Декларацијата на храната може да открие многу повеќе од рекламните пораки на амбалажата. Доволна е една минута за да проверите што навистина содржи производот, колку има шеќер и сол и дали состојките одговараат на она што го ветува производителот.
На предната страна од пакувањето често нè привлекуваат натписи како „фит“, „природно“, „протеинско“, „без додаден шеќер“, „органско“ или „извор на влакна“. Шарените фотографии од овошје, семки и житарици создаваат впечаток дека станува збор за здрав избор. Но, вистинската слика најчесто се открива дури кога ќе го свртиме производот и ќе ја прочитаме декларацијата.
Не мора да бидете нутриционист за да разберете што пишува на неа. Најважно е да знаете од каде да почнете и на кои податоци да обрнете внимание. Притоа, не треба веднаш да ги барате калориите: два производа можат да имаат слична енергетска вредност, а значително да се разликуваат според составот, количеството шеќер, масти, протеини и влакна.
Првите состојки откриваат најмногу
Еден од најкорисните трикови е да ги прочитате првите три до пет состојки. Тие се наведени според опаѓачкиот редослед на нивната маса при производството, што значи дека првата состојка ја има најмногу. Ако кај крем што се рекламира како лешников, шеќерот е на прво место, а лешниците се наведени подолу, тоа е важен податок за неговиот состав.
Сепак, кратката листа на состојки не значи автоматски дека производот е поквалитетен, ниту долгата листа дека е штетен. Поважно е кои состојки се употребени и во какви количества. Ако на амбалажата доминираат јагоди, бадеми или какао, проверете дали е наведено колкав процент од производот навистина отпаѓа на нив.
„Без додаден шеќер“ не значи „без шеќер“
Ова е една од најчестите забуни при купувањето храна. Во нутритивната табела, под ставката „од кои шеќери…“, се наведува вкупното количество шеќери во производот, вклучувајќи ги и оние што природно се присутни во состојките.
На пример, обичниот јогурт содржи лактоза, природен млечен шеќер, иако во него не е додаден обичен шеќер. Сувото овошје, исто така, може да содржи значително количество природни шеќери иако при производството не е додаден шеќер или сируп.
За да проверите дали производот содржи додадени засладувачи, прочитајте ја и листата на состојки. Таму може да најдете шеќер, гликозен сируп, фруктоза, мед и други засладувачки состојки. Затоа нутритивната табела и листата на состојки секогаш треба да се читаат заедно.
Не гледајте само калории
Нутритивната табела најчесто ја покажува енергетската вредност, мастите, заситените масти, јаглехидратите, шеќерите, протеините и солта. Кај некои производи дополнително се наведува и количеството растителни влакна.
За полесно да споредите два слични производи, гледајте ги вредностите на 100 грама или 100 милилитри, наместо само податоците за една порција. Производителите можат да наведуваат различни големини на порциите, па споредбата на тој начин може да биде збунувачка.
Обрнете внимание и на солта, особено ако често јадете индустриски преработена храна. Не треба да ги избегнувате сите масти, бидејќи јаткастите плодови и семките природно содржат масти, но имаат поинаков нутритивен состав од многу индустриски грицки. Важни се видот на мастите, состојките и вкупниот состав на производот, а не само една бројка.
Е-броевите не се автоматски знак за штетна храна
Присуството на ознака што почнува со буквата Е не значи дека производот е нездрав. Станува збор за стандардизирана ознака за прехранбен адитив, а самата ознака не кажува дали целиот производ е добар или лош избор.
Наместо да се плашите од секој непознат назив, проверете кои состојки го сочинуваат најголемиот дел од производот, колку има шеќер и сол и колку одговара на вашите потреби. Исто така, не ги прескокнувајте алергените, кои на декларацијата треба да бидат јасно истакнати, на пример со задебелени букви. За луѓето со алергија, ова може да биде една од најважните информации на пакувањето.
Рокот на траење и чувањето се подеднакво важни
Постои разлика меѓу ознаките „најдобро да се употреби до“ и „употребливо до“. Првата првенствено се однесува на периодот во кој храната ги задржува очекуваните својства, додека втората е поврзана со безбедноста на лесно расипливите производи.
Проверете и дали на производот пишува дека по отворањето треба да се чува во фрижидер или да се употреби во одреден рок. Овие упатства не се неважен детал, туку дел од правилното и безбедно користење на храната. А ако купувате органски производи, не се потпирајте само на зелената амбалажа и натписите „природно“ или „еко“ – побарајте соодветна ознака и информации за сертификацијата.
Најлесно е да запомните едноставен редослед: прво проверете што точно купувате, потоа прочитајте ги првите неколку состојки, споредете ги шеќерите, протеините и солта на 100 грама и проверете ги алергените, рокот и условите за чување. Дури потоа вратете се на привлечните пораки од предната страна.
Целта не е да се плашиме од храната или да ја делиме на совршена и забранета, туку да знаеме што купуваме. Рекламата ни кажува зошто производителот сака да го избереме производот, а декларацијата ни помага да процениме дали навистина ни одговара.