Витамините и минералите не се безопасни – во погрешна количина можат сериозно да го нарушат организмот
Кога станува збор за витамини и минерали, многумина автоматски ги сместуваат во категоријата „здраво“, „безбедно“ и „колку повеќе – толку подобро“. Но оваа логика е поедноставена и може да биде опасна.
Витамините не се неутрални супстанции – тие се биолошки активни молекули кои учествуваат во стотици процеси во телото. Кога ќе се наруши рамнотежата, истите тие „здрави додатоци“ можат да предизвикаат сериозни проблеми.
Најчесто поврзани со предозирање се калциумот, железото и витамините А, Д и Е. Заедничко им е тоа што можат да се натрупуваат во организмот или силно да влијаат врз метаболизмот, па нивниот вишок не поминува незабележано.
Калциум: тивок нарушувач на рамнотежата
Калциумот најчесто се поврзува со здрави коски и заби, но неговата улога е многу поширока – тој учествува во работата на мускулите, нервниот систем и срцето.
Проблемот настанува кога се внесува во големи количини, најчесто преку суплементи. Тогаш може да дојде до состојба наречена хиперкалцемија (зголемено ниво на калциум во крвта).
Симптомите на почетокот се неспецифични – замор, слабост, мачнина, запек – па луѓето ретко ги поврзуваат со додатоците што ги земаат.
Долгорочно, вишокот калциум може да доведе до камења во бубрезите, оштетување на нивната функција, па дури и таложење калциум во ткива каде не треба да има.
Железо: тенка линија меѓу неопходно и опасно
Железото е клучно за пренос на кислород во крвта, па неговиот недостаток е чест, особено кај жени.
Но телото нема ефикасен механизам за исфрлање на вишокот железо. Тоа значи дека може да се натрупа во органи како црниот дроб, срцето и панкреасот.
Кај акутно предозирање може да се појават силни болки во стомакот, повраќање и дијареја, а во потешки случаи и оштетување на црниот дроб.
На долг рок, вишокот железо предизвикува оксидативен стрес – состојба што ги оштетува клетките.
Витамин А: ризик од натрупување во црниот дроб
Витаминот А е еден од најпознатите примери за витамин што може да стане токсичен. Тој е растворлив во масти, што значи дека се складира во телото, најмногу во црниот дроб.
При прекумерен внес се развива хипервитаминоза А. Симптомите можат да бидат постепени: главоболка, вртоглавица, мачнина, сува кожа, болки во коските и зглобовите.
Во потешки случаи може да дојде до оштетување на црниот дроб и сериозни метаболички нарушувања.
Важно е што ваквите состојби многу почесто се резултат на суплементи, а не на исхрана.
Витамин Д: ланчана реакција со калциумот
Витаминот Д е клучен за апсорпција на калциум, но токму тука лежи и ризикот.
Кога го има премногу, се зголемува апсорпцијата на калциум, што може да доведе до хиперкалцемија. Таа, пак, предизвикува таложење калциум во бубрезите и крвните садови.
Симптомите вклучуваат замор, слабост, жед, често мокрење и мачнина, а во потешки случаи – оштетување на бубрезите и проблеми со срцето.
Витамин Е: влијание врз згрутчувањето на крвта
Витаминот Е е познат антиоксидант, но во високи дози може да го наруши згрутчувањето на крвта.
Тоа значи дека може да го зголеми ризикот од крварење, особено кај луѓе кои земаат лекови за разредување на крвта или имаат нарушувања на коагулацијата.
Иако труењето со витамин Е е ретко, најчесто се поврзува со неконтролирано земање суплементи.
Зошто „природно“ не значи секогаш безбедно
Една од најголемите заблуди е дека сè што е природно е автоматски безбедно. Витамините и минералите се неопходни, но само во правилна количина.
Витамините А, Д и Е се особено чувствителни бидејќи се натрупуваат во телото, додека калциумот и железото во големи дози директно влијаат врз органите и метаболизмот.
Затоа, земањето суплементи без консултација со лекар може да носи ризик – дури и кога е со најдобра намера.