По години во кои се избегнуваа мастите, новите истражувања покажуваат дека полномасните млеко, јогурт и сирење можат да имаат важна улога во здравата и балансирана исхрана
По повеќе од една деценија, во училиштата во САД повторно ќе се служи полномасно млеко како дел од училишните оброци. Одлуката дојде веднаш по објавувањето на новите американски нутриционистички препораки за периодот до 2030 година, кои во голема мера го менуваат досегашниот пристап кон мастите во исхраната.
Една од најголемите промени се однесува токму на млекото и млечните производи, кои во новата прехранбена пирамида се препорачуваат во нивната природна, полномасна форма. Ова претставува значаен пресврт во однос на претходните препораки, кои со години им даваа предност на „лајт“ и обезмастени верзии на млеко, сирење и јогурт.
Хрватскиот нутриционист Марко Шимиќ за Јутарњи.хр вели дека ваквите промени се дел од поголема трансформација во разбирањето на исхраната.
– Долго време се веруваше дека калоријата е само калорија и дека мастите, бидејќи се енергетски најгусти, се главниот виновник за дебелеењето. Но биологијата на нашето тело не функционира како едноставна математика. Денес се знае дека храната не е само гориво, туку и информација што им ја испраќаме на нашите хормони – објаснува тој.
Зошто повторно се препорачуваат полномасни производи
Според него, постојат неколку важни причини поради кои полномасните млечни производи повторно се враќаат во фокусот на здравата исхрана.
Првата е чувството на ситост. Мастите ја забавуваат дигестијата и испраќаат сигнал до организмот дека сме внесле храна, што помага подолго време да се чувствуваме сити и да избегнеме брзи напади на глад.
Втората причина се витамините. Млекото природно содржи витамини А, Д, Е и К, кои се растворливи во масти. Ако мастите се отстранат, организмот не може ефикасно да ги искористи овие хранливи материи.
Третата причина е стабилното ниво на шеќер во крвта. Мастите ја забавуваат апсорпцијата на млечниот шеќер, па не доаѓа до нагли скокови на шеќер и инсулин.
Парадоксот на „лајт“ производите
Според Шимиќ, проблемот со многу обезмастени производи е токму во она што им недостасува.
Кога индустриски се отстранува маста, останува течност богата со шеќери и протеини, но без масната структура која му помага на телото да ја препознае храната како оброк. Поради тоа, луѓето често побрзо повторно чувствуваат глад и на крај внесуваат повеќе храна.
Дали млечната маст го зголемува холестеролот?
Стравот дека млечните масти директно го зголемуваат холестеролот е еден од најчестите митови. Според научните сознанија, кај повеќето луѓе холестеролот од храната има мал ефект врз нивото на холестерол во крвта.
Црниот дроб, всушност, функционира како „термостат“ – ако внесеме повеќе холестерол преку храната, организмот ја намалува сопствената продукција за да ја одржи рамнотежата.
Дополнително, кај млечните производи постои т.н. „млечна матрица“ – комбинација од масти, калциум и специфични структури во храната која влијае на начинот на кој телото ги апсорбира мастите. Калциумот во цревата може да врзе дел од мастите и да ја намали нивната апсорпција.
Не се сите масти исти
Просечeн човек, кој не е нутриционист, веројатно ги гледа сите масти исто: како закана за здравјето и фигурата. Сепак, млечните масти не се исти како мастите од, на пример, месото.
Ова е фасцинантен дел од нутриционизмот. Хемиски гледано, млечната маст е најсложената природна маст со повеќе од 400 различни масни киселини и е драстично различна од мастите во месото. Специфична е по тоа што содржи непарни масни киселини (како пентадеканоична, C15:0) кои се поврзани со намален ризик од дијабетес тип 2 и воспаление, што ги има значително помалку кај месните масти. Освен тоа, млечната маст се наоѓа во микроскопски капки обвиткани со посебна мембрана која има и заштитни својства за цревата. Затоа, треба да ја гледаме млечната маст како функционален дел од исхраната, а не само како извор на калории – нагласува Шимиќ.
Ферментираните млечни производи – златен стандард
Особено се препорачуваат ферментирани производи како полномасен јогурт, кефир и квалитетни сирења.
Во процесот на ферментација бактериите го разградуваат поголемиот дел од млечниот шеќер, па овие намирници имаат помало влијание врз нивото на шеќер во крвта и се полесни за варење.
Тврдите сирења, како чедар, гауда или пармезан, се концентриран извор на хранливи материи и често се подобар избор од многу „лајт“ сирни намази кои содржат скроб и згуснувачи.
Козјото млеко – лесно за варење
Нутриционистите често го издвојуваат и козјото млеко како добра алтернатива. Тоа содржи протеин кој полесно се вари и повеќе средноверижни масни киселини (MCT), кои телото побрзо ги користи како извор на енергија наместо да ги складира како маст.
Сирењето може да помогне и за здравјето на забите
Интересно е што тврдите сирења можат да имаат и заштитен ефект врз забите. Тие ја неутрализираат киселината во устата по оброкот, го стимулираат лачењето плунка и создаваат заштитен слој на забите благодарение на калциумот и казеинот.
Млекото и акните
Уште едно изненадувачко откритие е дека обезмастеното млеко почесто се поврзува со појава на акни отколку полномасното. Причината е што без мастите, млечниот шеќер побрзо го зголемува нивото на инсулин, што може да поттикне воспалителни процеси и зголемено лачење себум.
И покрај новите препораки, експертите нагласуваат дека секоја исхрана треба да биде индивидуално прилагодена. Но за поголемиот дел од луѓето, стравот од млечните масти – според современите истражувања – сè повеќе се смета за застарен.