Не постои совршена исхрана што секој пациент мора строго да ја следи. Поважно е да се зачуваат силата и мускулната маса, да се обезбеди доволно енергија и протеини и оброците да се приспособат на индивидуалните потреби и несаканите ефекти од терапијата.
Дијагнозата на рак отвора многу прашања за исхраната. Дали постојат намирници што мора да се исфрлат, што да се јаде за време на хемотерапијата и како да се надомести храната кога апетитот е намален? Во морето совети на интернет и социјалните мрежи, пациентите често наидуваат и на недокажани тврдења и строги режими на исхрана. Но, според д-р Ева Павиќ, раководителка на Службата за исхрана и диететика во Клиничкиот болнички центар во Загреб, најважно е организмот да ја добие потребната енергија и да ја зачува силата за време на лекувањето, пишува Јутарњи.хр.
Павиќ е авторка на прирачникот „Исхрана при рак на дојка“, кој содржи практични совети за полесно справување со проблемите што може да ги предизвикаат терапиите. Наместо уште еден список забрани, целта е пациентките да добијат конкретни насоки како да се хранат кога имаат мачнини, запек, дијареја, намален апетит или промени во вкусот.
– Не е доволно на пациентката да ѝ кажете дека треба здраво да се храни. Треба да ѝ објасните што може да јаде кога ѝ се лоши, како да го зголеми внесот на енергија и протеини кога нема апетит и како да го приспособи оброкот кога храната одеднаш има метален или непријатен вкус – објаснува Павиќ.
Не постои една диета што им одговара на сите
Лекувањето на ракот на дојка може да вклучува операција, хемотерапија, радиотерапија, хормонска, целна или имунотерапија. Секоја од овие терапии може различно да влијае врз организмот и навиките во исхраната.
Хемотерапијата, на пример, може да предизвика мачнини, повраќање, дијареја, запек, воспаление на слузницата на устата, промени во вкусот и мирисот и губење на апетитот. По операцијата, на организмот му се потребни дополнителна енергија и хранливи материи за зараснување и зачувување на мускулната маса. Долготрајната хормонска терапија, пак, може да влијае врз телесната тежина и здравјето на коските.
Затоа не постои една универзална диета за сите заболени од рак на дојка. Исхраната треба да се приспособува на потребите на пациентката и на фазата од лекувањето.
Според Павиќ, трите основни цели се одржување соодветна телесна тежина, зачувување на мускулната маса и што подобро поднесување на терапијата.
Исхраната не го лекува ракот, но му помага на организмот
Специјалистката нагласува дека правилната исхрана не е замена за онколошката терапија. Нејзината улога е да му помогне на организмот да остане во што подобра нутритивна и физичка состојба додека трае лекувањето.
Доволниот внес на енергија, протеини и микронутриенти помага во зачувувањето на телесната и мускулната маса и го намалува ризикот од неисхранетост и губење на мускулите.
На долг рок, важен е целокупниот начин на живот, а не една таканаречена супернамирница. Медитеранскиот начин на исхрана, со повеќе зеленчук, овошје, мешунки и интегрални житарки, одржувањето здрава телесна тежина и редовната физичка активност се важни делови од грижата за здравјето. Се препорачува и избегнување на алкохолот.
Павиќ посочува и дека цревната микробиота, односно микроорганизмите што живеат во дигестивниот систем, учествува во регулирањето на имунолошкиот одговор, воспалителните процеси и метаболизмот на одредени хормони, меѓу кои и естрогенот.
За нејзино одржување, корисна е разновидна исхрана богата со растителни влакна, со интегрални житарки, мешунки, зеленчук, овошје, јаткасти плодови и семки. Во исхраната може да се вклучат и ферментирани производи како јогурт, кефир и кисела зелка. Сепак, не треба да се создава впечаток дека микробиотата може да се лекува со одреден додаток во исхраната.
Што да се јаде кога се нема апетит?
Намалениот апетит е чест проблем за време на лекувањето. Во такви ситуации, целта не е пациентката да се присилува да јаде големи порции, туку од помали количества храна да добие што повеќе енергија и протеини.
Наместо три големи оброци, често е полесно да се јадат помали порции на секои два до три часа. Важно е да се искористи делот од денот кога апетитот е најдобар.
Јогуртот, кефирот, сирењето, јајцата и рибата можат да бидат корисни извори на протеини. Оброците може да се збогатат со маслиново масло, авокадо или сирење, без значително да се зголеми нивниот волумен. Ако полесно се пие отколку што се јаде, може да помогнат смутија или медицински нутритивни препарати, по совет од здравствен работник.
– Во таа фаза целта не е совршена исхрана, туку доволен внес на храна и зачувување на силата – порачува Павиќ.
Како да се ублажат мачнините и промените во вкусот?
Кога терапијата предизвикува мачнини, може да помогнат помали и почести оброци, едноставна храна и избегнување масни, пржени и многу зачинети јадења. Храната на собна температура или малку разладена понекогаш полесно се поднесува од топлите јадења со интензивен мирис. Течностите е подобро да се пијат во мали голтки во текот на денот.
Промените во вкусот може да направат омилената храна одеднаш да стане одбивна или да добие метален и горчлив вкус. Во такви случаи може да помогне експериментирањето со температурата и начинот на подготовка на храната. Ако месото има непријатен вкус, протеините може да се внесуваат преку риба, јајца, млечни производи или мешунки.
Кај воспаление и болки во слузницата на устата, подобар избор се мека и влажна храна, како крем-супи, пире, каши, јогурт, пудинг и меко подготвени јајца. Треба да се избегнуваат тврда, сува, кисела и многу зачинета храна, како и производи што предизвикуваат дополнително печење.
При дијареја, приоритет е спречувањето дехидратација и надоместувањето на изгубените електролити. Привремено може да помогне лесно сварлива храна со помалку растителни влакна, додека по смирувањето на симптомите разновидната исхрана постепено се враќа.
Кај запек, пак, важни се течностите, растителните влакна и движењето. Нивниот внес треба да се приспособи на состојбата на пациентката и да се зголемува постепено.
Ако мачнините се влошуваат, пациентката не може да внесува доволно храна и течности или има изразена и долготрајна дијареја, потребно е да се консултира лекар. Исхраната е поддршка, но не е замена за лекување на несаканите ефекти од терапијата.
Пациентките не треба да живеат во страв од храната
Павиќ смета дека пациентките треба да знаат дека постои стручна помош и дека, кога има потреба, можат да побараат индивидуално советување од нутриционист. Тоа е особено важно при губење на тежината, неисхранетост, намалена мускулна маса или несакано зголемување на тежината.
Нејзината главна порака е дека исхраната за време на лекувањето не треба да стане дополнителен извор на страв, забрани и чувство на вина.
Не постои совршена исхрана што секој пациент мора строго да ја следи. Поважно е да се зачуваат силата и мускулната маса, да се обезбеди доволно енергија и протеини и оброците да се приспособат на индивидуалните потреби и несаканите ефекти од терапијата.
– Исхраната треба да биде поддршка на лекувањето и закрепнувањето, а не дополнителен товар – порачува д-р Ева Павиќ.