Многу луѓе се збунети кога, и покрај балансираната исхрана и избегнувањето на масна храна, добиваат резултат од тест кој покажува висок холестерол. Често се верува дека чинијата е единствениот виновник, но вистината е многу посложена.
Холестеролот и неговите вредности не доаѓаат само од храната. Најголемиот дел всушност го произведува самиот црн дроб, а овој процес е под влијание на голем број фактори, од кои многу имаат малку врска со она што го јадеме.
Во крвта особено се следи ЛДЛ холестеролот, таканаречениот „лош“ холестерол, чии покачени нивоа претставуваат ризик за крвните садови и срцето. Нормалните вредности на вкупниот холестерол се движат помеѓу 3,1 и 5,5 mmol/l, но дури и кај луѓето кои се хранат „школски правилно“, овие граници можат да се надминат.
Лоши навики и висок холестерол: Седење, стрес, намалена физичка активност…
Една од најчесто занемарените причини е хроничниот стрес. Кога телото е постојано под стрес, се ослободуваат хормони како што се кортизол и адреналин кои го нарушуваат балансот на шеќерот и мастите во крвта. Со текот на времето, се активираат воспалителни процеси, а црниот дроб почнува да произведува повеќе холестерол и триглицериди, додека заштитниот HDL холестерол се намалува. Со други зборови, дури и совршената диета ја губи битката ако телото е постојано во состојба на штрек.
Продолженото седење има сличен ефект. Современиот начин на живот, со многу часови поминати на биро или пред екран, влијае на ензимите кои помагаат лошиот холестерол да се претвори во добар. Кога не се движиме, овој механизам практично „забавува“, што доведува до неповолни вредности на липидите.
На холестеролот може да влијаат и навики кои често не се доведуваат во врска со здравјето на срцето, како што е пиењето нефилтрирано кафе. Домашното кафе или еспресото содржат природни масни соединенија кои можат да го зголемат нивото на LDL холестерол, особено ако се пијат во поголеми количини секој ден.
Холестерол, лекови и хормони
Хормоналната нерамнотежа е уште еден важен фактор. Кога тироидната жлезда е неактивна, телото потешко го отстранува вишокот холестерол од крвта, па затоа тој се акумулира. Заморот, сувата кожа и болките во мускулите често се првите знаци на ова нарушување. Слично нешто се случува и кај жените за време на менопаузата. Падот на естрогенот го менува начинот на кој се метаболизира холестеролот, па нивоата почнуваат да се зголемуваат, дури и без да се промени исхраната.
Одредени лекови исто така можат да имаат неочекувани ефекти. Терапиите што се користат за регулирање на хормоните, крвниот притисок, епилепсијата или воспалителните состојби понекогаш можат да предизвикаат покачени нивоа на холестерол, поради што е важно редовно да ја проверувате вашата терапија и несаканите ефекти со вашиот лекар.
Болестите на црниот дроб и бубрезите дополнително ја комплицираат ситуацијата. Црниот дроб е централен орган за производство и разградување на холестеролот, па секое негово оштетување, како што е замастен црн дроб, може да го наруши балансот на мастите во крвта. Од друга страна, хроничната болест на бубрезите може да го намали нивото на заштитен HDL и да го зголеми нивото на штетен LDL холестерол.
Шеќерот и други состојби што не се директно поврзани со холестеролот
Шеќерот исто така не треба да се игнорира. Исхраната богата со слатки и рафинирани јаглехидрати го оптоварува црниот дроб, поттикнувајќи го да произведува повеќе холестерол и триглицериди. Така, парадоксално, лице кое избегнува масна храна, но јаде многу слатки може да се соочи со лош липиден профил.
Постојат и физиолошки состојби во кои се очекува зголемување на холестеролот, како што е бременоста. Потоа телото природно го зголемува производството на холестерол за да го поддржи развојот на фетусот, но ова зголемување е привремено и безопасно.
Сето ова покажува дека холестеролот не е само прашање на исхрана, туку огледало на целиот начин на живот и здравствена состојба. Здравата храна е важна основа, но без контрола на стресот, редовно вежбање, хормонална рамнотежа и грижа за црниот дроб и бубрезите, понекогаш не е доволна за да се одржи холестеролот во нормални граници.