвици – конечно сме тука. ‘Ништо Ново’ не е само име, туку филозофија: да не фрламе, да поправаме, да придонесеме кон помалку отпад, зошто токму превенцијата на отпад е клучна во циркуларната економија. Рециклирањето е скапо и неисплатливо. А конзумеризмот мораме да го надминеме. Центарот го посветувам на татко ми – инженер кој од три расипани тостери правеше еден што работи. Од него научив дека поправките не се само вештина – тоа е начин на живеење, кој на Македонците и воопшто, на Балканците не им е нов. Ова се надевам го појаснува и значењето на името што му го дадовме на центарот – Ништо ново“, раскажа Ирина во воведниот збор.

Инаку, проектот е финансиран преку ЕУ проектот ЕИЦЕЕ, во соработка со општина Кисела Вода која дава поддршка преку обезбеден простор и режиски трошоци.

Санда Ракочевиќ, регионалната координаторка на ЕИЦЕЕ проектот (АДП Ѕид) ја пренесе регионалната перспектива: „Овој центар е дел од пошироко движење кое се случува во Западен Балкан. Ние сме многу горди што во рамки на овој проект се отворија неколку, таканаречени „makerspaces“, и тоа, во Подгорица, Ниш, Сараево, Пеќ, а со ова и Скопје станува дел од мрежата што го поттикнува циркуларниот економски модел. Во Подгорица се прават лампи од стари винил плочи, прототипи на соларни панели од рециклирани елементи, со помош на 3д печатачи, ЦНЦ машини. Сега и вие во Скопје ќе имате можност да поправате“.

Антоно Даниловски од АРНО ги презентираше содржините на Центарот: „Во ’Ништо Ново‘ граѓаните ќе можат да острaт ножеви, да поправат тротинети, да сменат кабли, да зашијат облека, да исчистат тастатура, да наполнат батерии – самостојно, користејќи ја опремата што ја обезбедивме. Центарот има лемилици, шивачки машини, алати – и секако, ќе има организирани работилници, како онаа со дизајнерката Ирина Тошева за која пријавувањето е веќе во тек.“

Ирина Јаневска  упати апел за поддршка: „Центарот е бесплатен за користење за граѓаните на Кисела Вода, а останатите граѓани, доколку сакаат и се во можност, можат да оставаат донации, кои ќе бидат наменети за ситни набавки. Искрено, бараме поддршка од компании и донатори за неговата одржливост. Тука ќе има можност и за изнајмување на алат по некоја симболична цена, по принципот на кои работат библиотеките. На пример, машини за чистење со вода под висок притисок, вертикална пегла на пареа, бормашини, и други алати и предмети. Планираме и точење на  средства без амбалажа, од типот на течен сапун, детергнет и слично, затоа што веруваме во живот со помалку пластика. Имаме и мини, концептуална, продавничка со зелени производи од социјални претпријатија и сето ова е само почеток“.

„Ништо Ново“ е центар за граѓаните. Простор за учење, поправки, разменотеки и солидарност. Приказна што штотуку почнува, со визија да се шири и да расте, за поодржливо и позелено Скопје.

Отпадот е еден од клучните проблеми на денешното општество, затоа клучните чинители и пошироката јавност треба да ја променат својата свест за важноста на однесувањето на секој поединец, организација и општество, со цел да се избегне и намали создавањето на отпад, во корист на негово одделно собирање и рециклирање.

Наместо да се занимаваме со измислени проблеми, да му најдеме чаре на отпадот.

Ако можат толку многу земји да го решат отпадот, ако Словенија може да стане најчистата европска држава, а Тајван од остров на ѓубрето, да стане пример за чистота, зошто да не можеме и ние?

Да, Тајван – некогаш наречен „остров на ѓубрето“, сега е познат по тоа што има една од највисоките стапки на рециклирање во светот (55 проценти).

Како? Такашто се погрижиле одлагањето на отпадот да влезе во свеста на јавноста.

Ако можат тие, зошто да не можеме и ние?

Можеби ни требаат системски одговори: можеби законодавците можат да поттикнат нови деловни модели како што се шемите за депонирање шишиња за да ги принудат производителите да ги преиспитаат капацитетите и логистиката за рециклирање на нивните производи.

Многу од овие дискусии се водат под модерната фраза „кружна или циркуларна економија“.

Еден британски старт-ап вели дека може да ја претвори мешаната пластика – која е познато дека е тешко да се рециклира – повторно назад, во нафтата од која потекнала.

Неодамна, еден трговски центар во Австралија тестирал канта за отпад управувана од вештачка интелигенција која чувствува што е ставено во неа и потоа соодветно го сортира.

Најсовремените капацитети за сортирање користат роботи, ласери, магнети и воздушни турбини и сепак, ништо од ова сè уште не може да се мери со обемот на работата што ја вршат работниците со ниски плати во Кина и на други места – но можеби затворањето на таа опција ќе се покаже како поттик за иновации што ѝ се потребни на индустријата.

Како да го претвориме отпадот во богатство на иднината?

Системот „Нула отпад“ во Европа и во светот е потврден модел на управување со отпадот, заснован на една заедничка мантра: РЕДУЦИРАЈ, РЕУПОТРЕБИ, РЕЦИКЛИРАЈ.

Употребата на вредни суровини и нивното одвоено собирање не е само прашање на усогласеност со законодавството на Европската унија, туку прашање на постигнување одржлив развој и зачувување на просторот во кој живееме, како и на целата планета Земја.

Здружението АРНО апелира до сите здруженија кои имаат идеја за бизнис кој прави добро за природата и заедниците преку повторна употреба на материјали, превенција на отпад или има други елементи од циркуларната економија, да аплицираат на повик за Академија за циркуларна економија најдоцна до 03.11.2024 преку пополнување на пријава на овој линк. Организациите кои ќе бидат избрани за учество имаат можност да добијат неповратни средства (до 8.000 евра), менторство, обуки и можност да се советуваат со експерти за изводливост/развивање на идејата.

„Ги охрабруваме колегите да се вклучат, свесни сме дека темата е широка и бара многу знаење, затоа се одлучивме на формат на академија. Но, свесни сме дека организациите треба да се охрабрат за економска активност, затоа што, поддршката што пристигнува во нашиот сектор се намалува. Од друга страна, благородно  е да се занимаваме со циркуларна економија, да бидеме дел од транзицијата кон добра, зелена економија,“ изјави Марјан Ицоски, координатор на проектот

Покрај повикот за организации, од АРНО нагласуваат дека има тековен повик за експерти и соработници, на кој можат да се пријават сите со знаење од која било област на циркуларната економија.

„Си дадовме тешка задача, прво, да најдеме експерти од под-областите од циркуларна економија, затоа што не се исти, на пример, регулативите за повторна употреба на градежен материјал и храна, ниту пак лиценците за ракување со отпад и слично. Ние може да имаме супер бизнис идеи во теорија, а во пракса да се тешко изводливи поради регулатива, цена на чинење итн. И идејата е токму таа, да ги обединиме сите со знаење, со желба за учење и да дадеме поддршка на оние бизниси што имаат потенцијал. На стотици километри од нас, во Белград, има социјално претпријатие кое успешно интегрира лица со попреченост кои рециклираат пакувања од цигари и прават хартија која се продава,“ изјави Ирина Јаневска од АРНО.

Академијата е седуммесечна програма која се спроведува во рамките на проектот „Граѓанското општество и младите за инклузивен и одржлив развој преку циркуларна економија во Северна Македонија“, финансиран од Европската Унија преку Програмата за поддршка на организации на граѓанското општество и медиуми во Република Северна Македонија – ИПА Програма за граѓанско општество 2022-2023. Проектот го координира организацијата „Луѓе во потреба – ПИН“ од Чешка, во партнерство со македонските здруженија АРНО, Лидери за едукација, активизам и развој (LEAD) и Ековита.

Целта на проектот е да ја поддржи транзицијата кон зелена и одржлива економија преку ефикасно користење на ресурсите во Македонија, зајакнување на улогата, капацитетите и отпорноста на граѓанското општество и охрабрување на младите да се вклучат во циркуларната економија, едукацијата и намалување на отпадот.