Солта денес често се смета за обичен зачин, но низ историјата имала огромно влијание. Била клучна за зачувување на храната пред појавата на фрижидери, па затоа областите богати со сол станувале центри на моќ и богатство – од Кина до Медитеранот.
Солта денес често се смета за обичен зачин, но низ историјата имала огромно влијание. Била клучна за зачувување на храната пред појавата на фрижидери, па затоа областите богати со сол станувале центри на моќ и богатство – од Кина до Медитеранот.
Во некои градови солта создала цели економии. Кинескиот Зигонг станал познат по напредни техники на дупчење и вадење солена вода уште во античко време, додека Јангџоу процветал како трговски центар за сол, каде трговците генерирале огромен дел од државните приходи и финансирале културен развој, пишува Ancient war history.
Поради својата вредност, солта често била под строга државна контрола. Во древна Кина биле воведени монополи за да се полни државната каса и да се финансираат војни. Но тоа доведувало и до бунтови, криумчарење и политички конфликти – слично како во Европа, каде даноците на сол предизвикувале незадоволство кај народот.
Солта имала и културна улога: се користела во ритуали, симболизирала моќ и богатство, а дури влијаела и на јазикот (на пр. латинското salarium). Во исто време, често била извор на нееднаквост бидејќи даноците најмногу ги погодувале сиромашните.
Во модерното време солта станала евтина и широко достапна благодарение на индустриското производство. Денес најмногу се користи во индустријата, а не само во исхраната.
Верувањето дека Рим ги плаќал војниците со сол
Идејата дека римските војници биле платени со сол често се повторува како „факт“, но реалноста е посложена и поинтересна. Иако звучи логично, историските извори не потврдуваат дека солта некогаш била директна плата.
Зборот „salary“ навистина потекнува од латинското salarium, што било паричен надомест за римските војници. Тој поим е поврзан со зборот sal (сол), веројатно затоа што солта била важна и вредна стока. Сепак, тоа не значи дека војниците биле платени со сол – salarium се однесува на пари, не на стока.
Митот настанал бидејќи луѓето се обидуваат да ја објаснат оваа јазична врска, па претпоставуваат дека постоела буквална исплата во сол. Но проблемот е што ниту еден антички извор не го тврди тоа, пренесува Roman empire times.
Освен тоа, практично гледано, идејата нема смисла. Римскиот војник примал плата во пари. Ако таа вредност се исплаќала во сол, би станувало збор за огромни количини што би биле непрактични за носење, складирање или тргување. Во добро организираниот римски монетарен систем тоа едноставно нема логика.
Тоа не значи дека солта не била важна – напротив. Таа била клучна за конзервирање храна, сточарство и индустрија, а државата ја контролирала и оданочувала. Постоеле и важни трговски патишта како „Via Salaria“ („Солен пат“), што покажува колку била вредна.
Венеција се изградила благодарение на трговијата со сол
Во 13 век Венеција била најголемиот европски град, а својот успех го должела на трговијата со сол. Државата ги контролирала производството и продажбата и ги одржувала цените преку ограничување на понудата.
Млетачката Република активно произведувала и тргувала со сол и други стоки долж трговските рути. Венеција уште во 7 век произведувала сопствена сол во Кјоџа, а подоцна почнала да купува и да воспоставува производство низ источниот Медитеран, пренесува History maps.
Млетачките трговци набавувале сол и го преземале производството во области како Египет, Алжир, Крим, Сардинија, Ибица, Крит и Кипар. Овие трговски рути им овозможиле да превезуваат и други вредни стоки, како индиски зачини.
Потоа солта и другите производи ги продавале или разменувале со градови во долината на реката По – како Пјаченца, Парма, регионот Емилија и Болоња – во замена за салама, пршут, сирење и други производи.
Французите во средниот век криумчареле сол
Во Франција данокот на сол воведен во средниот век предизвикувал криумчарење и бунтови.
Габелата, озлогласениот француски данок на сол, бил еден од најнеправедните и најомразените даноци во Европа пред Француската револуција. Воведена во 14 век, служела не само за собирање пари туку и за целосна државна контрола врз солта.
Тоа не бил обичен данок, туку државен монопол. Секој постар од осум години морал да купи одредена количина сол годишно, без разлика дали му треба или не. Цените значително се разликувале по региони, а богатите често имале повластувања, додека сиромашните плаќале најмногу.
Ова довело до масовно криумчарење. Криумчарите пренесувале сол од поевтини во поскапи региони, додека државните агенти строго го спроведувале законот со тешки казни – од парични казни до затвор и дури смрт.
До крајот на 18 век габелата станала симбол на неправда и една од причините за бунтовите што довеле до Француската револуција. Конечно била укината во 1794 година.
Во САД била клучна за време на Граѓанската војна
Во САД солта била стратешки ресурс. За време на Граѓанската војна била клучна за зачувување на храната за војската.
Северот имал сопствено производство, особено околу Сиракуза, додека Југот зависел од увозот, кој бил блокиран веднаш штом започнала војната. Недостатокот предизвикал цената на солта да скокне нагло (од 50 центи до дури 25 долари по кеса), а луѓето очајно се обидуваа да ја користат повторно – дури и ја „собирале“ од месото или оџаци.
Без сол, месото се расипувало, што сериозно го загрозило снабдувањето на Конфедерацијата. Затоа јужните држави започнале итно да отвораат солани. Унијата сфатила дека уништувањето на производството на сол е стратешки важно, па нападите врз соланите биле чести.
Падот на Солтвил во 1864 година практично го уништил производството на сол на југот, пишува Atlas Obscura.
Интересно, по војната една од поранешните солани на Avery Island станала место каде настанал познатиот сос Табаско.
Ганди организирал „Марш на солта“
Еден од најпознатите политички протести поврзани со солта го водел Махатма Ганди. Во 1930 година организирал „Марш на солта“ против британскиот монопол.
Британците имале целосна контрола врз солта, а Индијците морале да купуваат скапа, оданочена сол. Ганди тргнал на марш долг околу 385 км до морето, а по пристигнувањето симболично зел сол и го прекршил законот.
Овој чин поттикнал масовни протести, при што десетици илјади луѓе учествувале во протестите, а околу 60.000 завршиле во затвор, вклучувајќи го и Џавахарлал Нехру и самиот Ганди. И покрај полициското насилство врз демонстрантите, движењето ја зајакнало борбата за независност. Ганди бил ослободен во 1931 година, а бил постигнат договор со Британците (Пактот Ганди-Ирвин), што било важен чекор кон конечната независност на Индија во 1947 година.