Поради неговиот можен ефект врз згрутчувањето, прополисот не се препорачува најмалку 14 дена пред планирани хируршки или стоматолошко-хируршки процедури. Еве кои луѓе треба да бидат особено внимателни или да го избегнуваат прополисот
Прополисот е леплива, зеленикаво-кафеава смолеста супстанца што се создава кога пчелите ќе ги измешаат соковите и смолата од дрвјата со своите секрети и пчелин восок. Исто така се нарекува „пчелин лепак“ бидејќи пчелите користат прополис за да ги запечатат празнините во своите кошници и да се заштитат од микроби. Традиционално, прополисот се користи за лекување на апсцеси и помали рани, а истражувањата потврдија дека има антибактериски, антифунгални и антивирусни својства.
Хипократ користел прополис за лекување на рани и чиреви на кожата
Пчелите користат прополис за да ги запечатат дупките и пукнатините и да ги поправат своите кошници со обложување на внатрешните површини за да одржат стабилна температура во кошницата, која е околу 35°C, и да го заштитат просторот од неповолни временски услови и предатори.
Хипократ користел прополис за лекување на рани и чиреви на кожата, што е едно од најстарите запишани медицински споменувања за овој пчелен производ. Во 17 век, прополисот бил вклучен во Британската фармакопеја како официјално призната терапевтска супстанца, а за време на Втората светска војна се користел како антибактериски и антиинфламаторен препарат за инфекции на рани.
Денес, прополисот е честа состојка во додатоците во исхраната и хербалните препарати како што се тинктури, спрејови за грло, пастили и сирупи. Исто така, се користи во денталната хигиена (пасти за заби, средства за плакнење уста и спрејови), но исто така и во дермокозметиката во форма на масти, гелови и креми за кожа. Може да се најде и во средства за плакнење уста, лосиони за кожа, шампони, таблети за растворање, гума за џвакање и козметички производи како што се креми за тело и лосиони.
Здравствени придобивки од прополисот
Прополисот, заедно со медот и пчелиниот восок, е трет најважен пчелен производ. Главно е составен од смола (околу 50 проценти), восок (30 проценти), есенцијални масла (10 проценти), полен (5 проценти) и други природни органски супстанции (5 проценти). Според студија објавена во списанието Molecules, документирано е дека прополисот содржи повеќе од 500 соединенија кои се одговорни за неговите заштитни и лековити својства.
Научните анализи на екстракти од прополис потврдија 12 клучни флавоноиди, вклучувајќи пиноцембрин, апигенин, рутин, нарингенин и кверцетин, како и фенолни киселини како што се кофеински и цинамински киселини, и ресвератрол, кој е познат по своите силни антиоксидантни својства. Покрај овие растителни соединенија, прополисот содржи и:
- корисни витамини (Б1, Б2, Б6, Ц и Е)
- минерали како што се магнезиум, калиум и цинк
- неколку природни ензими кои учествуваат во метаболичките процеси.
Како прополисот влијае на инфицирано грло
Според студија објавена во списанието „Molecules“, прополисот има потенцијал во спречувањето и лекувањето на инфекции на респираторниот тракт, вклучувајќи инфекции на горниот респираторен тракт (грло, фаринкс). Според истата студија, неговите антиинфламаторни, антивирусни и антибактериски својства можат да помогнат во ублажување на симптомите на болно грло – намалување на воспалението и иритацијата и потенцијално забрзување на закрепнувањето на слузокожата. Иако резултатите изгледаат ветувачки, авторите предупредуваат дека доказите сè уште не се доволно силни за прополисот да биде прифатен како стандардна терапија за болно грло. Ефектите зависат од видот на прополис, концентрацијата, формулацијата и начинот на примена, што значи дека не секој препарат од прополис има ист потенцијал.
Во испитување од 2021 година, објавено во списанието Phytomedicine, се анализирал ефектот на прополисот врз симптомите на благи инфекции на горниот респираторен тракт, вклучително и воспаление на грло.
Испитаниците користеле орален спреј со прополис, 2 до 4 прскања, три пати на ден, во текот на 5 дена. Резултатите покажале значително побрзо олеснување на симптомите во групата што користела прополис – по три дена, дури 83 проценти од испитаниците биле ослободени од симптомите, додека во плацебо групата, само 28 проценти од учесниците во студијата престанале да чувствуваат симптоми. До петтиот ден, обете групи целосно се опоравиле и не се забележани сериозни несакани ефекти за време на студијата.
Какви ризици и несакани ефекти може да предизвика прополисот?
Иако е природна супстанца, прополисот може да предизвика сериозни реакции, предупредуваат експертите. Д-р Мајкл Сапер од Клиниката Кливленд истакнува дека мали студии понекогаш зборуваат за прополисот како помош при алергии и астма, но дека многу почесто се евидентира како причина за алергиски реакции, што може да ја влоши и астмата.
Луѓе кои треба да бидат особено внимателни или да го избегнуваат прополисот се:
- луѓе со алергии на пчели или пчелни производи (ризик од реакции, во ретки случаи опасни по живот)
- луѓе со алергии на полен и алергиски ринитис
- лица кои страдаат од астма
- луѓе со егзема
- луѓе со нарушувања на згрутчувањето на крвта, бидејќи прополисот може да го забави процесот на коагулација и да го зголеми ризикот од крварење
- бремени жени, бидејќи нема доволно податоци за безбедноста на употреба за време на бременост.
Прополисот може да влијае и на ефектите од одредени терапии:
- може да се меша со ефектите на антикоагуланси, вклучувајќи лекови како што се варфарин и лекови што содржат ацетилсалицилна киселина
- може да го промени метаболизмот на лековите што се разградуваат од CYP450 системот на црниот дроб, вклучувајќи статини, некои антидепресиви, бета-блокатори и имуносупресиви
- во комбинација со додатоци како што се лук, ѓумбир или гинко, може дополнително да го зголеми ризикот од крварење
- поради неговиот можен ефект врз згрутчувањето, прополисот не се препорачува најмалку 14 дена пред планирани хируршки или стоматолошко-хируршки процедури.