Новите американски совети за исхрана (DGA) за 2025-2030 година предизвикаа узбуна кај експертите и јавноста кратко откако беа објавени на 7 јануари 2026 година.
Научниците од организациите The Center for Science in the Public Interest и The Center for Biological Diversity ги нарекоа новите американски совети за исхрана (DGA) за 2025-2030 година кои беа објавени на 7 јануари 2026 година, премногу благи, нејасни и под политичко влијание на американската прехранбена индустрија.
Во заеднички одговор, тие ги објавија сопствените „Бескомпромисни препораки“, во кои бараат построги ограничувања за ултра-преработена храна, додадени шеќери и црвено месо, како и посилен фокус на здравјето и животната средина.
– Додека месната и млечната индустрија можеби се воодушевени од новата пирамида на исхрана, американската јавност не треба да биде; упатствата за протеини и масти во оваа DGA се збунувачки во најдобар случај, а штетни во најлош случај… Покрај тоа што дава контрадикторни препораки, документот, исто така, шири директна дезинформација дека „здравите масти“ вклучуваат путер и говедска маст – предупредуваат научниците, пишува Индекс.хр.
Проблематичната пирамида
Новите упатства се придружени со визуелна илустрација – пирамида која делумно испраќа сосема погрешни пораки.
На пример, може да се создаде впечаток дека црвеното месо и полномасното млеко се храна што е добро да се консумира во големи количини. Ова е контроверзно бидејќи црвеното месо е класифицирано како веројатно канцерогено од Меѓународната агенција за истражување на ракот (IARC), додека Светската здравствена организација (СЗО) препорачува ограничување на внесот на заситени масти, кои главно се наоѓаат во производите од животинско потекло.
Од друга страна, од обликот на пирамидата, може да се заклучи дека уделот на интегрални житарки во исхраната треба да се намали на минимум, што повторно е неконзистентно со научните истражувања.
Се добива впечаток дека целта на новите упатства е да се реши најголемиот проблем на Американците – прекумерната тежина, а воедно да се промовираат протеините кои го задржуваат чувството на ситост подолго, а во исто време да имаат корист за американската месна индустрија и навиките на Американците, особено за гласачите.
Ова е направено со максимални поедноставувања на пораките, како што е главното мото на новите упатства – Eat Real Food (Јадете вистинска храна/непреработена храна), со тоа што овие поедноставувања честопати не се едноставни, туку прилично нејасни. За да биде појасно што е спорно во новите упатства, ги пренесуваме некои од најконтроверзните делови од најоспоруваните.
Протеини во секој оброк
Дајте приоритет на висококвалитетна, хранлива протеинска храна како дел од здравата исхрана. Јадете разновидна протеинска храна од животинско потекло, вклучувајќи јајца, живина, морска храна и црвено месо, како и разновидна протеинска храна од растително потекло, вклучувајќи грав, грашок, леќа, мешунки, јаткасти плодови, семки и соја.
Цел за дневен внес на протеини: 1,2-1,6 грама протеини на килограм телесна тежина, прилагодени по потреба врз основа на вашите индивидуални калориски потреби, се наведува во упатствата на DGA.
Едно од првите нешта што ви го привлекува вниманието е тоа што препорачаната диета е исклучително месна. Некои критичари го припишуваат ова на фактот дека секретарот за здравство и човечки услуги Роберт Ф. Кенеди Џуниор долго време лично се залага и промовира таква диета.
На пример, „Волстрит џурнал“ објавува дека месото го сочинува најголемиот дел од неговата исхрана и дека дури има стотици килограми месо во замрзнувачот.
Проф. д-р Дарија Вранесиќ Бендер, директорка на „Витаминотека“ и клинички нутриционист во КБЦ Загреб, истакнува дека препораките за повеќекратно зголемување на внесот на протеини, со фокус на полномасни млечни производи, месо, јајца, па дури и говедски лој, се, благо речено, контроверзни, пишува Индекс.хр.
– Новите упатства препорачуваат внес од 1,2 до 1,6 g протеини на кг телесна тежина дневно за возрасни, што е 50-100% повеќе од порано. Потребите за протеини варираат кај поединците и зависат од голем број фактори. Вишокот протеини може да се претвори во масти од страна на телото, што може да доведе до зголемување на телесната тежина, а постојат ограничувања за лицата со хронична бубрежна болест.
Исто така, упатствата немаат јасно развиена препорака за квалитетот на различните извори на протеини, особено имајќи предвид дека многумина во САД веќе консумираат повеќе од доволно. Значително зголемување на вкупниот внес на протеини без да се прави разлика помеѓу различните извори може да има несакани долгорочни здравствени последици. Доказите продолжуваат да укажуваат дека растителните протеини и рибата имаат поповолни ефекти врз здравјето отколку исхраната богата со црвено месо. Ако ја погледнеме новата превртена пирамида, би можеле да заклучиме дека протеините треба да се добиваат од животински извори, бидејќи мешунките се срамежливо видливи само во форма на конзерва зелен грав и кеса грашок – објаснува Вранесиќ Бендер.
Млеко, млечни производи и здрави масти
– Кога избирате млечни производи, вклучете полномасни млечни производи без додадени шеќери. Млечните производи се одличен извор на протеини, здрави масти, витамини и минерали. Целете кон 3 порции дневно како дел од диета од 2.000 калории, прилагодени по потреба за да ги задоволат вашите индивидуални енергетски потреби.
Изберете здрави масти. Здравите масти се наоѓаат во многу интегрални прехранбени производи, како што се месо, живина, јајца, морска храна богата со омега-3, јаткасти плодови, семки, полномасни млечни производи, маслинки и авокадо.
Кога готвите или додавате масти во оброците, дајте им приоритет на маслата со есенцијални масни киселини, како што е маслиновото масло. Други опции вклучуваат путер или свинска маст. Општо земено, внесот на заситени масти не треба да надминува 10% од вкупните дневни калории – пишува во DGA.
Вранесиќ Бендер вели дека е збунувачки што новите упатства ги групираат прехранбените производи од животинско потекло со поголема содржина на заситени масти, како што се месото и полномасните млечни производи, заедно со растителна храна што содржи помалку заситени масти.
– Не е јасно која од овие намирници треба да се избира почесто, а која поретко за да се остане во рамките на препорачаната горна граница на внес. Консумирањето на препорачаните полномасни млечни производи, месо и животински извори на масти многу лесно ќе доведе до дневна количина на заситени масти што надминува 10% од внесот на енергија – објаснува Вранесиќ Бендер.
Избегнување на додадени засладувачи
– Избегнувајте засладени пијалаци, како што се газирани пијалаци, овошни пијалаци и енергетски пијалаци. Иако без додаден шеќер или нискокалорични засладувачи се сметаат за дел од здравата исхрана, една порција не треба да содржи повеќе од 10 грама додадени шеќери – советува, меѓу другото, DGA.
Вранесиќ Бендер вели дека новите упатства се заострување на претходните упатства, кои дозволуваа до 10 проценти од вкупниот дневен внес на калории, што би значело околу 50 грама додаден шеќер дневно во диета од 2.000 калории.
– Но, може да биде и збунувачко бидејќи некои луѓе можат да јадат два големи оброци дневно, додека други можат да јадат пет помали – додава таа.
Помалку алкохол
– Консумирајте помалку алкохол за подобро здравје. Луѓето кои треба целосно да го избегнуваат алкохолот вклучуваат бремени жени, луѓе кои се опоравуваат од злоупотреба на алкохол или кои не можат да го контролираат пиењето, како и луѓе кои земаат лекови или имаат медицински состојби кои можат да реагираат со алкохолот – забележува DGA.
Вранесиќ Бендер истакнува дека пораката на DGA е нејасна бидејќи не наведува никакви количини. – Без специфични ограничувања, тешко е да се разбере што всушност значи помалку – додава таа.
Имено, Европската здравствена агенција EMA јасно наведува дека новите истражувања покажуваат дека ниедна количина алкохол не е здрава, но во исто време наведува индикативни горни граници за намалување на ризикот – максимум една стандардна чаша алкохол дневно за жени и максимум две за мажи, при што стандардна чаша значи околу 1 dl вино, 2,5 dl пиво или 0,3 dl жестоки пијалаци.
Изоставен аспектот на одржливост
Конечно, треба да се истакне дека од упатствата на DGA е очигледно дека креаторите на документот не биле водени од важните прашања за одржливост и јаглероден отпечаток кои играат важна улога во развојот на упатствата на ЕУ за храна.
Вранесиќ Бендер вели дека ова е „проблематично бидејќи изборот на храна значително влијае на животната средина, а во исто време е силно обликуван од социоекономските и културните фактори“.